Wielka Waga Miejska w Krakowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wielka Waga Miejska
Wielka Waga w 1804 r.
Wielka Waga w 1804 r.
Państwo  Polska
Miejscowość Kraków, Rynek Główny
Zniszczono XIX wiek
Położenie na mapie Starego Miasta w Krakowie
Mapa lokalizacyjna Starego Miasta w Krakowie
Wielka Waga Miejska
Wielka Waga Miejska
Położenie na mapie Krakowa
Mapa lokalizacyjna Krakowa
Wielka Waga Miejska
Wielka Waga Miejska
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Wielka Waga Miejska
Wielka Waga Miejska
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Wielka Waga Miejska
Wielka Waga Miejska
Ziemia 50°03′40″N 19°56′15″E/50,061111 19,937500

Wielka Waga (tzw. Waga Ołowiowa) – nieistniejący już jeden z dwóch budynków wagi miejskiej w Krakowie. Wielka Waga początkowo była prawdopodobnie budowlą drewnianą (pierwsze wzmianki pochodzą z 1302 roku), jednak w drugiej połowie XIV wieku przebudowana została na budowlę murowaną. Wagę Ołowiową wyburzono natomiast w 1868 roku (ew. 1875 roku)[1]. Budynek Wagi Ołowiowej (ważono tutaj miedź, ołów i żelazo) zlokalizowany był pomiędzy Sukiennicami a kościołem św. Wojciecha.

Waga Wielka była budynkiem dwupiętrowym o szerszej części dolnej, stąd też zwano ją niekiedy "Kałamarzem". Wiadomości o tej budowli znajdujemy w przywileju króla Kazimierza Wielkiego z roku 1358, a następnie wzmianki ("pensa major") pochodzą z roku 1369 i 1390. Później mowa jest o niej z początkiem wieku XV i XVI. Pod koniec XVI w. budynek Wagi Wielkiej był już bardzo zrujnowany, tak więc w roku 1594 podjęto decyzję o jego gruntownym remoncie. Pracami objęto fundamenty, sklepienia, odrzwia, okna i dach[2].

Za czasów średniowiecznych należała ponoć do największych w Europie[3]. W tym budynku użyteczności publicznej mieściły się przyrządy związane z pomiarami handlowymi, w tym wzorce wag, odważniki, oficjalna waga miejska. Budynek Wielkiej Wagi był dużym obiektem, z halą o powierzchni około 100 metrów2. W podziemiach budynku znajdowały się składy handlowe. Ważono tutaj towary powyżej jednego cetnara (czyli około 50 kg). Opis wyposażenia Wielkiej Wagi zachował się w dokumencie z 1747 roku: "W tej wadze belek drewniany i szale żelazem okute z łańcuchem, gwintów spiżowych cetnarowych N. 13, detto żelaznych N.3, cetnarowych 1"[4]. W zespole wielkiej wagi działała topnia srebra.

W XVIII w. do budynku Wagi Wielkiej przeniesiono z piętra Sukiennic kramy z towarami "norymberskimi". Towary te, tj. karty, obicia na ściany i meble, igły, nici i wstążki, sprzedawano na piętrze Wagi. W pierwszych latach XIX w. na parterze Wagi umieszczono strażnicę wojskową (odwach), a sam budynek uzyskał nazwę "Komisji". Zachowane źródła ikonograficzne i plany z tego okresu wskazują, że Komisja była gmachem wolno stojącym, wzniesionym na rzucie kwadratu, o szerokim parterze i dwóch piętrach zwieńczonych attyką. Szczyt elewacji ozdobiony był umieszczonymi w płytkich framugach malowidłami (już wtedy zatartymi), przedstawiającymi kolorowe postacie władców i wodzów starożytnych. Ściany wewnętrzne dolnej części budynku pokrywały napisy zawierające wiadomości o ważniejszych wydarzeniach w Polsce i Krakowie. Znajdowały się tam m.in. informacje o pożarach, zarazach, trzęsieniach ziemi, powodziach i innych klęskach, z podaniem daty ich wystąpienia. Około roku 1870 został zbudowany nowy budynek Odwachu u podnóża wieży ratuszowej. Wtedy to dawna Waga Wielka została zburzona[5].

Pozostałości po budynku Wielkiej Wagi znajdują się w podziemiach rynku (ok. 3–4 metrów pod powierzchnią). Podczas prac archeologicznych prowadzonych w latach 2005–2010 odkryto tutaj posiadający stemple króla Władysława Łokietka bochen ołowiu o wadze blisko 700 kg[6], datowany na początek XIV wieku[7]. Bochen ołowiu – odlana sztuka ołowiu w kształcie okrągłego bochenka chleba – przeznaczony do handlu hurtowego[7], był jednym z trzech najważniejszych towarów eksportowych średniowiecznego Krakowa obok plastrów miedzi i bałwanów soli. Jako że bochen krakowski zachował się w całości[7], jest to jedyny taki obiekt na świecie[6].

Galeria[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. M. Landau, Wykop krakowski, "Wprost" 2005, nr 45(1197)
  2. Marek Żukow-Karczewski, Nie istniejące budowle Krakowa. Waga Wielka (Komisja), "Echo Krakowa", 3 IV 1991 r., nr 66 (13378).
  3. J. Nowicka, Lasery, czyli w sercu średniowiecznego miasta, "Rzeczpospolita", 23 września 2010.
  4. M. Landau, Wykop krakowski, "Wprost" 2005, nr 45(1197).
  5. Marek Żukow-Karczewski, op. cit.
  6. a b J. Nowicka, Wiewiórki zamiast gołębi, "Rzeczpospolita", 23 września 2010.
  7. a b c Aldona Garbacz-Klempka. Ołów – krótki rys historyczny i najnowsze znaleziska archeologiczne. „Informator Metale Nieżelazne”, s. 242, 2007. [dostęp 2011-03-12]. 

Bibliografia[edytuj]

  1. J. Nowicka, Wiewiórki zamiast gołębi: Podziemia rynku głównego w Krakowie, "Rzeczpospolita", 23 września 2010
  2. Sukiennice [w:] Encyklopedia Krakowa, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa-Kraków 2000, s. 937–938.
  3. W. Komorowski, A. Sudacka: Rynek Główny w Krakowie. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2008. ISBN 978-83-04-04992-5.
  4. Marta Marek, Zastosowanie techniki cyfrowej 3D do rekonstrukcji historycznej zabudowy Krakowa [w:] Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa "Krzysztofory" nr 26, Kraków 2008
  5. Marek Żukow-Karczewski, Nie istniejące budowle Krakowa. Waga Wielka (Komisja), "Echo Krakowa", 3 IV 1991 r., nr 66 (13378).