Przejdź do zawartości

Wilczyna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Wilczyna
wieś
Ilustracja
Centrum wsi
Państwo

 Polska

Województwo

 wielkopolskie

Powiat

szamotulski

Gmina

Duszniki

Liczba ludności (2011)

372[2]

Strefa numeracyjna

61

Kod pocztowy

64-541[3]

Tablice rejestracyjne

PSZ

SIMC

0583310

Położenie na mapie gminy Duszniki
Mapa konturowa gminy Duszniki, u góry znajduje się punkt z opisem „Wilczyna”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej znajduje się punkt z opisem „Wilczyna”
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa konturowa województwa wielkopolskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Wilczyna”
Położenie na mapie powiatu szamotulskiego
Mapa konturowa powiatu szamotulskiego, na dole znajduje się punkt z opisem „Wilczyna”
Ziemia52°28′56″N 16°26′02″E/52,482222 16,433889[1]
Multimedia w Wikimedia Commons

Wilczyna – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie szamotulskim, w gminie Duszniki[4]. Wieś leży w pobliżu drogi krajowej nr 92 i przy drodze wojewódzkiej nr 306[5]. Od południowej strony wsi leży niewielkie jezioro, leżące w zlewisku Obry[5][6].

Historia

edytuj

Miejscowość pierwotnie była związana z Wielkopolską. Istnieje co najmniej od drugiej połowy XIII wieku i ma średniowieczną metrykę. Pierwszy zachowany zapis pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1298 gdzie odnotowano ją jako "Vilczyna”, 1350 „Wylcyna”, 1403 „Vilczina”, 1407 „Wylczina, Villczina”, 1415 „Wylczino”, 1418 „Wilczina”, 1423 (wg zachowanej kopii z lat 1488-1492) „Vylczyna[7]. Nazwę miejscowości zapisywano także w formach Wilczyn[6]

Początkowo wieś była własnością kościelną w kluczu dóbr bukowskich należącą do biskupów poznańskich, a później także szlachecką należącą do wielkopolskiej, lokalnej szlachty z rodu Pałuków, Przetockich, Wilczyńskich, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko. W 1508 miejscowość leżała w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Koronie Królestwa Polskiego. Od 1298 była siedzibą własnej parafii w archidiakonacie mniejszym pszczyńskim. W 1510 leżała w dekanacie Wronki[7].

Tereny, na których powstała miejscowość były jednak zasiedlone znacznie wcześniej. W okolicy w wyniku archeologicznych badań wykopaliskowych przeprowadzonych w 1877 oraz powierzchniowych przeprowadzonych w latach 1969 i 1984 odnaleziono, pół kilometra na południowy wschód od wsi, częściowo zachowane wczesnośredniowieczne grodzisko wyżynne, zaliczone w literaturze do grodzisk stożkowatych, w którym odkryto skorupy ornamentowanych naczyń[7].

Pierwszy zachowany zapis o miejscowości pochodzi ze źródeł kościelnych. W zapisie z 31 stycznia 1298 biskup poznański Andrzej Zaremba podzielił dotychczasowy archidiakonat poznański na 3 archidiakonaty zaliczając m.in. kościół wilczyński do archidiakonatu mniejszego tj. pszczewskiego. Jest to pierwszy zachowany zapis historyczny o wsi[7][6][8].

W 1350 król polski Kazimierz III Wielki, na prośbę biskupa poznańskiego Wojciecha Pałuki, zwolnił od świadczeń kmieci oraz mieszkańców osadzonych obecnie lub w przyszłości, m.in. we wsi Wilczyna, dopóki biskup udzielać im będzie wolnizny czyli zwolnienia z opłat i podatków[7][6].

W latach 1403-1404 odnotowany został pleban wilczyński Tomasz z Poznania. W 1403 wspomniany został jako świadek, a w 1404 jako wikariusz katedry poznańskiej oraz pleban wilczyński. W 1407 wspomniano kolejnego plebana wilczyńskiego Jaśka Siedlenia lub Siedleja, który zawarł ugodę z Adamem kapłanem (łac. „presbiter”) dotyczącą dzierżawy dochodów kościelnych w Wilczynie. Według niej dzierżawca Adam miał dawać plebanowi przez dwa lata po 6 grzywien, a trzeciego roku 7 grzywien. Pleban miał otrzymywać dziesięcinę z trzech folwarków w Piersku. W latach 1407-1428 w źródłach historycznych odnotowano magistra Tomasza Tochnika Wilczyńskiego wikariusza katedry poznańskiej oraz plebana wilczyńskiego, który był pisarzem (łac. „notarius”). Był on notowany w latach 1408, 1410, 1418, 1421 jako świadek[7].

W 1415 zapowiedziano przed sądem ziemskim lasy, gaje, zarośla, bory pomiędzy dobrami biskupów poznańskich, w które wchodziły Duszniki, Podrzewie, Wilczyna, Koszanowo, Sękowo i Młynkowo. W 1441 według kopii z 1500 kmiecie wilczyńscy wykarczowali role w lesie zwanym Syrow[7].

Miejscowość odnotowały również historyczne rejestry podatkowe. W 1478 Wilczynę odnotowano w wykazie zaległości podatkowych. W 1508 wieś zapłaciła wiardunki wojenne od 5 łanów. W 1509 miał miejsce pobór podatków od 5 łanów, a miejscowy sołtys zapłacił od 2 łanów. W 1510 wieś należała do biskupów poznańskich miała 5 łanów osiadłych, jeden łan opuszczony, a sołtys uprawiał dwa łany. W 1553 pobórano podatki ze wsi biskupa poznańskiego Wilczyny od 6 łanów, 1,5 łana sołeckiego oraz jednej karczmy. W 1563 miał miejsce pobór od 6 łanów, dwóch łanów sołeckich, krawca (łac. „sarctor”), karczmy dorocznej i dwóch komorników. W 1564 wieś biskupów poznańskich leżąca w kluczu dóbr Buk miała 11 łanów, w tym 3 łany plebańskie, dwa łany sołeckie, 6 łanów osiadłych. Z każdego łanu płacono czynsz po 28 groszy, dwa kapłony i 30 jaj. Karczmarz od karczmy zapłacił 12 groszy. We wsi byli zagrodnicy. Sołtysem był szlachcic Przetocki, który miał 2 łany i nic nie płacił, lecz w zamian pełnił służby (łac. „servitia”). Poprzedni sołtys płacił natomiast dukata. We wsi odnotowano jeziorko o jednej toni niewodowej oraz lasek. Z łąki zwanej Dębowiec zbierano 6 stogów siana i odwożono je do Młynkowa. Chłopi wilczyńscy dawali także owies oraz koguty tytułem opłaty kościelnej zwanej „wiecne”. W 1570 pobrano podatki ze wsi biskupa poznańskiego Wilczyna: od 6 łanów, jednego łana sołeckiego, karczmy dorocznej oraz od dwóch zagrodników. W 1576 miał miejsce pobór ze wsi od 3 łanów, dwóch łanów sołtysich. W 1577 wieś biskupów poznańskich zapłaciła pobór od 3 łanów, dwóch łanów sołeckich. W 1580 pobrano ze wsi od 4 łanów, dwa łany były opuszczone, od 4 zagrodników, dwóch komorników. Sołtys Tomasz Unkowski zapłacił od dwóch zagrodników oraz jednego najemnego robotnika zwanego ratajem obsługującego dwa pługi. W 1581 wieś biskupa poznańskiego zapłaciła od 4 łanów, dwóch łanów opuszczonych. Tomasz Unkowski zapłacił z sołectwa od dwóch łanów i dwóch zagrodników. W 1583 pobrano podatki we wsi od 4 łanów, dwóch łanów opuszczonych, 4 zagrodników, a sołtysem nadal był Tomasz Unkowski[7].

Wieś duchowna Wilczina, własność biskupa poznańskiego, położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim[9].

Do 1896 we wsi istniał szpital[8]. Pod koniec XIX wieku Wilczyn wchodził w skład powiatu szamotulskiego i liczył 440 ha[6]. Folwark obejmował 138 ha[6]. W 9 domostwach mieszkało 201 mieszkańców, z czego 177 było katolikami, 21 ewangelikami a 3 żydami[6]. Miejscowa parafia należała wówczas do dekanatu lwóweckiego[6].

II wojna światowa

edytuj
 Osobny artykuł: Wysiedlenia Polaków z Kraju Warty.
 Osobny artykuł: Heim ins Reich.

W 1939 po kampanii wrześniowej miejscowość wraz z całą Wielkopolską została zajęta przez III Rzeszę. Nazistowskie władze Niemiec utworzyły na terenie Wielkopolski tzw. Kraj Warty. W okresie okupacji niemieckiej rozpoczęli masowe wysiedlenia ludności polskiej, a później w ramach akcji Heim ins Reich (pol. „Powrót do domu w Rzeszy”) zasiedlanie miejsc po nich niemieckimi przesiedleńcami z Besarabii, krajów bałtyckich i ZSRR[10].

W gminie Duszniki z miejscowości Duszniki, Niewierz i Wilczyna wysiedlono 27 rodzin, w sumie 152 osoby. Niemiecka żandarmeria o godzinie 3 w nocy wchodziła do wsi i otaczała gospodarstwa rolników przewidzianych do wysiedlenia. Wypędzonym pozwolono zabrać tylko ubranie i żywność i przewożono ich samochodami ciężarowymi do Szamotuł, a następnie pociągiem do obozu przesiedleńczego w Łodzi. Tam przeprowadzano selekcję uwięzionych rodzin i część osadzonych deportowano do pracy na roli w III Rzeszy, a pozostałe osoby kierowano do pracy na roli w powiecie w gospodarstwach zajętych przez Niemców[11].

Okres powojenny

edytuj

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego[5]. W 2011 w Wilczynie mieszkały 372 osoby[2].

Zabytki i atrakcje turystyczne

edytuj

W Wilczynie znajduje się zabytkowy późnogotycki kościół parafialny pw. św. Jadwigi z I poł. XVI wieku, przebudowany w 1890 roku[8][12]. Obecny kościół stojący we wsi został wzniesiony pierwszej połowie XVI wieku i konsekrowany w 1578. Z pierwotnego kościoła zachowały się mury nawy biegnącej do dzisiejszego transeptu oraz fasada zachodnia do gzymsu wieńczącego, a także krucyfiks z około 1530 i kielich z 1597 fundacji Wojciecha z Buku[7].

Ochronie jako zabytek podlega również park dworski z początku XX wieku[12].

Na południowy wschód od Wilczyny przebiega zielony szlak pieszy z Bytynia do Dusznik[5].

Przypisy

edytuj
  1. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 147963.
  2. ↑ a b woj. wielkopolskie >> pow. szamotulski >> gmina Duszniki. Wszystkie dane dla miejscowości Wilczyna. [w:] Bank Danych Lokalnych [on-line]. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-03-31].
  3. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 1470 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  4. ↑ Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 2344, 13 lutego 2013. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2015-03-31]. 
  5. ↑ a b c d Jan Maj, Alicja Dziewulska: Mapa topograficzna Polski N-33-129/130: Poznań. Warszawa: Wojskowe Zakłady Kartograficzne, 1997. ISBN 83-7135-150-X.
  6. ↑ a b c d e f g h Wilczyn, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XIII: Warmbrun – Worowo, Warszawa 1893, s. 461.
  7. ↑ a b c d e f g h i Dembiński 2011 ↓, s. 655-657.
  8. ↑ a b c Romuald Krygier: Ziemia szamotulska. Wyd. 1. Wydawnictwo Poznańskie, 1972, s. 89.
  9. ↑ Adolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, Wielkopolska t. I, Warszawa 1883, s. 40.
  10. ↑ Wardzyńska 2017 ↓, s. 18-34.
  11. ↑ Wardzyńska 2017 ↓, s. 281.
  12. ↑ a b Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków na terenie województwa wielkopolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 212. [dostęp 2015-03-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-08-30)].

Bibliografia

edytuj

Linki zewnętrzne

edytuj
Gmina Duszniki
Wsie
Integralne
części wsi

Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wilczyna&oldid=79176471”