Wodynie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy wsi. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Wodynie
wieś
Ilustracja
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Powiat siedlecki
Gmina Wodynie
Liczba ludności (2013) 603[1]
Strefa numeracyjna 25
Kod pocztowy 08-117
Tablice rejestracyjne WSI
SIMC 0694959
Położenie na mapie gminy Wodynie
Mapa lokalizacyjna gminy Wodynie
Wodynie
Wodynie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Wodynie
Wodynie
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Wodynie
Wodynie
Położenie na mapie powiatu siedleckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu siedleckiego
Wodynie
Wodynie
Ziemia52°02′26″N 21°57′33″E/52,040556 21,959167

Wodynie – dawne miasto, obecnie wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie siedleckim, w gminie Wodynie.

Wieś szlachecka położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie garwolińskim ziemi czerskiej województwa mazowieckiego[2].

Jako miasto Wodynie były lokowane trzy razy[3][4]. Pierwsza lokacja w 1573[5][6] (72, 113). została uchybiona[3]. Następnie Wodynie były miastem w latach 1661-1674[6] i 1739[6][5]–1834[7]. W 1830 roku były najmniejszym miastem w Królestwie Polskim, licząc zaledwie 140 mieszkańców[8], cztery lata później zostały zdegradowane do rzędu wsi[9][10][11].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa siedleckiego.

Miejscowość jest siedzibą gminy Wodynie a także rzymskokatolickiej parafii Świętych Apostołów Piotra i Pawła.

Wodynie położone są przy drodze wojewódzkiej nr 803 Siedlce - Stoczek Łukowski.

W Wodyniach funkcjonuje jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej, założona w 1917 roku. W roku 1997 została ona włączona w struktury Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego. Jednostka spełnia ważną funkcję w systemie bezpieczeństwa gminy Wodynie i powiatu siedleckiego[12].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Obszerne źródło wiedzy historycznej o miejscowości Wodynie dostarcza Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich tom VIII str. 730 podaje opis miejscowości jako:

Wodynie - wieś i folwark nad rzeką Wodynią w powiecie siedleckim, gminie i parafia Wodynie, odległość 26 wiorst od Siedlec, w roku 1880 posiada kościół parafialny drewniany, szkołę początkową, urząd gminny, domów było 34 , 312 mieszkańców. W 1827 r. było 33 domów 261 mieszkańców. Folwark Wodynie z awulu­sem Strojnik rozległość mórg 1372 w tym: gruntów ornych i ogrodów 832, 41c mr. 78, lasu mórg 434, nieużytków mórg 28; budynków murowanych 14, drewnianych 12.

Płodozmian 6 i 10-polowy, las nieurządzony, pokłady torfu. Wieś. Wodynie posiadała osad 25 mórg 614. Jest to dawna osada, w ziemi czerskiej leżąca. W roku 1476 siedzi tu „nobilis Stanialaus de Wodynie”, posiadający prócz Wodynie. jeszcze Wolę (Kod. ,Mazow., str. 276).

W r. 1576 płacą tu od 7 łan. i w Woli od 71/2 (Pawiński, Mazowsze, 223).

Parafia założona tu była w 1445 r. przez Stefana z Wodyń, proboszcza kolegiaty warszawskiej.

Najstarsze wzmianki o miejscowości pochodzą z XV w. Pierwszym jej właścicielem został Mnieszewski. Kolejnymi właścicielami majątku były rody Głoskowskich, Żaboklickich, Wybranowskich, Załuskich. Do 1946 ziemią wodyńską zarządzali Newelscy.[potrzebny przypis]

Niestety nie zachował się drewniany dwór z końca XVIII wieku. Do naszych czasów przetrwała kaplica grobowa z 1854 jest jednym z nielicznych dokumentów potwierdzającym obecność Załuskich i Newelskich na tym terenie. Jeden z potomków rodu, Jan Wodyński wybudował kościół w Wodyniach i został proboszczem parafii. Obecna zrębowa konstrukcja pochodzi z 1776. W obrębie parku, w otoczeniu kaplicy znajduje się dawny cmentarz grzebalny, na którym zachowały się dwa nagrobki:

W wyniku rozprzestrzeniającej się cholery, która wybuchła w 1810 w Siedlcach na tym terenie założono cmentarz choleryczny.

Jeden z właścicieli ziemskich, Wiktor Newelski, wybudował w latach 80. XIX w. gorzelnię. Mieszkańcom Wodyń dawała ona możliwość dodatkowego zarobku. Fragmenty gorzelni zachowały się do dziś.

Na przełomie wieków XVII i XVIII miejscowość wzmiankowana na przemian jako wieś lub miasto.(Choć najprawdopodobniej miastem nigdy nie były) W dniu 9 kwietnia 1831 w Wodyniach stacjonowały wojska gen. Prądzyńskiego, który rankiem następnego dnia wyruszył w kierunku Nowych Igań, gdzie stoczył zwycięską bitwę z wojskiem rosyjskim. W swej historii Wodynie i ich okolice były terenem działań powstańczych i walki partyzanckiej. 13 września 1939 na tym terenie toczyły się walki między polską 1 DP Leg a Niemcami ze zmotoryzowanej Dywizji „Kempf” czego konsekwencją było doszczętne spalenie wsi.

Działały tu również oddziały AK i BCh. Komendantami placówki Wodynie – kryptonim Woda – byli: st. sierż Józef Flisowski „Echo” od 1940, a po jego tragicznej śmierci w 1943 plut. Błażej Szostek „Smukły”.

W Wodyniach urodził się Franciszek Duczek - żołnierz Batalionów Chłopskich.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. GUS. Bank Danych lokalnych
  2. Mazowsze w drugiej połowie XVI wieku ; Cz.1, Mapa, plany, Warszawa 1973, k. 4.
  3. a b Najgrakowski, M. (2009). Miasta Polski do początku XXI wieku. Podstawowe informacje o datach założenia i likwidacji. Warszawa: PAN IGiPZ
  4. Krzysztofik, R. (2007). Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
  5. a b Miasta polskie w tysiącleciu. Pod red. Stanisława Pazyry, Mateusza Siuchnickiego i zespołu. Zakład Narodowy im.Ossolińskich–Wydawnictwo, T. I, Wrocław 1965, 743 s.; T. II, Wrocław 1967, 7 03 s.
  6. a b c Trzebiński Wojciech: Działalność urbanistyczna magnatów i szlachty w Polsce XVIII wieku. Warszawa 1962, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 178 s.
  7. Kołodziejczyk Ryszard: Zamiana miast na osady w Królestwie Polskim. „Kwartalnik Historyczny”, R. LXVIII, 1961, nr 1, s. 191 – 200 (s. 214)
  8. Rodecki FB 1830. Obraz jeograficzno-statystyczny Królestwa Polskiego. Drukarnia Antoniego Gałęzowskiego i Kompanii, Warsaw
  9. Wodynie w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. XIII: Warmbrun – Worowo. Warszawa 1893.
  10. Spórna, T., Krzysztofik, R. and Dymitrow, M. (2015). Degraded and restituted towns in numbers, In: Krzysztofik, R. and Dymitrow, M. (Eds.), Degraded and restituted towns in Poland: Origins, development, problems, Gothenburg: University of Gothenburg, pp. 367–422 (s. 384)
  11. KRSW nr 21, k. 73 (w AGAD)
  12. OSP Wodynie na stronie KM PSP w Siedlcach

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]