1 Dywizja Piechoty Legionów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 1 Dywizji Piechoty Legionów. Zobacz też: 1 Dywizja Piechoty – inne dywizje piechoty o numerze 1.
1 Dywizja Piechoty Legionów Józefa Piłsudskiego
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 21 lutego 1919
Rozformowanie 23 września 1939
Nazwa wyróżniająca Legionów
Patron Józef Piłsudski
Tradycje
Rodowód 1 Dywizja Piechoty, I Brygada Legionów
Kontynuacja 1 Warszawska Dywizja Zmechanizowana
Dowódcy
Pierwszy gen. Edward Rydz-Śmigły
Ostatni gen. bryg. Wincenty Kowalski
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Ostrów Mazowiecka (formowanie)
Wilno (pałac Michała Paca)
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk piechota
Podległość Front Litewsko-Białoruski (1919)
3 Armia (1920)
2 Armia (1920/21)
Grupa Operacyjna Wyszków (1939)
Front Północny (1939)
Skład 1 Pułk Piechoty Legionów
5 Pułk Piechoty Legionów
6 Pułk Piechoty Legionów
29 lipca - 3 sierpnia 1920
Sierpień 1920

1 Dywizja Piechoty Legionów Józefa Piłsudskiego (1 DP Leg.) – wielka jednostka piechoty Wojska Polskiego II RP.

Tradycje[edytuj | edytuj kod]

W 1919 roku została sformowana 2 Dywizja Piechoty Legionów, złożona częściowo z żołnierzy dawnej I Brygady Legionów Polskich. 23 maja 1919 roku została przemianowana na 1 Dywizję Piechoty Legionów. W skład dywizji wchodziła I i III Brygada Piechoty Legionów oraz I Brygada Artylerii Legionów[1]. Od 14 czerwca 1919 roku dla uninięcia pomyłek przy określaniu 1 bądź 2 Dywizji Piechoty Legionów obok nazwy dywizji należało podawać, w nawiasie, nazwisko dowódcy np. 1 Dywizja Piechoty Legionów (gen. Śmigły)[2].

Tradycje 1 DPLeg. sięgają Dywizji Wielkopolskiej utworzonej w 1775 roku i niemal w tym samym czasie – 1 Dywizji wojsk Wielkiego Księstwa Litewskiego. Dywizje te istniały do 1794 roku, czyli do czasu utraty niepodległości Państwa Polskiego, jako Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Zapisały chlubną kartę podczas wojny w obronie Konstytucji 3 maja, m.in. w bitwie pod Zieleńcami w 1792 roku. W trakcie insurekcji kościuszkowskiej istniała z kolei Dywizja Najwyższego Naczelnika, która uczestniczyła m.in. w bitwie pod Racławicami.

1 Dywizja odrodziła się wraz z utworzeniem Księstwa Warszawskiego (1807-1813). Brała udział w wyprawie Napoleona na Rosję, uczestnicząc w bitwach z Rosjanami pod Borodino i pod Lipskiem.

Następnie dywizja odrodziła się w 1816 roku jako jednostka wojskowa armii Królestwa Polskiego. Brała udział w powstaniu listopadowym (1830-1831), walcząc m.in. w obronie Warszawy przeciwko wojskom rosyjskim. Po klęsce powstania i likwidacji regularnego Wojska Polskiego 1 Dywizję przywrócono do życia dopiero po 83 latach, na początku I wojny światowej w 1914 roku jako I Brygadę Legionów Polskich (1914-1917).

Wojna polsko-bolszewicka[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Wojna polsko-bolszewicka.

Okres międzywojenny[edytuj | edytuj kod]

W dawnym pałacu Paców mieściło się dowództwo 1 DPLeg.

W okresie II RP dowództwo 1 DPLeg. i jej oddziały stacjonowały w Wilnie[3]. Sztab dywizji rozmieszczony był w dawnym pałacu Paców przy ulicy Wielkiej[4]. W jej skład wchodziły:1., 5. i 6. pułki piechoty Legionów[5]

Udział w kampanii wrześniowej 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Sytuacja do 14 września 1939
 Osobny artykuł: Kampania wrześniowa.

1 Dywizja Piechoty Legionów pod dowództwem gen. bryg. Wincentego Kowalskiego działała w składzie Grupy Operacyjnej „Wyszków”[6]. Do 3 września miała tylko ograniczony kontakt z wrogiem. 4 września odpoczywała w lasach w rejonie Długosiodła. 7 września uczestniczyła w ciężkich walkach o Pułtusk i Gnojno. Miasto przechodziło z rąk do rąk. 5 ppleg wyparł oddziały niemieckiej 11 DP spod Szygłówka, ale na odrzucenie Niemców za Narew pod Gnojnem nie starczyło już sił. Niemcy wsparci oddziałami 61 DP wyparli dywizję z miasta i zmusili do wycofania się z przyczółka za rzekę. Następnie do dywizji dotarł rozkaz do odwrotu na Bug. Pierwszy do odwrotu skierował się 5 ppleg., a za nim reszta pododdziałów. W dniach 8-9 września broniła linii Bugu między Kamieńczykiem a Wyszkowem, gdzie skutecznie zlikwidowała kilka przyczółków niemieckich. W tym walkach wspomagały ją 98 dac i 61 dal.

Sytuacja po 14 września 1939
Bitwa tomaszow lub 2.png

9 września kontratak jej oddziałów wyrzucił Niemców z przyczółka pod Brańszczykiem. Następnie wycofała się na Kałuszyn. 11 września brała udział w ciężkich, nocnych walkach o Kałuszyn. Wprawdzie miejscowość zajęła, ale dostała się w okrążenie. W nocy z 12 na 13 września po ciężkich walkach przebiła się przez pierścień wojsk niemieckich, m.in. pod Seroczynem, Lipinami, Dębowcem, Oleśnicą i Wolą Wodyńską. 13 września rano oddziały dywizji uderzyły na Seroczyn, który jednak nie udało im się zdobyć. 1 ppleg. zdobył wieś Lipiny, 6 ppleg. zajął Dębowiec i w Rudzie Wolińskiej rozbił niemiecką kompanię, zaś 5 ppleg. zdobył szturmem Oleśnicę. Pod Jagodnem Dywizja przełamała w końcu trzecią linię obrony niemieckiej, lecz została zdziesiątkowana. 14 września jako pełnowartościowa jednostka wojskowa przestała istnieć.

15 września jej oddziały zebrały się w sile zaledwie 3 batalionów i wyruszyły w ciągłym kontakcie bojowym z Niemcami do lasów na zachód od Radzynia Podlaskiego. 18-19 września ocalałe pododdziały zostały przeorganizowane w Kolonii Ruda k. Chełma. Następnie włączono je w skład improwizowanej Grupy Operacyjnej pod dowództwem gen. Stefana Dęba-Biernackiego. 19-20 września przemieszczały się w kierunku KomarówTomaszów Lubelski. 21 września straż przednia stoczyła zwycięską walkę z niemieckim oddziałem pancernym. W nocy z 21 na 22 września resztki Dywizji wyruszyły w trzech kolumnach z zadaniem opanowania rejonu TarnawatkaAntoniówka. 22 września w ciężkich walkach zajęły Falków i odrzuciły siły niemieckiej 8 DP, jednakże na skutek niemieckiego kontrnatarcia, 23 września zostały ostatecznie rozbite.

Twarda postawa 1 DP Leg. zaprezentowana podczas kampanii wrześniowej wzbudziła szacunek Niemców, którzy określali ją mianem "żelaznej dywizji"[7].

Ośrodek Zapasowy dywizji znajdował się w Wilnie. Po agresji sowieckiej wystawił do obrony miasta 3 baony piechoty. Obsadziły one wschodni skraj miasta łącznie ze spieszonymi oddziałami OZ Wileńskiej Brygady Kawalerii. Po walkach 18 września baony wycofały się w stronę granicy z Litwą i 20 września w Mejszagole przekroczyły granicę.

Organizacja wojenna dywizji we wrześniu 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

pierwszy dowódca 1 DPLeg. Edward Rydz-Śmigły
Michał Karaszewicz-Tokarzewski, faktyczny dowódca 1 DPLeg. od 21 lutego 1919

Ośrodek Zapasowy 1 DP Leg. w Sokółce[8]

  • dowódca ośrodka – ppłk Jan Pawlik (I zastępca dowódcy 6 pp Leg.)

Obsada personalna Kwatery Głównej[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna dowództwa dywizji[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy dywizji
Dowódcy piechoty dywizyjnej
II dowódcy piechoty dywizyjnej
Szefowie sztabu
Oficerowie

Obsada personalna w marcu 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Ostatnia „pokojowa” obsada personalna dowództwa dywizji[3][a]:

  • dowódca dywizji – gen. bryg. Wincenty Kowalski
  • I dowódca piechoty dywizyjnej – płk dypl. Jarosław Adam Bolesław Szafran
  • II dowódca piechoty dywizyjnej – płk dypl. Zygmunt Piotr Bohusz-Szyszko
  • szef sztabu – ppłk dypl. Czesław Juliusz Parczyński
  • I oficer sztabu – kpt. dypl. Marian Bronisław Tonn
  • I oficer sztabu (dubler) – kpt. dypl. Henryk Orłowski
  • II oficer sztabu – kpt. Wacław II Zaborowski
  • komendant rejonu PW konnego – mjr kaw. Bronisław Kulik
  • dowódca łączności – mjr łączn. Zygmunt Ireneusz Gordon
  • oficer taborowy – kpt. tab. Lubomir Obidziński
  • oficer intendentury – int. Felicjan Wiśniewski

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[13].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dziennik Rozkazów Wojskowych Nr 60 z 31 maja 1919 roku, poz. 1921.
  2. Dziennik Rozkazów Wojskowych Nr 68 z 21 czerwca 1919 roku, poz. 2212.
  3. a b Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 530.
  4. Wodzyński 2016 ↓, s. 10.
  5. Almanach oficerski 1923 ↓, s. 40.
  6. Wodzyński 2016 ↓, s. 6.
  7. Paweł Piotr Wieczorkiewicz, Wrzesień 1939 – próba nowego spojrzenia, za: http://web.archive.org/web/20161009105557/http://www.niniwa22.esy.es/wrzesien_1939.htm
  8. Ośrodek Zapasowy nie wchodził w skład dywizji piechoty. Był jednostką organizacyjną podporządkowaną dowódcy Okręgu Korpusu.
  9. Franciszek Tyczkowski. W: Bogusław Szwedo: Zawsze w Pierwszej Lini. Kapelani odznaczeni Orderem Virtuti Militari 1914-1921,1939-1945. Warszawa: Rytm, 2004.
  10. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 25 z 31 października 1927 roku, s. 299.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 23 sierpnia 1929 roku, s. 288.
  12. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 23 października 1931 roku, s. 328.
  13. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]