1 Dywizja Piechoty Legionów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy 1 Dywizji Piechoty Legionów. Zobacz też: 1 Dywizja Piechoty – inne dywizje piechoty o numerze 1.
1 Dywizja Piechoty Legionów
Historia
Państwo Polska II Rzeczpospolita
Sformowanie 21 lutego 1919
Rozformowanie 23 września 1939
Nazwa wyróżniająca Legionów
Patron Marsz. Józef Piłsudski
Tradycje
Rodowód 1 Dywizja Piechoty, I Brygada Legionów
Tradycje jednostki kontynuuje lub kontynuowały 1 Warszawska Dywizja Zmechanizowana
Dowódcy
Pierwszy gen. Edward Rydz-Śmigły
Ostatni gen. bryg. Wincenty Kowalski
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka, kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Ostrów Mazowiecka (formowanie)
Wilno (stacjonowanie)
Podległość Front Litewsko-Białoruski (1919)
3 Armia (1920)
2 Armia (1920/21)
Obszar Warowny Wilno (1921-1939)
Grupa Operacyjna Wyszków (1939)
Front Północny (1939)
Rodzaj wojsk Piechota
Rodzaj sił zbrojnych Wojska Lądowe
Skład 1 Pułk Piechoty Legionów
5 Pułk Piechoty Legionów
6 Pułk Piechoty Legionów
29 lipca - 3 sierpnia 1920
Sierpień 1920

1 Dywizja Piechoty Legionów Józefa Piłsudskiego (1 DP Leg.) – wielka jednostka piechoty Wojska Polskiego II RP.

Tradycje[edytuj | edytuj kod]

1 DP Leg. została sformowana w 1919, częściowo z żołnierzy dawnej I Brygady Legionów Polskich. Do 23 marca 1919 nosiła nazwę 2 Dywizji Piechoty.

Tradycje 1 DPLeg. sięgają Dywizji Wielkopolskiej utworzonej w 1775 r. i niemal w tym samym czasie – 1 Dywizji wojsk Wielkiego Księstwa Litewskiego. Dywizje te istniały do 1794 r., czyli do czasu utraty niepodległości Państwa Polskiego, jako Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Zapisały chlubną kartę podczas wojny w obronie Konstytucji 3 maja, m.in. w bitwie pod Zieleńcami w 1792 r. W trakcie insurekcji kościuszkowskiej istniała z kolei Dywizja Najwyższego Naczelnika, która uczestniczyła m.in. w bitwie pod Racławicami.

1 Dywizja odrodziła się wraz z utworzeniem Księstwa Warszawskiego (1807-1813). Brała udział w wyprawie Napoleona na Rosję, uczestnicząc w bitwach z Rosjanami pod Borodino i pod Lipskiem.

Następnie dywizja odrodziła się w 1816 r. jako jednostka wojskowa armii Królestwa Polskiego. Brała udział w powstaniu listopadowym (1830-1831), walcząc m.in. w obronie Warszawy przeciwko wojskom rosyjskim. Po klęsce powstania i likwidacji regularnego Wojska Polskiego 1 Dywizję przywrócono do życia dopiero po 83 latach, na początku I wojny światowej w 1914 r. jako I Brygadę Legionów Polskich (1914-1917).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wojna polsko-bolszewicka[edytuj | edytuj kod]

Okres międzywojenny[edytuj | edytuj kod]

W okresie II RP dowództwo 1 DPLeg. i jej pododdziały stacjonowały w Wilnie.

Udział w wojnie obronnej 1939 r.[edytuj | edytuj kod]

Sytuacja do 14 września 1939

1 Dywizja Piechoty Legionów pod dowództwem gen. bryg. Wincentego Kowalskiego działała w składzie Grupy Operacyjnej "Wyszków". Do 3 września miała tylko ograniczony kontakt z wrogiem. 4 września odpoczywała w lasach w rejonie Długosiodła. 7 września uczestniczyła w ciężkich walkach o Pułtusk i Gnojno. Miasto przechodziło z rąk do rąk. 5 ppleg wyparł oddziały niemieckiej 11 DP spod Szygłówka, ale na odrzucenie Niemców za Narew pod Gnojnem nie starczyło już sił. Niemcy wsparci oddziałami 61 DP wyparli dywizję z miasta i zmusili do wycofania się z przyczółka za rzekę. Następnie do dywizji dotarł rozkaz do odwrotu na Bug. Pierwszy do odwrotu skierował się 5 ppleg., a za nim reszta pododdziałów. W dniach 8-9 września broniła linii Bugu między Kamieńczykiem a Wyszkowem, gdzie skutecznie zlikwidowała kilka przyczółków niemieckich. W tym walkach wspomagały ją 98 dac i 61 dal.

Sytuacja po 14 września 1939
Bitwa tomaszow lub 2.png

9 września kontratak jej oddziałów wyrzucił Niemców z przyczółka pod Brańszczykiem. Następnie wycofała się na Kałuszyn. 11 września brała udział w ciężkich, nocnych walkach o Kałuszyn. Wprawdzie miejscowość zajęła, ale dostała się w okrążenie. W nocy z 12 na 13 września po ciężkich walkach przebiła się przez pierścień wojsk niemieckich, m.in. pod Seroczynem, Lipinami, Dębowcem, Oleśnicą i Wolą Wodyńską. 13 września rano oddziały dywizji uderzyły na Seroczyn, który jednak nie udało im się zdobyć. 1 ppleg. zdobył wieś Lipiny, 6 ppleg. zajął Dębowiec i w Rudzie Wolińskiej rozbił niemiecką kompanię, zaś 5 ppleg. zdobył szturmem Oleśnicę. Pod Jagodnem Dywizja przełamała w końcu trzecią linię obrony niemieckiej, lecz została zdziesiątkowana. 14 września jako pełnowartościowa jednostka wojskowa przestała istnieć.

15 września jej oddziały zebrały się w sile zaledwie 3 batalionów i wyruszyły w ciągłym kontakcie bojowym z Niemcami do lasów na zachód od Radzynia Podlaskiego. 18-19 września ocalałe pododdziały zostały przeorganizowane w Kolonii Ruda k. Chełma. Następnie włączono je w skład improwizowanej Grupy Operacyjnej pod dowództwem gen. Stefana Dęba-Biernackiego. 19-20 września przemieszczały się w kierunku KomarówTomaszów Lubelski. 21 września straż przednia stoczyła zwycięską walkę z niemieckim oddziałem pancernym. W nocy z 21 na 22 września resztki Dywizji wyruszyły w trzech kolumnach z zadaniem opanowania rejonu TarnawatkaAntoniówka. 22 września w ciężkich walkach zajęły Falków i odrzuciły siły niemieckiej 8 DP, jednakże na skutek niemieckiego kontrnatarcia, 23 września zostały ostatecznie rozbite.

Twarda postawa 1 DP Leg. zaprezentowana podczas kampanii wrześniowej wzbudziła szacunek Niemców, którzy określali ją mianem "żelaznej dywizji"[1].

Ośrodek Zapasowy dywizji znajdował się w Wilnie. Po agresji sowieckiej wystawił do obrony miasta 3 baony piechoty. Obsadziły one wschodni skraj miasta łącznie ze spieszonymi oddziałami OZ Wileńskiej Brygady Kawalerii. Po walkach 18 września baony wycofały się w stronę granicy z Litwą i 20 września w Mejszagole przekroczyły granicę.

OdeB i obsada personalna w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

pierwszy dowódca 1 DPLeg. Edward Rydz-Śmigły
Michał Karaszewicz-Tokarzewski, faktyczny dowódca 1 DPLeg. od 21 lutego 1919

Planowane Ordre de Bataille i obsada personalna 1 DP Leg. w kampanii wrześniowej. W nawiasach podano nazwy jednostek mobilizujących oraz stanowiska służbowe oficerów dywizji zajmowane przed mobilizacją.

Ośrodek Zapasowy 1 DP Leg. w Sokółce[2]

  • dowódca ośrodka – ppłk Jan Pawlik (I zastępca dowódcy 6 pp Leg.)

Obsada personalna dowództwa dywizji w latach 1919-1939[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy dywizji:

Dowódcy piechoty dywizyjnej:

II dowódcy piechoty dywizyjnej:

Szefowie sztabu:

Oficerowie:

Przypisy

  1. Paweł Piotr Wieczorkiewicz, Wrzesień 1939 – próba nowego spojrzenia, za: http://www.niniwa22.cba.pl/wrzesien_1939.htm
  2. Ośrodek Zapasowy nie wchodził w skład dywizji piechoty. Był jednostką organizacyjną podporządkowaną dowódcy Okręgu Korpusu.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Paweł Piotr Wieczorkiewicz, Wrzesień 1939 – próba nowego spojrzenia, za: http://www.niniwa22.cba.pl/wrzesien_1939.htm
  • Mieczysław Wrzosek, Wojny o granice Polski Odrodzonej, Wiedza Powszechna 1992, ISBN 83-214-0752-8
  • Tadeusz Jurga: Wojsko Polskie : krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 7, Regularne jednostki Wojska Polskiego w 1939 : organizacja, działania bojowe, uzbrojenie, metryki związków operacyjnych, dywizji i brygad. Warszawa : Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1975.
  • Lech Wyszczelski: Wojsko Polskie w latach 1918-1921. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2006. ISBN 83-89729-56-3.
  • Zdzisław Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Bellona, 2007. ISBN 978-83-11-10206-4.
  • "Almanach oficerski": praca zbiorowa, Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1923
  • "Księga chwały piechoty": komitet redakcyjny pod przewodnictwem płk. dypl. Bolesława Prugara Ketlinga, Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937-1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1992