Wolne Państwo Prusy

Wolne Państwo Prusy
Freistaat Preußen
	kraj związkowy
	1918–1947
Herb	Flaga
	Hymn: Freistaat Preußen Marsch; (Marsz Wolnego Państwa Prus); (1922-1935)
	Dewiza: Gott mit uns; (Bóg z nami); (1933-1935)
Państwo	III Rzesza
Siedziba	Berlin
Data powstania	9 listopada 1918
Data likwidacji	25 lutego 1947
Premier	Hermann Göring (ostatni)
Powierzchnia	292 695,36 km²
Populacja (1925); • liczba ludności	; 38 175 986
• gęstość	130,4 os./km²
Języki urzędowe	język niemiecki
	Położenie na mapie;
	Multimedia w Wikimedia Commons

Wolne Państwo Prusy (niem. Freistaat Preußen) – kraj związkowy Republiki Weimarskiej oraz (jedynie ceremonialnie) III Rzeszy, powstały w wyniku przekształcenia w republikę Królestwa Prus, będącego krajem związkowym Związku Północnoniemieckiego, a następnie Cesarstwa Niemieckiego. W odróżnieniu od swojego poprzednika, szef rządu Wolnego Państwa nie pełnił z urzędu funkcji kanclerza Rzeszy.

Historia

Na mocy tzw. konstytucji weimarskiej z 1919 roku Prusy utrzymały faktycznie dominującą pozycję w tzw. Republice Weimarskiej; ich udział w ogólnej powierzchni kraju wynosił 62%, czyniąc ustrój federalny w pewnej mierze fikcją^[1]. Zdawano sobie z tego sprawę, Zgromadzenie Narodowe rozważało projekt rozwiązania Prus i ustanowienia kilku innych krajów związkowych (autorstwa prof. Hugo Preussa). Ostatecznie jednak przeważyły nastroje tradycjonalistyczne i Prusy pozostały w niezmienionym kształcie^[2].

W 1920 roku uchwalono pruską konstytucję, na mocy której Prusy zachowały własny rząd i szeroki zakres samodzielności wewnętrznej. W lipcu 1932 rząd kanclerza Rzeszy Franza von Papena naruszając konstytucję wprowadził zarząd komisaryczny Prus, odsuwając od władzy rząd krajowy koalicji weimarskiej Otto Brauna zdominowany przez SPD^[3]. Był to jeden z przełomowych momentów rozstrzygających o dojściu NSDAP do władzy w Niemczech pół roku później i upadku Republiki Weimarskiej.

Po tym jak do władzy doszła NSDAP, Adolf Hitler mianował w 1933 r. premierem Prus Hermanna Göringa. W 1934 roku kraje związkowe III Rzeszy, w tym Wolne Państwo Prusy, w wyniku rozpoczętej rok wcześniej faktycznej unifikacji Rzeszy (Gleichschaltung) zostały pozbawione swojego aparatu administracyjnego i realnych kompetencji, a zachowały znaczenie jedynie ceremonialne, natomiast od tej pory realną władzę w regionach dzierżyli de facto namiestnicy Rzeszy (niem. Reichsstatthalter) Rzeszy, którymi zostawali z reguły przywódcy okręgów partyjnych NSDAP (niem. Gaue) , zwani gauleiterami. Rok później, wraz z uchwaleniem ustaw norymberskich, zakazane zostały wszystkie flagi i herby krajów związkowych, a także wszystkie inne oficjalne flagi III Rzeszy bez swastyki, które nawiązywały do federalizmu, odniesień regionalnych lub Cesarstwa Niemieckiego^[4]. Tak więc Prusy w latach 1934-1935 de facto przestały istnieć, chociaż rząd pruski kierowany przez Hermanna Göringa formalnie funkcjonował jeszcze do 1945 roku^[5].

W 1947 r. Sojusznicza Rada Kontroli Niemiec postanowiła o formalnej likwidacji Wolnego Państwa Prusy, motywując tę decyzję upatrywaniem w Prusach historycznego źródła i nośnika militaryzmu i imperializmu niemieckiego^[6].

Zobacz też

Prusy (państwo)

Przypisy

↑ Jerzy Krasuski: Historia Rzeszy Niemieckiej 1871–1945, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1985, s. 239.
↑ Jerzy Krasuski: Historia Rzeszy Niemieckiej 1871–1945, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1985, s. 240.
↑ Po wyborach do pruskiego Landtagu 24 kwietnia 1932 roku koalicja weimarska utraciła większość w Landtagu. Rząd Otto Brauna pozostawał jednak przy władzy wobec niemożności wyłonienia innej większości parlamentarnej. Opozycję w Landtagu Prus stanowiły Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników i Komunistyczna Partia Niemiec. NSDAP posiadało 162 a KPD 57 (łącznie 219) miejsc w Landtagu na ogólne 423 mandaty, pozostałe partie miały 204 mandaty. 20 lipca 1932 kanclerz Franz von Papen wydał dekret zwalniający gabinet pruski z urzędu z uzasadnieniem, że rząd nie jest w stanie zapewnić porządku i bezpieczeństwa w kraju. Pretekstem były starcia komunistów z SA w Altonie, podczas których zginęło 18 osób. Komisarzem Rzeszy w Prusach został sam Franz von Papen, jego zastępcą, faktycznie sprawującym funkcję Komisarza w Prusach – Franz Bracht.
↑ Ostpreußen, flaggenlexikon.de
↑ Preußen, flaggenlexikon.de
↑ Amtsblatt des Kontrollrats in Deutschland z 1947 r. Nr 14, s. 262.

[1] Jerzy Krasuski: Historia Rzeszy Niemieckiej 1871–1945, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1985, s. 239.

[2] Jerzy Krasuski: Historia Rzeszy Niemieckiej 1871–1945, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1985, s. 240.

[3] Po wyborach do pruskiego Landtagu 24 kwietnia 1932 roku koalicja weimarska utraciła większość w Landtagu. Rząd Otto Brauna pozostawał jednak przy władzy wobec niemożności wyłonienia innej większości parlamentarnej. Opozycję w Landtagu Prus stanowiły Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników i Komunistyczna Partia Niemiec. NSDAP posiadało 162 a KPD 57 (łącznie 219) miejsc w Landtagu na ogólne 423 mandaty, pozostałe partie miały 204 mandaty. 20 lipca 1932 kanclerz Franz von Papen wydał dekret zwalniający gabinet pruski z urzędu z uzasadnieniem, że rząd nie jest w stanie zapewnić porządku i bezpieczeństwa w kraju. Pretekstem były starcia komunistów z SA w Altonie, podczas których zginęło 18 osób. Komisarzem Rzeszy w Prusach został sam Franz von Papen, jego zastępcą, faktycznie sprawującym funkcję Komisarza w Prusach – Franz Bracht.

[4] Ostpreußen, flaggenlexikon.de

[5] Preußen, flaggenlexikon.de

[6] Amtsblatt des Kontrollrats in Deutschland z 1947 r. Nr 14, s. 262.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]