Kraje związkowe Niemiec
Kraje związkowe Niemiec (również landy[1]; niem. Land, Bundesland) – jednostki podziału administracyjnego najwyższego szczebla w Republice Federalnej Niemiec.
.svg){kind=small}
.svg){kind=small}
.svg){kind=small}
Republika Federalna Niemiec od zjednoczenia
[edytuj | edytuj kod]Kraje związkowe zostały wprowadzone w Niemczech republikańską konstytucją z 1919 roku, w miejsce monarchii wchodzących w skład Cesarstwa Niemieckiego[2].
Od zjednoczenia w 1990 r. Republika Federalna Niemiec liczy 16 (wcześniej 11) krajów związkowych, przy czym do pięciu „nowych krajów związkowych” należą Brandenburgia, Meklemburgia-Pomorze Przednie, Saksonia, Saksonia-Anhalt i Turyngia[3].
Kraje związkowe mają szeroką autonomię, z wyłączeniem obrony i spraw zagranicznych. Częściowo mogą decydować o finansach[4].
Poszczególne kraje związkowe mają swoje konstytucje, własne parlamenty, władzę wykonawczą oraz sądowniczą. Same ustanawiają swoją organizację wewnętrzną[5].
Organizacja administracji krajowej jest na ogół trójszczeblowa[6]:
- szczebel wyższy (rząd krajowy bądź minister jako organy najwyższe, a także wyższe organy administracji),
- szczebel pośredni (prezydent rejencji),
- szczebel niższy (starosta).
Nazwy takie jak Wolne Państwo w przypadku Bawarii, Saksonii czy Turyngii lub Wolne i Hanzeatyckie Miasto w przypadku Hamburga czy Wolne Miasto Hanzeatyckie w przypadku Bremy mają podłoże historyczne i nie mają żadnego znaczenia prawnego[3].
Historia
[edytuj | edytuj kod]Republika Weimarska
[edytuj | edytuj kod]W latach 1920–1929 państwo składało się z 18 krajów związkowych, których korzenie wywodzą się z czasów Cesarstwa Niemieckiego. Jedynie kraj związkowy Turyngia został utworzony w 1920 r. W 1934 r., za rządów Adolfa Hitlera, z krajów związkowych Mecklenburg-Schwerin i Mecklenburg-Strelitz utworzono jeden kraj związkowy Meklemburgia. W 1937 r. Lubeka stała się częścią Prus.
|
1945–1952
1990
Niemiecka Republika Demokratyczna
[edytuj | edytuj kod]Do 1952 r. Niemiecka Republika Demokratyczna (NRD) podzielona była na 5 krajów związkowych:
- Brandenburgia – utworzona z pruskiej prowincji Brandenburgia,
- Meklemburgia-Pomorze Przednie – utworzona z Meklemburgii i zachodniej części pruskiej prowincji Pomorze,
- Saksonia – utworzona z Wolnego Państwa Saksonia i zachodnich fragmentów pruskiej prowincji Śląsk,
- Saksonia-Anhalt – utworzona z pruskiej prowincji Saksonia i Wolnego Państwa Anhalt,
- Turyngia – funkcjonująca w granicach z 1944.
U schyłku NRD kraje te zostały 23 sierpnia 1990 r. przywrócone do życia, co otworzyło drogę do przeprowadzenia ponownego zjednoczenia Niemiec w oparciu o procedurę przewidzianą w art. 23 ustawy zasadniczej RFN, polegającą na rozciągnięciu jej mocy obowiązującej na „inne części Niemiec, po ich przystąpieniu”[9]. Wraz z wejściem w życie 3 października 1990 r. traktatu zjednoczeniowego kraje te weszły w skład RFN, a jednocześnie dotychczasowe sektory okupacyjne Berlina: amerykański, brytyjski i francuski (administrowane wspólnie jako Berlin Zachodni), połączone zostały z radzieckim sektorem okupacyjnym (administrowanym jako tzw. Berlin Wschodni, uważany przez NRD wbrew postanowieniom umowy poczdamskiej za swoją stolicę i integralną część terytorium, co nie znajdowało jednak szerokiego uznania międzynarodowego), wskutek czego wszystkie cztery sektory okupacyjne miasta zastąpione zostały przez zjednoczony Berlin, który również wszedł w skład zjednoczonych Niemiec jako kolejny kraj związkowy i zarazem stolica państwa.
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ land, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2022-08-04].
- ↑ Chris Cook, John Stevenson: Leksykon historii Europy XXI wieku. 1900-2004, wyd. polskie 2004, s.I 402.
- 1 2 Niemieckie kraje związkowe [online], deutschland.de, 21 kwietnia 2025 [dostęp 2026-02-26] (pol.).
- ↑ Niemcy. Ustrój polityczny, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2020-11-03].
- ↑ M Kardas, C Kucharska: Analiza porównawcza modeli samorządu terytorialnego Niemiec, Wielkiej Brytanii i Szwecji, Colloquium Wydziału Nauk Humanistycznych i Społecznych, Rocznik III/2011, s. 94.
- ↑ Marcin Miemiec: 327 Ustrój administracji publicznej społeczeństwa obywatelskiego (z doświadczeń niemieckich), s. 327.
- 1 2 3 Statistische Ämter des Bundes und der Länder: Fläche und Bevölkerung.
- ↑ Otto Beckmann: Beckmanns Welt-Lexikon und Welt-Atlas. A–Z. Verlagsanstalt Beckmann, Leipzig 1931.
- ↑ 31. August 1990 – Auf dem Weg zur Deutschen Einheit: Unterzeichnung des Einigungsvertrages. [w:] Deutsche Einheit [on-line]. bundesregierung.de. [dostęp 2022-11-05]. (niem.).