Wyblin jednolistny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wyblin jednolistny
Ilustracja
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd szparagowce
Rodzina storczykowate
Podrodzina epidendronowe
Rodzaj wyblin
Gatunek wyblin jednolistny
Nazwa systematyczna
Malaxis monophyllos (L.) Sw.
Kongl. Vetensk. Acad. Nya Handl. 21:234 1800[2]
Synonimy
  • Achroanthes monophylla (L.) Greene
  • Achroanthes monophyllos (L.) Greene
  • Epipactis monophylla (L.) F.W.Schmidt
  • Leptorchis japonica (Maxim.) Kuntze
  • Leptorkis japonica (Miq.) Kuntze
  • Liparis japonica (Miq.) Maxim.
  • Microstylis japonica Miq.
  • Microstylis monophyllos (L.) Lindl.
  • Ophrys monophyllos L.[2]
Pokrój
Kwiatostan

Wyblin jednolistny[3] (Malaxis monophyllos (L.) Sw.) – gatunek rośliny z rodziny storczykowatych (Orchidaceae). Występuje w północnej części Ameryki Północnej i Eurazji. W Polsce rzadko w Karpatach i na Pomorzu, bardzo rzadki w innych częściach kraju[4].

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj]

Gatunek okołopolarny i borealno-górski. Występuje w północnej części Ameryki Północnej i Eurazji. W południowej części zasięgu głównie w obszarach wyżynno-górskich. W Polsce znany jest z około 300 stanowisk, które znajdują się na dwóch obszarach oddzielonych dysjunkcją. Pierwszy z tych obszarów znajduje się w północnej części kraju i obejmuje Pobrzeże Bałtyckie i Pojezierze Bałtyckie. Drugi obszar obejmuje wyżynno-górską południową część kraju. W Karpatach podany został z około 60 stanowisk, ale połowa z nich jest już wymarła. Podawany był tutaj na następujących stanowiskach[5]:

Morfologia[edytuj]

Pokrój
Niepozorna, zielona i wysmukła bylina osiągająca zazwyczaj kilkanaście, rzadko do 30 cm wysokości, z groniastym kwiatostanem walcowatego kształtu[4].
Łodyga
U podstawy łodygi znajduje się nibybulwka 1 cm długości[4].
Liście
U dołu łodygi pochwiaste, łuskowate. Nad liśćmi łuskowatymi wyrasta jeden, (rzadko dwa) liść asymilacyjny, jajowaty do eliptycznego, z pochwiastą nasadą. Ma od 3 – 10 cm długości[4].
Kwiaty
Skupione w liczbie od 17 do 80 w luźnym, groniastym kwiatostanie o długości 4,5-15 cm. Kwiaty niepozorne, drobne, żółtozielone. Przysadki mają długość 2,5-43 mm, szerokość 0,6-0,8 mm i przylegają do zalążni. Dwa boczne listki w zewnętrznym okółku okwiatu lancetowate i zwrócone do góry, środkowy do dołu. Dwa listki okółka wewnętrznego lancetowate i odgięte do tyłu. Warżka ma długość 2-3, szerokość 1,7-2,2 mm, jest skierowana do góry i nie posiada ostrogi. Jej nasada ma brzegi zagięte do środka a wewnątrz wytworzonej w ten sposób miseczki znajduje się nektar. Rostellum wraz z uczepkiem znajduje się w zatoczce między dwoma ząbkami. Pyłkowiny cztery[6].
Owoc
Jajowata torebka o długości 7,9,5, szerokości 2,5-3 mm, wyrastająca na wzniesionej szypule o dlugości 2-3 mm[6].

Biologia i ekologia[edytuj]

Rozwój
Bylina, Geofit. Pęd rozwija się w kwietniu. Kwiatostan pojawia się w czerwcu i od razu wtedy też zaczynają kwitnąć pierwsze (najniższe) kwiaty. Kwitnienie trwa do sierpnia. Nasiona wysiewają się na przełomie sierpnia i września. Rozmnaża się zarówno z nasion jak i wegetatywnie[5].
Siedlisko
Na terenach górskich rośnie w murawach nawapiennych w piętrze regla dolnego (maksimum wysokościowe znajduje się w Tatrach na 1220 m n.p.m.). Na niżu gatunek ten związany jest z torfowiskami niskimi i przejściowymi. Notowany jest także w wilgotnych lasach liściastych i w borach sosnowych. Na stanowiskach rośnie zwykle kilka-kilkanaście egzemplarzy, jedynie na Wyżynie Śląskiej występują bardziej liczne populacje, składające się nawet z setek roślin[7].
Genetyka
Liczba chromosomów 2n = 28[8]. Oprócz typowej formy gatunek posiada dwie odmiany[9]
  • Malaxis monophyllos var. brachypoda (A.Gray) P.Morris & Eames – występuje w Ameryce Północnej[10]
  • Malaxis monophyllos var. obtusa Tsukaya & H.Okada – występuje w Nepalu[10]

Zagrożenia i ochrona[edytuj]

Gatunek objęty w Polsce ścisłą ochroną gatunkową[11]. Stopień zagrożenia jest różny w różnych częściach kraju. Zagrożeniem dla gatunku jest osuszanie torfowisk i lasów wilgotnych, regulacje hydroteniczne brzegów rzek i potoków górskich, wprowadzanie drzew iglastych na siedliskach żyznych lasów liściastych, a także naturalne procesy zarastania drzewami i krzewami jego siedlisk[5].

Kategorie zagrożenia w skali kraju:

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-08-05].
  2. a b The Plant List. [dostęp 2017-03-21].
  3. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  4. a b c d Peter H. Barthel: Storczyki – gatunki dziko rosnące. Warszawa: Multico, 1997, s. 71. ISBN 83-7073-145-7.
  5. a b c Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
  6. a b Helmut Baumann: Storczyki Europy i obszarów sąsiednich. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010. ISBN 978-83-7073-698-9.
  7. Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006. ISBN 978-83-7073-444-2.
  8. Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  9. The Plant List. Malaxis monophyllos. [dostęp 2017-03-21].
  10. a b Malaxis monophyllos na eMonocot [dostęp 2013-11-13]
  11. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 5 stycznia 2012 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin (Dz.U. 2012 nr 0 poz. 81)
  12. Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
  13. Zarzycki K., Kaźmierczakowa R., Mirek Z.: Polska Czerwona Księga Roślin. Paprotniki i rośliny kwiatowe. Wyd. III. uaktualnione i rozszerzone. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody PAN, 2014. ISBN 978-83-61191-72-8.