Zadłużenie krajowe PRL

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Wbrew obiegowym opiniom, oprócz długu zagranicznego w PRL występował także dług krajowy. Jego główne elementy to:

  • nawis inflacyjny – nie zinstytucjonalizowany dług publiczny wobec posiadaczy biletów NBP z tytułu niedostarczenia towarów i usług po oficjalnych cenach. Zobowiązania państwa z tytułu nawisu inflacyjnego było redukowane poprzez cykliczne operacje cenowo-dochodowe (tzw. podatek inflacyjny) lub wymianę pieniędzy na odpowiednio niekorzystnych dla posiadaczy oszczędności warunkach. Część zobowiązań z tytułu nawisu inflacyjnego była odkładana w czasie poprzez system przedpłat na mieszkania czy samochody (np. w 1981 dzięki przedpłatom – osoby, które w kwietniu 1981 wpłaciły pełną cenę auta miały go otrzymać w ciągu 4 lat – zebrano w ciągu miesiąca ok. 70 mld zł tj. 1/4 gotówki znajdującej się w obiegu, przyjmując wpłaty na 1,6 mln samochodów). W PRL nawis inflacyjny występował w latach 50. oraz 1976-1989, a w I połowie lat 80. utrzymywał się na poziomie ok. 30% całkowitych zasobów pieniężnych ludności.
  • wewnętrzny dług dewizowy, związany z operacjami dewizowymi realizowanymi przez państwo z wykorzystaniem legalnych oszczędności dewizowych ludności, zdeponowanych na bankowych kontach walutowych. Wartość tego zadłużenia pod koniec lat 80. można szacować na ok. 5,5 mld USD.
  • dług związany z finansowaniem deficytów budżetowych, występujących od początku lat osiemdziesiątych. Tylko w latach 1982-1986 państwo zaciągnęło kredyty w NBP na kwotę 639 mld zł (przy PKB w 1982 = 4580 mld zł). W PRL dług ten był nieoprocentowany, nie posiadał określonego harmonogramu spłat i w praktyce nie był obsługiwany, nie było więc problemu kosztów jego obsługi, a dodatkowo-w miarę postępów inflacji – realna wartość kapitału zadłużenia redukowała się automatycznie o wskaźnik inflacji. W efekcie, pod koniec roku 1989, osiągnął poziom odpowiadający ok. 4,5% PKB.

Deficyt budżetowy Polski w latach 1980-1989 w % PKB (do 1982% DN):

Rok 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 I-VI.1989 1989
Deficyt 1,3 5,8 1,7 1,8 2,2 1,5 1,1 1,8 0,2 12,0 4,3

Rocznik Statystyczny GUS 1986, G.W.Kołodko: Kwadratura pięciokąta. 1993

Część zobowiązań finansowych PRL spowodowała powiększenie oficjalnego długu publicznego Polski, powstałego po roku 1989. Chodzi o następujące pozycje:

Bibliografia[edytuj]

  1. Bilans finansowy PRL
  2. Grzegorz W.Kołodko: Polska w świecie inflacji. Książka i Wiedza Warszawa 1987
  3. Grzegorz W.Kołodko: Kwadratura pięciokąta. Od załamania gospodarczego do trwałego wzrostu. Poltext Warszawa 1993
  4. Dariusz T. Grala: Reformy gospodarcze w PRL (1982-1989) Próba ratowania socjalizmu. Wydawnictwo Trio, Warszawa 2005
  5. Stefan Bratkowski: Kilka sposobów na niemożliwość, czyli poradnik dla tych, którzy nie wiedzą, że nic się nie da zrobić.