Narodowy Bank Polski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Narodowy Bank Polski
Logo
Ilustracja
Główne wejście do centrali NBP w Warszawie
Data założenia 1945
Państwo  Polska
Siedziba ul. Świętokrzyska 11/21
00-919 Warszawa
Prezes Adam Glapiński
Rodzaj banku bank centralny
Strona internetowa
Tablica informacyjna z genezą NBP przy wejściu do gmachu centrali Banku przy Świętokrzyskiej 11/21 w Warszawie
Gmach centrali i oddziału NBP w Warszawie
Główny dziedziniec gmachu centrali NBP w Warszawie
Gmach oddziału NBP we Wrocławiu
Gmach oddziału NBP w Łodzi
Gmach oddziału NBP w Gdańsku (1906)

Narodowy Bank Polski (NBP) – polski bank centralny z siedzibą główną w Warszawie. NBP jest bankiem centralnym Rzeczypospolitej Polskiej. Wypełnia zadania określone w Konstytucji RP, ustawie o Narodowym Banku Polskim i ustawie Prawo bankowe. Wymienione akty prawne gwarantują niezależność NBP od innych organów państwa. NBP pełni trzy podstawowe funkcje: banku emisyjnego, banku banków oraz centralnego banku państwa.

NBP przysługuje wyłączne prawo emitowania pieniądza i znaków pieniężnych Rzeczypospolitej Polskiej. Podstawowym zadaniem NBP jest utrzymanie stabilnego poziomu cen. Do głównych obszarów działalności NBP należą:

  • prowadzenie polityki pieniężnej,
  • działania na rzecz stabilności krajowego systemu finansowego,
  • działalność emisyjna,
  • rozwój systemu płatniczego,
  • zarządzanie rezerwami dewizowymi Polski,
  • obsługa Skarbu Państwa,
  • działalność edukacyjna i informacyjna[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Narodowy Bank Polski rozpoczął działalność w 1945 r., zastępując ówczesny Bank Polski Spółka Akcyjna. Początkowo funkcjonował jako bank państwowy pod nadzorem ministra skarbu. Aż do końca lat 80. zajmował się działalnością ogólnobankową: był monopolistą nie tylko w dziedzinie emisji pieniądza, ale także udzielania kredytu i gromadzenia oszczędności. W czasie przemian ustrojowych wydzielone zostały z niego banki regionalne i komercyjne, a sam NBP zajął się emisją pieniądza i polityką pieniężną państwa (funkcja monetarna).

Banki wydzielone z NBP[2]:

1 stycznia 1995 NBP przeprowadził denominację złotego.

Organizacja[edytuj | edytuj kod]

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997[5] oraz ustawa o Narodowym Banku Polskim[6] zapewniają NBP mocną pozycję w systemie instytucji publicznych. Ustawowymi organami NBP są: Prezes NBP, Rada Polityki Pieniężnej oraz Zarząd NBP.

Struktura organizacyjna[edytuj | edytuj kod]

  • Gabinet Prezesa
  • Departament Administracji
  • Departament Analiz Ekonomicznych
  • Departament Audytu Wewnętrznego
  • Departament Badań Ekonomicznych
  • Departament Bezpieczeństwa
  • Departament Controllingu
  • Departament Edukacji i Wydawnictw
  • Departament Emisyjno-Skarbcowy
  • Departament Informatyki i Telekomunikacji
  • Departament Innowacji Finansowych
  • Departament Kadr
  • Departament Komunikacji i Promocji
  • Departament Koordynacji i Realizacji Zakupów
  • Departament Operacji Krajowych
  • Departament Operacji Zagranicznych
  • Departament Prawny
  • Departament Rachunkowości i Finansów
  • Departament Rozliczeń Gospodarki Własnej
  • Departament Rozliczeń Transakcji Finansowych
  • Departament Ryzyka Operacyjnego i Zgodności
  • Departament Stabilności Finansowej
  • Departament Statystyki
  • Departament Systemu Płatniczego
  • Departament Zagraniczny
  • Departament Zarządzania Ryzykiem Finansowym

Prezes NBP[edytuj | edytuj kod]

Prezes NBP jest powoływany na 6-letnią kadencję przez Sejm na wniosek Prezydenta RP.

Prezes NBPprzewodniczy Radzie Polityki Pieniężnej oraz Zarządowi NBP. Prezes NBP może uczestniczyć w posiedzeniach Sejmu Jest on obowiązany do przedstawienia informacji i udzielenia wyjaśnień dotyczących polityki pieniężnej i działalności NBP przed Sejmem i Senatem oraz ich komisjami. Prezes NBP w ciągu 5 miesięcy od zakończenia roku budżetowego przedstawia Sejmowi roczne sprawozdanie z działalności NBP. W imieniu Rady Polityki Pieniężnej przedstawia tym organom kwartalne informacje o bilansie płatniczym oraz roczne zestawienie międzynarodowej pozycji inwestycyjnej. Prezes NBP przy wydawaniu zarządzeń podlegających ogłoszeniu oraz decyzji administracyjnych ma prawo używania pieczęci z godłem państwowym. Ponosi odpowiedzialność przed Trybunałem Stanu.

Ta sama osoba nie może być prezesem NBP dłużej niż przez dwie kolejne kadencje.  Prezes NBP w swej działalności jest apolityczny, czyli nie może należeć do żadnej partii politycznej, związku zawodowego ani prowadzić działalności publicznej niedającej się pogodzić z godnością jego urzędu.

Lista Prezesów NBP[edytuj | edytuj kod]

Adam Glapiński od 21 czerwca 2016 r.
Marek Belka od 11 czerwca 2010 r. - 11 czerwca 2016 r.;

12 czerwca - 20 czerwca 2016 r. pełnił obowiązki prezesa

Piotr Wiesiołek

(pełnił obowiązki prezesa)

10 kwietnia 2010 r. - 11 czerwca 2010 r.
Sławomir Skrzypek 10 stycznia 2007 r. - †10 kwietnia 2010 r.
Leszek Balcerowicz 10 stycznia 2001 r. – 10 stycznia 2007 r.
Hanna Gronkiewicz-Waltz 5 marca 1992 r. – 19 lutego 1998 r.

19 lutego 1998 r. – 31 grudnia 2000 r.

Andrzej Topiński (p.o. prezesa) 10 sierpnia 1991 r. – 4 marca 1992 r.
Grzegorz Wójtowicz 25 stycznia 1991 r. – 31 sierpnia 1991 r.
Władysław Baka 12 września 1989 r. – 24 stycznia 1991 r.
Zdzisław Pakuła 13 lipca 1988 r. – 11 września 1989 r.
Władysław Baka 13 listopada 1985 r. – 13 lipca 1988 r.
Zdzisław Pakuła (kierujący NBP) 12 kwietnia 1985 r. – 12 listopada 1985 r.
Stanisław Majewski 1 stycznia 1981 – 29 lipca 1985 r.
Witold Bień 2 kwietnia 1973 r. – 31 grudnia 1980 r.
Leonard Siemiątkowski 17 września 1968 r. – 29 grudnia 1972 r.
Stanisław Majewski 20 stycznia 1965 r. – 17 września 1968 r.
Adam Żebrowski 3 czerwca 1961 r. – 20 stycznia 1965 r.
Edward Drożniak 28 grudnia 1956 r. – 3 czerwca 1961 r.
Witold Trąmpczyński 27 września 1950 r. – 18 grudnia 1956 r.
Edward Drożniak 1 lutego 1945 r. – 17 marca 1949 r.

Rada Polityki Pieniężnej[edytuj | edytuj kod]

RPP IV kadencji
 Osobny artykuł: Rada Polityki Pieniężnej.

Zadaniem Rady Polityki Pieniężnej (RPP) jest coroczne ustalanie założeń i realizacja polityki pieniężnej państwa. Rada ustala wysokość podstawowych stóp procentowych, określa zasady operacji otwartego rynku oraz ustala zasady i tryb naliczania i utrzymywania rezerwy obowiązkowej. Zatwierdza plan finansowy banku centralnego oraz sprawozdanie z działalności NBP.

Zarząd NBP[edytuj | edytuj kod]

Zarząd kieruje działalnością NBP. W jego skład wchodzi prezes oraz 6-8 członków, w tym 2 wiceprezesów. Członków powołuje i odwołuje prezydent na wniosek prezesa NBP. Do kompetencji zarządu należą:

  • okresowa ocena obiegu pieniężnego i rozliczeń pieniężnych oraz obrotu dewizowego
  • nadzorowanie operacji otwartego rynku
  • ocena funkcjonowania systemu bankowego
  • przygotowanie i rozpatrywanie projektów uchwał i innych materiałów kierowanych do Rady.

Obecny skład Zarządu NBP[7]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Narodowym Bankiem Polskim.

Nadzór bankowy[edytuj | edytuj kod]

Od 1 stycznia 2008 funkcje nadzorcze nad polskim sektorem bankowym sprawuje Komisja Nadzoru Finansowego. Obecnie przedstawicielem Narodowego Banku Polskiego w KNF jest Andrzej Kaźmierczak.

Komitet Inwestycyjny Rezerw Dewizowych[edytuj | edytuj kod]

Szczególną rolę przypisano wewnętrznemu organowi banku – Komitetowi Inwestycyjnemu Rezerw Dewizowych.

Działalność[edytuj | edytuj kod]

Funkcje podstawowe[edytuj | edytuj kod]

Narodowy Bank Polski, jak większość banków centralnych w gospodarkach rynkowych, pełni trzy podstawowe funkcje:

Bank emisyjny – NBP ma wyłączne prawo emitowania znaków pieniężnych będących prawnym środkiem płatniczym w Polsce. Narodowy Bank Polski określa wielkość ich emisji oraz moment wprowadzenia do obiegu, za którego płynność odpowiada. Ponadto organizuje obieg pieniężny i reguluje ilość pieniądza w obiegu.

Bank banków – NBP pełni w stosunku do banków funkcje regulacyjne, które mają na celu zapewnienie bezpieczeństwa depozytów zgromadzonych w bankach oraz stabilności sektora bankowego.

NBP działa na rzecz stabilności krajowego systemu finansowego oraz kształtowania warunków niezbędnych dla rozwoju systemu bankowego. W ramach tych działań NBP analizuje i ocenia zagrożenia dla stabilności systemu finansowego, monitoruje jego rozwój oraz współpracuje z innymi instytucjami państwowymi tworzącymi wspólnie tzw. sieć bezpieczeństwa finansowego. Prezes NBP jest jednym z czterech (obok Ministra Finansów, Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego i Prezesa Zarządu Bankowego Funduszu Gwarancyjnego) członków Komitetu Stabilności Finansowej.]

Centralny bank państwa – NBP prowadzi obsługę bankową budżetu państwa, prowadzi rachunki bankowe rządu i centralnych instytucji państwowych, państwowych funduszy celowych i państwowych jednostek budżetowych oraz realizuje ich zlecenia płatnicze.

NBP zarządza także polskimi rezerwami złota. Według oficjalnego komunikatu NBP z lipca 2019: W latach 2018-2019 zasoby złota NBP zostały zwiększone o 125,7 ton i obecnie wynoszą 228,6 ton.

Między wrześniem, a listopadem 2019 r. 100 ton złota zostało  sprowadzone do kraju i jest przechowywana w skarbcach NBP. Dzięki zakupom zrealizowanym w latach 2018-2019 NBP przesunął się z 34. na 22. pozycję wśród banków centralnych na świecie i z 15. na 11. miejsce w Europie, wyprzedzając wszystkie kraje regionu"[8].

Pozostała działalność[edytuj | edytuj kod]

  • Działalność statystyczna – w ramach działalności statystycznej zbierane, przetwarzane i publikowane są m.in. dane dotyczące: bilansu płatniczego i międzynarodowej pozycji inwestycyjnej, statystyka pieniężna i bankowa, oczekiwania inflacyjne osób prywatnych, inflacja bazowa.
  • Analizy i badania ekonomiczne – NBP prowadzi i wspiera działalność analityczną i badawczą w zakresie szeroko rozumianej ekonomii i finansów. Wyniki tej działalności publikowane są m.in. w następujących opracowaniach:
    • Raport o inflacji – kwartalna ocena sytuacji gospodarczej przez Radę Polityki Pieniężnej,
    • Informacja o kondycji sektora przedsiębiorstw ze szczególnym uwzględnieniem stanu koniunktury – raport kwartalny opracowywany na podstawie wyników badań ankietowych przedsiębiorstw,
    • Sytuacja na rynku kredytowym – wyniki kwartalnej ankiety do przewodniczących komitetów kredytowych,
    • Raport o stabilności systemu finansowego – publikacja roczna,
    • Bank i Kredyt – recenzowane pismo naukowe o ekonomii i finansach, ukazujące się w cyklu dwumiesięcznym,
    • Materiały i Studia – nieperiodyczne zeszyty prezentujące badania i opracowania naukowe (tzw. working papers)
  • Edukacja ekonomiczna – w ramach Programu Edukacji Ekonomicznej podejmowane są działania służące upowszechnieniu tematyki ekonomicznej, zrozumieniu zasad funkcjonowania gospodarki rynkowej, promocji przedsiębiorczości. Celem działań jest przybliżenie społeczeństwu nie tylko zasad funkcjonowania i roli NBP, ale także popularyzacja wiedzy o szeroko rozumianej ekonomii i finansach. Dotarcie do powszechnego odbiorcy następuje poprzez media, szkolenia, publikacje, konkursy, stypendia, Portal Edukacji Ekonomicznej NBPortal oraz serwisy ObserwatorFinansowy.pl i FinancialObserver.eu. W siedzibie NBP mieści się placówka ekspozycyjno-edukacyjna Centrum Pieniądza NBP im. Sławomira S. Skrzypka.
  • Podpis elektroniczny – bank prowadzi Narodowe Centrum Certyfikacji, pełniące funkcję głównego urzędu certyfikacji w ramach infrastruktury bezpiecznego podpisu elektronicznego w Polsce.

Zgodnie z art. 70 ustawy o Narodowym Banku Polskim, Prezes NBP w ciągu 5 miesięcy od zakończenia roku budżetowego przedstawia Sejmowi roczne sprawozdanie z działalności Banku. Sprawozdanie jest publikowane w postaci druku sejmowego.

Niezależność NBP[edytuj | edytuj kod]

Narodowy Bank Polski jako bank centralny powinien być niezależny od wpływów politycznych. Stanowisko to podziela również Trybunał Konstytucyjny, stwierdzając w wyroku z 28 czerwca 2000 r. wydanym w pełnym składzie (sygn. akt K 25/99, OTK ZU 2000, nr 5, poz. 141):

specyficzna pozycja ustrojowa NBP jako centralnego banku państwa polega z jednej strony na niezależności wobec organów państwowych, z drugiej zaś na „apolityczności” tego banku.

W odróżnieniu od swojego poprzednika , Banku Polskiego S.A., oraz niektórych innych banków centralnych jak Fed, NBP nie znajduje się w żadnym stopniu w prywatnych rękach ani nie ma prywatnych udziałowców.

Dofinansowania[edytuj | edytuj kod]

Jednym z wielu zadań NBP jest kreowanie i realizacja inicjatyw edukacyjnych  z zakresu ekonomii i historii pieniądza. W tym celu bank centralny podejmuje działania własne oraz wspiera użyteczne społecznie przedsięwzięcia z zakresu edukacji ekonomicznej.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Narodowy Bank Polski - Internetowy Serwis Informacyjny, www.nbp.pl [dostęp 2020-06-15] (pol.).
  2. Geneza współczesnego sektora bankowego w Polsce (.doc) (Kopia archiwalna z archive.org), prof. Tomasz Zieliński, Akademia Ekonomiczna w Katowicach [dostęp 2017-01-29].
  3. Małgorzata Rutkiewicz-Hanczewska, Określenia dni tygodnia w nazwach miejscowych Polski: historia, pochodzenie, zmiany, „Język Polski”, 99 (4), 2020, s. 16–29, DOI10.31286/jp.99.4.2, ISSN 0021-6941 [dostęp 2020-06-15].
  4. System bankowy w Polsce w latach dziewięćdziesiątych, NBP, grudzień 2001 [dostęp 2017-01-29].
  5. Art. 227 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r. nr 78, poz. 483).
  6. Piotr Stanisławiszyn, POWOŁANIE I ODWOŁANIE PREZESA NARODOWEGO BANKU POLSKIEGO W KONSTYTUCJI RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ I USTAWIE O NARODOWYM BANKU POLSKIM, „Ekonomia i Prawo”, 7 (1), 2011, DOI10.12775/eip.2011.009, ISSN 1898-2255 [dostęp 2020-06-15].
  7. Narodowy Bank Polski - Zarząd Narodowego Banku Polskiego, www.nbp.pl [dostęp 2020-06-20] (pol.).
  8. Natalie Kosch, Jaką rolę odgrywają zasoby elektroniczne w nauce języka polskiego jako obcego/odziedziczonego? Wyniki badań ankietowych, „Acta Universitatis Lodziensis. Kształcenie Polonistyczne Cudzoziemców” (26), 2019, s. 171–182, DOI10.18778/0860-6587.26.11, ISSN 2449-6839 [dostęp 2020-06-15].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]