Zamek w Brodnicy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zamek Krzyżacki w Brodnicy
Obiekt zabytkowy nr rej. A/127/46 z 10.02.1931 (ruiny zamku)
i A/42 z 20.10.1970 (przedzamcze)[1]
Widok od strony rzeki Drwęcy
Widok od strony rzeki Drwęcy
Państwo  Polska
Miejscowość 87-300 Brodnica
Adres ul. Zamkowa 1
Typ budynku Zamek
Styl architektoniczny gotycki murowany zamek konwentualny
Wysokość całkowita wieża: 54 m
Kondygnacje obecnie brak (pozostałości piwnic zamkowych)
Rozpoczęcie budowy 1305 lub 1312
Ukończenie budowy 1317 lub 1330
Ważniejsze przebudowy 1415 – Mikołaj Fallenstein
Zniszczono 1550 (pożar), 1785 (rozbiórka)
Pierwszy właściciel Zakon krzyżacki
Kolejni właściciele
Położenie na mapie Brodnicy
Mapa lokalizacyjna Brodnicy
Zamek Krzyżacki w Brodnicy
Zamek Krzyżacki w Brodnicy
Położenie na mapie powiatu brodnickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu brodnickiego
Zamek Krzyżacki w Brodnicy
Zamek Krzyżacki w Brodnicy
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Zamek Krzyżacki w Brodnicy
Zamek Krzyżacki w Brodnicy
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zamek Krzyżacki w Brodnicy
Zamek Krzyżacki w Brodnicy
Ziemia53°15′27,98″N 19°23′55,44″E/53,257772 19,398733
Strona internetowa

Zamek w Brodnicy – ufortyfikowany zamek krzyżacki w Brodnicy.

Opis[edytuj]

Zamek w czasach świetności - makieta

Zbudowany został na planie kwadratu. Cztery skrzydła zamku otaczały wewnętrzny dziedziniec. Wysoka, 50-metrowa wieża posiadała wejście na wysokości drugiej kondygnacji. W narożach zamku umieszczono wieżyczki wysunięte poza linię murów zamkowych. Piwnice zamkowe pełniły rolę pomieszczeń gospodarczych. W poziomie przyziemia umieszczone były pomieszczenia o funkcji reprezentacyjnej: kaplica, refektarz, kapitularz, infirmeria, izba komtura i inne. Wejścia do nich prowadziły z krużganka okalającego dziedziniec. Druga kondygnacja mieściła w sobie: od strony dziedzińca magazyny i spichlerz, strona zewnętrzna to ganek obronny umieszczony wewnątrz murów zamkowych. Obok wieży głównej umieszczona była brama, do której podjeżdżało się przez most zwodzony. W skład całego kompleksu obronnego wchodziło także ufortyfikowane przedzamcze. Położone było pomiędzy miastem a zamkiem. Miało kształt litery "L", mieściły się w nim stajnie, kuźnie, młyn i browar, spichlerze i mieszkania załogi zamku. Przedzamcze posiadało dwie bramy: od południa - prowadzącą do miasta i od północy - wiodącą do traktu toruńskiego[2]. Całość chroniona była systemem fos, który pozwalał na szybkie piętrzenie wody i zatopienie okolicy wraz z częścią miasta.

Historia[edytuj]

Plan zamku w Brodnicy

Murowany zamek powstał w pierwszej połowie XIV wieku, według niektórych w latach 1312-1330 według innych w latach 1305-1317, a według T. Trupindy nie wcześniej niż w latach 30. XIV wieku[3]. Na pewno w 1337 roku zamek był ukończony, ponieważ pomiędzy 1335 a 1337 rokiem utworzono w Brodnicy komturię krzyżacką[4]. W kronikach odnotowany jest zapis dotyczący przyjazdu do Brodnicy wielkiego mistrza Wernera von Orselna i uroczystości konsekracji ołtarza w kaplicy zamkowej. W 1415 r. fortyfikacja została przystosowana do walk z użyciem broni palnej. Prace były prowadzone pod kierunkiem Mikołaja Fellensteina. Pierwszym komturem w Brodnicy (od 1337) był Fryderyk von Spangenberg. Po bitwie pod Grunwaldem zamek i miasto poddały się wojskom polskim, jednak w 1411 wróciły pod władzę zakonu. Komturzy sprawowali władzę na zamku w Brodnicy do 1454 r., czyli do zajęcia miasta i zamku przez oddziały Związku Pruskiego. W 1456 r. bulla papieska nakazywała zwrot ziem pod władzę krzyżacką. Podzamcze zostało zajęte przez czeskie wojska zaciężne w służbie zakonu (załoga polska na zamku poddała się dopiero w 1462). Ziemie wróciły pod panowanie polskie po pokoju toruńskim w 1466 r. Załoga czeska, pod wodzą Bernarda Szumborskiego opuściła zamek dopiero w 1479. (Krzyżacy zalegali z żołdem, oddziały czeskie zajmowały zamek żądając spłaty zobowiązań. Miało to miejsce dopiero w 1478 r.).

Pierwszym starostą króla polskiego został Wincenty ze Skępego. W latach 14851604 ziemie brodnickie znajdowały się w rękach rodu Działyńskich. Najpomyślniejszy okres dla miasta miał miejsce podczas pobytu na zamku Anny Wazówny, siostry Zygmunta III Wazy, która w 1604 r. otrzymała w posiadanie starostwa golubskie i brodnickie. Podczas jej życia nastąpił szybki rozwój tych regionów. Po jej śmierci (6 lutego 1625 na brodnickim zamku) rozpoczął się okres konfliktów zbrojnych niszczących gospodarkę.

Po pierwszym rozbiorze Polski Brodnica dostała się pod panowanie pruskie. W 1785 Prusacy nakazali rozbiórkę zamku i murów obronnych miasta. Dewastacja została wstrzymana przez króla Fryderyka Wilhelma IV w 1842. Z zamku pozostała wieża i fundamenty oraz piwnice odkopane w 1940 r. Prace konserwatorskie zostały rozpoczęte w 1953 i są kontynuowane.

Chorągiew komturstwa i miasta Brodnicy
Brodnica w latach 1738-1745 z widocznym zamkiem. Rysunek Georga Friedricha Steinera.

Zabytki do zwiedzania na terenie zamku[edytuj]

Na terenie zamku krzyżackiego w Brodnicy w jego piwnicach zlokalizowane są wystawy stałe i czasowe, natomiast wieża zamkowa jest punktem widokowym o wysokości 54 m., z którego można podziwiać przepiękną panoramę miasta.

Zamek Krzyżacki
Zamek "Krzyżacki" w Brodnicy
Wieża "Krzyżacka"
piwnice zamkowe
piwnice zamkowe
ruiny piwnic zamkowych
fosa zamkowa
fosa zamkowa
most zamkowy

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

Bibliografia[edytuj]

Źródło: Opis Zamku na jego dziedzińcu.

  • Arszyński Marian Tak zwany „Pałac Anny Wazówny” w Brodnicy, Biuletyn Historii Sztuki 1959, XXI(2), s. 231-234
  • Haftka M., Zamki krzyżackie w Polsce. Szkice z dziejów, Malbork – Płock, 1999

Linki zewnętrzne[edytuj]