Werner von Orseln

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Werner von Orseln
ilustracja
Wielki mistrz zakonu krzyżackiego
Okres panowania od 16 lipca 1324
do 18 listopada 1330
Dane biograficzne
Data urodzenia ok. 1280
Data i miejsce śmierci 18 listopada 1330
Malbork
Miejsce spoczynku Konkatedra św. Jana Ewangelisty w Kwidzynie
Złota Brama na zamku w Malborku, gdzie 18 listopada 1330 roku Jan von Endorf dokonał udanego zamachu na życie wielkiego mistrza Wernera von Orseln

Werner von Orseln (ur. ok. 1280, zm. 18 listopada 1330 w Malborku) – wielki mistrz zakonu krzyżackiego w latach 13241330.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z rodu wójtów Ursel pod Frankfurtem. Nie wiadomo dokładnie, kiedy wstąpił do zakonu krzyżackiego. Pierwsza wzmianka o nim pochodzi z 1312 roku, kiedy pełnił urząd komtura Ragnety. Od 1314 roku był wielkim komturem i komturem Malborka. Podczas zamachu stanu w państwie krzyżackim w 1317 roku opowiedział się po stronie wielkiego mistrza Karola z Trewiru i razem z nim udał się na wygnanie do Niemiec. Wrócił do Prus w 1319 roku i od tej pory pełnił rolę rezydenta wielkiego mistrza. Prowadził rozmowy pojednawcze i przywrócił dyscyplinę hierarchiczną we władzach zakonu. Po śmierci Karola z Trewiru 16 lipca 1324 roku decyzją kapituły generalnej wybrany został wielkim mistrzem. Natychmiast po wyborze zmuszony był podjąć się rokowań z Polską.

Te niczego jednak nie przyniosły i zakon krzyżacki rozpoczął przygotowania do wojny. Wielki mistrz zbudował koalicję antypolską złożoną z władców Mazowsza i Śląska oraz króla Czech. Pretekstem do rozpoczęcia działań wojennych stała się wyprawa wojsk króla Polski na księstwo płockie w 1327 roku. W odpowiedzi wielki mistrz nakazał podbój Kujaw i ziemi dobrzyńskiej.

Werner von Orseln jako zwierzchnik bractwa zakonnego bardzo dbał o życie duchowne. Mimo toczącej się wojny zorganizował dwa zjazdy duchowieństwa pruskiego i wydał wiele aktów administracyjnych będących podstawą ustroju zgromadzenia. Przeprowadził kolonizację Warmii.

Zmarł późnym wieczorem 18 listopada 1330 roku w Malborku wskutek ran odniesionych po zamachu na jego życie, którego dopuścił się obłąkany brat rycerz Jan von Endorf.

Grób Mistrza Wernera znajduje się w katedrze św. Jana Ewangelisty w Kwidzynie. Pochowany został 19 listopada 1330 roku. Jego szczątki zostały poddane badaniom w latach 2007–2008 w związku z pracami archeologicznymi w prezbiterium świątyni[1]. Kilka lat po pogrzebie, w jego krypcie umieszczono inskrypcję w języku niemieckim, brzmiącą: Meister Werner von Orseln starb nach Christi Geburt MCCC und in dem XXX Jahre[2].

Kontrowersje dotyczące zamachu na życie Wernera von Orseln[edytuj | edytuj kod]

Do dziś szczegóły śmierci Wernera von Orseln pozostają zagadką. Oficjalne dokumenty zakonu, a także pismo wystawione w dniu pogrzebu wielkiego mistrza przez biskupów pruskich wskazywały, że motywem zabójstwa, którego dopuścił się Jan von Endorf był stan psychiczny sprawcy (obłąkanie). Marcin Murinius w swojej XVI wiecznej Kronice Mistrzów Pruskich podaje jako przyczynę zabójstwa spór o konie, które Werner von Orseln miał odebrać zamachowcowi[3]. Późniejsi historycy zakonu przyjmują, że przyczyną zamachu był nakaz opuszczenia przez Jana von Endorfa konwentu w Kłajpedzie, który wydał Werner von Orseln. Nakaz ten został wydany po tym, jak Jan groził swojemu komturowi nożem. Po przybyciu do Malborka, spotkał się on z Wernerem, który wydał mu rozkaz powrotu do Kłajpedy i odbycia pokuty. Jan nie wykonał jednak tego polecenia, natomiast zaczaił się na wielkiego mistrza i zaatakował go przed wejściem do kaplicy, zwanym „Złotą Bramą”. Zdołał zadać dwa ciosy nożem, które okazały się śmiertelne[2].

  • Według tradycji do zamachu na życie Wernera von Orseln 18 listopada 1330 roku miało dojść przed Złotą Bramą na Zamku Wysokim w Malborku.
  • Całkowicie nowe światło na przebieg zdarzenia w dniu 18 listopada 1330 roku, w tym na organizatora zamachu na życie wielkiego mistrza Wernera von Orseln oraz jego zabójcę, którym, zdaniem autora, nie był Jan von Endorf, rzucają artykuły Grzegorza Ojcewicza publikowane w kwidzyńskich „Schodach Kawowych”[4].
  • W maju 2015 roku ukazała się książka Zabójstwo wielkiego mistrza Wernera von Orseln[5], stanowiąca na chwilę obecną najpełniejsze, wielostronne i całościowe ujęcie tematu nagłej śmierci zwierzchnika zakonu krzyżackiego[potrzebny przypis]. Zdaniem Grzegorza Ojcewicza, Werner von Orseln zginął najprawdopodobniej w wyniku zamachu zorganizowanego przez byłego wielkiego komtura Fryderyka von Wildenberga, a wykonawcą wyroku mógł być Ludolf König, przyszły wielki mistrz krzyżackiej korporacji (1342–1345). W książce wskazano też na inne, niż podawane obecnie (Złota Brama) miejsce, w jakim mogło dojść do zamachu na życie Wernera von Orseln.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Krzysztof Kowalski: Mistrzowie miecza i modlitwy (pol.). Rzeczpospolita. [dostęp 16 maja 2009].
  2. a b Paweł Pizuński: Poczet wielkich mistrzów krzyżackich. Gdańsk: 2003, s. 65. ISBN 83-909057-7-9.
  3. Marcin Murinius: Kronika Mistrzów Pruskich. Olsztyn: 1989, s. 119. ISBN 83-909057-7-9.
  4. Zob. artykuły pod tytułem Kto zabił wielkiego mistrza Wernera von Orseln?.
  5. H. Bobińska, G. Ojcewicz: Zabójstwo wielkiego mistrza Wernera von Orseln, Kwidzyn-Gdynia 2015, 280 ss.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bobińska H., Ojcewicz G., Ermordung des Hochmeisters Werner von Orseln, „Pomerania. Biuletyn Promocyjny Pomorza” 2015, nr 1 (30), s. 6–7.
  • Bobińska H., Ojcewicz G., Kilka uwag o szczątkach przypisywanych Wernerowi von Orseln, „Schody Kawowe” (Kwidzyn) 2013, nr 4/56 (Rok XIV), październik–grudzień, s. 4–6.
  • Bobińska H., Ojcewicz G., Gdzie się podziała czaszka Wernera von Orseln?, „Schody Kawowe” (Kwidzyn) 2014, nr 2/58 (Rok XV), kwiecień–czerwiec, s. 4–7.
  • Biskup M., Labuda G., Dzieje zakonu krzyżackiego w Prusach, Gdańsk 1986.
  • Boockmann H., Zakon Krzyżacki. Dwanaście rozdziałów jego historii, tłum. R. Traba, Warszawa 1998.
  • Borchert F., Die Hochmeister des Deutschen Ordens in Preußen, „Preußische Allgemeine Zeitung” 2001, 26 maja.
  • Broda M., Lekarze w państwie zakonu krzyżackiego w Prusach w XIV–XV wieku, Kraków 2013.
  • By czas nie zaćmił i niepamięć. Wybór kronik średniowiecznych, opr. A. Jelicz, tłum. J. Sękowski, Warszawa 1979.
  • Conrad K., Werner von Orseln (6.VII.1324–18.XI.1330), [w:] Die Hochmeister des Deutschen Ordens 1190–1994, „Quellen und Studien zur Gesichtes des Deutschen Ordens”, t. 40, Marburg 1998, s. 60–65.
  • Die Hochmeister des Deutschen Ordens 1190–1994, „Quellen und Studien zur Gesichtes des Deutschen Ordens”, t. 40, Marburg 1998.
  • Eintrag Orselen, [w:] Allgemeine Encyclopädie der Wissenschaften und Künste. Dritte Section, Sechster Theil, Leipzig 1834, s. 53.
  • Gerner M., Werner von Ursel, Hochmeister des Deutschen Ordens und Chronik von Niederursel, Fulda 1998.
  • Gouguenheim S., Krzyżacy, tłum. M.D. Bella, S. Jóźwiak, Malbork 2012.
  • Górski K., Dzieje Malborka, Gdynia 1960.
  • Górski K., O życiu wewnętrznym zakonu krzyżackiego, [w:] K. Górski, Studia i materiały z dziejów duchowości, Warszawa 1980, s. 193–224.
  • Górski K., Studia i szkice z dziejów państwa krzyżackiego, Olsztyn 1986.
  • Górski K., Zakon Krzyżacki a powstanie państwa pruskiego, Wrocław 1977.
  • Górski K., Zakon Krzyżacki, Malbork 2003.
  • Helms S., Werner von Orseln, [w:] Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL), Bd. 31, hrsg. v. Traugott Bautz, Nordhausen 2010, Sp. 1434–1436.
  • Jähnig B., Dostojnicy i urzędnicy zakonu krzyżackiego w Prusach, [w:] Zakon krzyżacki w Prusach i Inflantach. Podziały administracyjne i kościelne w XIII–XVI wieku, red. R. Czaja, A. Radzimiński, tłum. Z. Nowak, Toruń 2013, s. 279–329.
  • Jóźwiak S., Trupinda J., Organizacja życia na zamku krzyżackim w Malborku w czasach wielkich mistrzów (1309–1457), Malbork 2011.
  • Kronika oliwska. Źródło do dziejów Pomorza Wschodniego z połowy XIV wieku, tłum. D. Pietkiewicz, wstęp i komentarz B. Śliwiński, Malbork 2008.
  • Kronika Wiganda z Marburga rycerza i kapłana zakonu krzyżackiego, tłum. E. Raczyński, Poznań 1842.
  • Kwiatkowski K., Zakon Niemiecki jako „Corporation militaris”. Część 1. Korporacja i krąg przynależących do niej. Kulturowe i społeczne podstawy działalności militarnej zakonu w Prusach (do początku XV wieku), Toruń 2012.
  • Maro J., scen. i reż., Na tropach tajemnic. Cz. 1; Discovery. Historia. Zagadka katedry w Kwidzynie, 2007.
  • Maro J., scen. i reż., Na tropach tajemnic. Cz. 2; Discovery. Historia. Wielcy Mistrzowie z Kwidzyna, 2007.
  • Militzer K., Historia zakonu krzyżackiego, tłum. E. Marszał, J. Zakrzewski SJ, Kraków 2007.
  • Murinius M., Kronika mistrzów pruskich, wstęp i opracowanie Z. Nowak, Olsztyn 1989.
  • Ojcewicz G., Co o śmierci Wernera von Orseln mógł wiedzieć przyboczny medyk wielkiego mistrza?, „Schody Kawowe” (Kwidzyn) 2015, nr 2/62 (Rok XVI), kwiecień–czerwiec, s. 4–7.
  • Ojcewicz G., Kto zabił wielkiego mistrza Wernera von Orseln? Część I, „Schody Kawowe” (Kwidzyn) 2014, nr 3/59 (Rok XV), lipiec–wrzesień, s. 4–6.
  • Ojcewicz G., Kto zabił wielkiego mistrza Wernera von Orseln? Część II, „Schody Kawowe” (Kwidzyn) 2014, nr 4/60 (Rok XV), październik–grudzień, s. 4–7.
  • Ojcewicz G., Kto zabił wielkiego mistrza Wernera von Orseln? Część III, „Schody Kawowe” (Kwidzyn) 2015, nr 1/61 (Rok XVI), styczeń–marzec, s. 4–6.
  • Ojcewicz G., Co o śmierci Wernera von Orseln mógł wiedzieć przyboczny medyk wielkiego mistrza?, „Schody Kawowe” (Kwidzyn) 2015, nr 2/62 (Rok XVI), kwiecień–czerwiec, s. 4–7.
  • Państwo zakonu krzyżackiego w Prusach. Władza i społeczeństwo, red. M. Biskup, R. Czaja, Warszawa 2009.
  • Piotr z Dusburga, Kronika Ziemi Pruskiej, tłum. S. Wyszomirski, wstęp i komentarz historyczny J. Wenta, Toruń 2011.
  • Pizuński P., Krzyżacy od A do Z. Leksykon, Gdańsk 1999.
  • Pizuński P., Krzyżacy. Państwo. Życie codzienne. Armia, Gdańsk 2010.
  • Pizuński P., Poczet wielkich mistrzów krzyżackich 1198–2000, Gdańsk 2003.
  • Pizuński P., Sekretne sprawy Krzyżaków, Gdańsk 2005.
  • Salburg E.G., Der Hochmeister von Marienburg. Ein historisches Trauerspiel in fünf Akten, Graz 1888.
  • Stokowski M., Krzyżacy, Kraków 2008.
  • Trupinda J., Okoliczności śmierci wielkiego mistrza Wernera von Orseln, [w:] Mazowsze, Pomorze, Prusy, Gdańskie Studia z Dziejów Średniowiecza, t. 7, red. B. Śliwiński, Gdańsk 2000, s. 271–293.
  • Urban W., Krzyżacy. Historia działań militarnych, tłum. E. Możej-ko, Warszawa 2005.
  • Zajączkowski S., Polska a Zakon Krzyżacki w ostatnich latach Władysława Łokietka, Lwów 1929.
  • Zakon krzyżacki w Prusach i Inflantach. Podziały administracyjne i kościelne w XIII–XVI wieku, red. R. Czaja, A. Radzimiński, Toruń 2013.
  • Ziegler U., Kreuz und Schwert. Die Geschichte des Deutschen Ordens, Böhlau, Köln 2003.
  • Zimmerling D., Der Deutsche Ritterorden. Econ, Düsseldorf, Wien, New York 1988.
  • Zonenberg S., Kronika Szymona Grunaua, Bydgoszcz 2000.
  • Zonenberg S., Kronika Wiganda z Marburga, Bydgoszcz 1994.
  • Белов А., Мужские рассказы; http://www.rulit.net/books/muzhskie-rasskazy-read-138367-14.html [5 IV 2014].
  • Захаров А., Рыцарь-убийца из Кёнигсберга зарезал Великого магистра, чтобы спасти любовницу, «Новые колёса» 2012, № 279; [8 III 2014].


Poprzednik
Karl Bessart von Trier
Template - Grand Master of the Teutonic Order.svg Wielki mistrz zakonu krzyżackiego
13241330
Template - Grand Master of the Teutonic Order.svg Następca
Luther von Braunschweig