Werner von Orseln

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Werner von Orseln
wielki mistrz Zakonu Krzyżackiego
Okres panowania od 16 lipca 1324
do 18 listopada 1330
Dane biograficzne
Data urodzenia ok. 1280
Data i miejsce śmierci 18 listopada 1330
Malbork
Miejsce spoczynku Konkatedra św. Jana Ewangelisty w Kwidzynie
Złota Brama na zamku w Malborku, gdzie 18 listopada 1330 roku Jan von Endorf dokonał udanego zamachu na życie wielkiego mistrza Wernera von Orseln

Werner von Orseln (ur. ok. 1280, zm. 18 listopada 1330 w Malborku) – wielki mistrz zakonu krzyżackiego w latach 1324-1330.

Życiorys[edytuj]

Pochodził z rodu wójtów Ursel pod Frankfurtem. Nie wiadomo dokładnie, kiedy wstąpił do zakonu krzyżackiego. Pierwsza wzmianka o nim pochodzi z 1312 roku, kiedy pełnił urząd komtura Ragnety. Od 1314 roku był wielkim komturem i komturem Malborka. Podczas zamachu stanu w państwie krzyżackim w 1317 roku opowiedział się po stronie wielkiego mistrza Karola z Trewiru i razem z nim udał się na wygnanie do Niemiec. Wrócił do Prus w 1319 roku i od tej pory pełnił rolę rezydenta wielkiego mistrza. Prowadził rozmowy pojednawcze i przywrócił dyscyplinę hierarchiczną we władzach zakonu. Po śmierci Karola z Trewiru 16 lipca 1324 roku decyzją kapituły generalnej wybrany został wielkim mistrzem. Natychmiast po wyborze zmuszony był podjąć się rokowań z Polską.

Te niczego jednak nie przyniosły i zakon krzyżacki rozpoczął przygotowania do wojny. Wielki mistrz zbudował koalicję antypolską złożoną z władców Mazowsza i Śląska oraz króla Czech. Pretekstem do rozpoczęcia działań wojennych stała się wyprawa wojsk króla Polski na księstwo płockie w 1327 roku. W odpowiedzi wielki mistrz nakazał podbój Kujaw i ziemi dobrzyńskiej.

Werner von Orseln jako zwierzchnik bractwa zakonnego bardzo dbał o życie duchowne. Mimo toczącej się wojny zorganizował dwa zjazdy duchowieństwa pruskiego i wydał wiele aktów administracyjnych będących podstawą ustroju zgromadzenia. Przeprowadził kolonizację Warmii.

Zmarł późnym wieczorem 18 listopada 1330 roku w Malborku wskutek ran odniesionych po zamachu na jego życie, którego dopuścił się obłąkany brat rycerz Jan von Endorf.

Grób Mistrza Wernera znajduje się w katedrze św. Jana Ewangelisty w Kwidzynie. Pochowany został 19 listopada 1330 roku . Jego szczątki zostały poddane badaniom w latach 2007–2008 w związku z pracami archeologicznymi w prezbiterium świątyni[1]. Kilka lat po pogrzebie, w jego krypcie umieszczono inskrypcję w języku niemieckim, brzmiącą: Meister Werner von Orseln starb nach Christi Geburt MCCC und in dem XXX Jahre[2].


Kontrowersje dotyczące zamachu na życie Wernera von Orseln[edytuj]

Do dziś szczegóły śmierci Wernera von Orseln pozostają zagadką. Oficjalne dokumenty zakonu, a także pismo wystawione w dniu pogrzebu wielkiego mistrza przez biskupów pruskich wskazywały, że motywem zabójstwa, którego dopuścił się Jan von Endorf był stan psychiczny sprawcy (obłąkanie). Marcin Murinius w swojej XVI wiecznej Kronice Mistrzów Pruskich podaje jako przyczynę zabójstwa spór o konie, które Werner von Orseln miał odebrać zamachowcowi[3]. Późniejsi historycy zakonu przyjmują, że przyczyną zamachu był nakaz opuszczenia przez Jana von Endorfa konwentu w Kłajpedzie, który wydał Werner von Orseln. Nakaz ten został wydany po tym, jak Jan groził swojemu komturowi nożem. Po przybyciu do Malborka, spotkał się on z Wernerem, który wydał mu rozkaz powrotu do Kłajpedy i odbycia pokuty. Jan nie wykonał jednak tego polecenia, natomiast zaczaił się na wielkiego mistrza i zaatakował go przed wejściem do kaplicy, zwanym "Złotą Bramą". Zdołał zadać dwa ciosy nożem, które okazały się śmiertelne[4].

  • Według tradycji do zamachu na życie Wernera von Orseln 18 listopada 1330 roku miało dojść przed Złotą Bramą na Zamku Wysokim w Malborku.
  • Całkowicie nowe światło na przebieg zdarzenia w dniu 18 listopada 1330 roku, w tym na organizatora zamachu na życie wielkiego mistrza Wernera von Orseln oraz jego zabójcę, którym, zdaniem autora, nie był Jan von Endorf, rzucają artykuły Grzegorza Ojcewicza publikowane w kwidzyńskich "Schodach Kawowych"[5].
  • W maju 2015 roku ukazała się książka Zabójstwo wielkiego mistrza Wernera von Orseln[6], stanowiąca na chwilę obecną najpełniejsze, wielostronne i całościowe ujęcie tematu nagłej śmierci zwierzchnika Zakonu Krzyżackiego[potrzebny przypis]. Zdaniem Grzegorza Ojcewicza, Werner von Orseln zginął najprawdopodobniej w wyniku zamachu zorganizowanego przez byłego wielkiego komtura Fryderyka von Wildenberga, a wykonawcą wyroku mógł być Ludolf König, przyszły wielki mistrz krzyżackiej korporacji (1342-1345). W książce wskazano też na inne, niż podawane obecnie (Złota Brama) miejsce, w jakim mogło dojść do zamachu na życie Wernera von Orseln.

Przypisy

  1. Krzysztof Kowalski: Mistrzowie miecza i modlitwy (pol.). Rzeczpospolita. [dostęp 16 maja 2009].
  2. Paweł Pizuński: Poczet wielkich mistrzów krzyżackich. Gdańsk: 2003, s. 65. ISBN 83-909057-7-9.
  3. Marcin Murinius: Kronika Mistrzów Pruskich. Olsztyn: 1989, s. 119. ISBN 83-909057-7-9.
  4. Paweł Pizuński: Poczet wielkich mistrzów krzyżackich. Gdańsk: 2003, s. 65. ISBN 83-909057-7-9.
  5. Zob. artykuły pod tytułem Kto zabił wielkiego mistrza Wernera von Orseln?.
  6. H. Bobińska, G. Ojcewicz: Zabójstwo wielkiego mistrza Wernera von Orseln, Kwidzyn-Gdynia 2015, 280 ss.

Bibliografia[edytuj]

  • Bobińska H., Ojcewicz G., Ermordung des Hochmeisters Werner von Orseln, „Pomerania. Biuletyn Promocyjny Pomorza“ 2015, nr 1 (30), s. 6–7.
  • Bobińska H., Ojcewicz G., Kilka uwag o szczątkach przypisywanych Wernerowi von Orseln, „Schody Kawowe” (Kwidzyn) 2013, nr 4/56 (Rok XIV), październik–grudzień, s. 4–6.
  • Bobińska H., Ojcewicz G., Gdzie się podziała czaszka Wernera von Orseln?, „Schody Kawowe” (Kwidzyn) 2014, nr 2/58 (Rok XV), kwiecień–czerwiec, s. 4–7.
  • Biskup M., Labuda G., Dzieje Zakonu Krzyżackiego w Prusach, Gdańsk 1986.
  • Boockmann H., Zakon Krzyżacki. Dwanaście rozdziałów jego historii, tłum. R. Traba, Warszawa 1998.
  • Borchert F., Die Hochmeister des Deutschen Ordens in Preußen, „Preußische Allgemeine Zeitung“ 2001, 26 maja.
  • Broda M., Lekarze w państwie Zakonu Krzyżackiego w Prusach w XIV–XV wieku, Kraków 2013.
  • By czas nie zaćmił i niepamięć. Wybór kronik średniowiecznych, opr. A. Jelicz, tłum. J. Sękowski, Warszawa 1979.
  • Conrad K., Werner von Orseln (6.VII.1324–18.XI.1330), [w:] Die Hochmeister des Deutschen Ordens 1190–1994, „Quellen und Studien zur Gesichtes des Deutschen Ordens”, t. 40, Marburg 1998, s. 60–65.
  • Die Hochmeister des Deutschen Ordens 1190–1994, „Quellen und Studien zur Gesichtes des Deutschen Ordens”, t. 40, Marburg 1998.
  • Eintrag Orselen [w:] Allgemeine Encyclopädie der Wissenschaften und Künste. Dritte Section, Sechster Theil, Leipzig 1834, s. 53.
  • Gerner M., Werner von Ursel, Hochmeister des Deutschen Ordens und Chronik von Niederursel, Fulda 1998.
  • Gouguenheim S., Krzyżacy, tłum. M.D. Bella, S. Jóźwiak, Malbork 2012.
  • Górski K., Dzieje Malborka, Gdynia 1960.
  • Górski K., O życiu wewnętrznym zakonu krzyżackiego, [w:] K. Górski, Studia i materiały z dziejów duchowości, Warszawa 1980, s. 193–224.
  • Górski K., Studia i szkice z dziejów Państwa Krzyżackiego, Olsztyn 1986.
  • Górski K., Zakon Krzyżacki a powstanie państwa pruskiego, Wrocław 1977.
  • Górski K., Zakon Krzyżacki, Malbork 2003.
  • Helms S., Werner von Orseln, [w:] Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL), Bd. 31, hrsg. v. Traugott Bautz, Nordhausen 2010, Sp. 1434–1436.
  • Jähnig B., Dostojnicy i urzędnicy zakonu krzyżackiego w Prusach, [w:] Zakon Krzyżacki w Prusach i Inflantach. Podziały administracyjne i kościelne w XIII–XVI wieku, red. R. Czaja, A. Radzimiński, tłum. Z. Nowak, Toruń 2013, s. 279–329.
  • Jóźwiak S., Trupinda J., Organizacja życia na zamku krzyżackim w Malborku w czasach wielkich mistrzów (1309–1457), Malbork 2011.
  • Kronika oliwska. Źródło do dziejów Pomorza Wschodniego z połowy XIV wieku, tłum. D. Pietkiewicz, wstęp i komentarz B. Śliwiński, Malbork 2008.
  • Kronika Wiganda z Marburga rycerza i kapłana zakonu krzyżackiego, tłum. E. Raczyński, Poznań 1842.
  • Kwiatkowski K., Zakon Niemiecki jako „Corporation militaris”. Część 1. Korporacja i krąg przynależących do niej. Kulturowe i społeczne podstawy działalności militarnej zakonu w Prusach (do początku XV wieku), Toruń 2012.
  • Maro J., scen. i reż., Na tropach tajemnic. Cz. 1; Discovery. Historia. Zagadka katedry w Kwidzynie, 2007.
  • Maro J., scen. i reż., Na tropach tajemnic. Cz. 2; Discovery. Historia. Wielcy Mistrzowie z Kwidzyna, 2007.
  • Militzer K., Historia zakonu krzyżackiego, tłum. E. Marszał, J. Zakrzewski SJ, Kraków 2007.
  • Murinius M., Kronika mistrzów pruskich, wstęp i opracowanie Z. Nowak, Olsztyn 1989.
  • Ojcewicz G., Co o śmierci Wernera von Orseln mógł wiedzieć przyboczny medyk wielkiego mistrza?, „Schody Kawowe” (Kwidzyn) 2015, nr 2/62 (Rok XVI), kwiecień–czerwiec, s. 4–7.
  • Ojcewicz G., Kto zabił wielkiego mistrza Wernera von Orseln? Część I, „Schody Kawowe” (Kwidzyn) 2014, nr 3/59 (Rok XV), lipiec–wrzesień, s. 4–6.
  • Ojcewicz G., Kto zabił wielkiego mistrza Wernera von Orseln? Część II, „Schody Kawowe” (Kwidzyn) 2014, nr 4/60 (Rok XV), październik–grudzień, s. 4–7.
  • Ojcewicz G., Kto zabił wielkiego mistrza Wernera von Orseln? Część III, „Schody Kawowe” (Kwidzyn) 2015, nr 1/61 (Rok XVI), styczeń–marzec, s. 4–6.
  • Ojcewicz G., Co o śmierci Wernera von Orseln mógł wiedzieć przyboczny medyk wielkiego mistrza?, „Schody Kawowe” (Kwidzyn) 2015, nr 2/62 (Rok XVI), kwiecień–czerwiec, s. 4–7.
  • Państwo Zakonu Krzyżackiego w Prusach. Władza i społeczeństwo, red. M. Biskup, R. Czaja, Warszawa 2009.
  • Piotr z Dusburga, Kronika Ziemi Pruskiej, tłum. S. Wyszomirski, wstęp i komentarz historyczny J. Wenta, Toruń 2011.
  • Pizuński P., Krzyżacy od A do Z. Leksykon, Gdańsk 1999.
  • Pizuński P., Krzyżacy. Państwo. Życie codzienne. Armia, Gdańsk 2010.
  • Pizuński P., Poczet wielkich mistrzów krzyżackich 1198–2000, Gdańsk 2003.
  • Pizuński P., Sekretne sprawy Krzyżaków, Gdańsk 2005.
  • Salburg E.G., Der Hochmeister von Marienburg. Ein historisches Trauerspiel in fünf Akten, Graz 1888.
  • Stokowski M., Krzyżacy, Kraków 2008.
  • Trupinda J., Okoliczności śmierci wielkiego mistrza Wernera von Orseln, [w:] Mazowsze, Pomorze, Prusy, Gdańskie Studia z Dziejów Średniowiecza, t. 7, red. B. Śliwiński, Gdańsk 2000, s. 271–293.
  • Urban W., Krzyżacy. Historia działań militarnych, tłum. E. Możej-ko, Warszawa 2005.
  • Zajączkowski S., Polska a Zakon Krzyżacki w ostatnich latach Władysława Łokietka, Lwów 1929.
  • Zakon Krzyżacki w Prusach i Inflantach. Podziały administracyjne i kościelne w XIII–XVI wieku, red. R. Czaja, A. Radzimiński, Toruń 2013.
  • Ziegler U., Kreuz und Schwert. Die Geschichte des Deutschen Ordens, Böhlau, Köln 2003.
  • Zimmerling D., Der Deutsche Ritterorden. Econ, Düsseldorf, Wien, New York 1988.
  • Zonenberg S., Kronika Szymona Grunaua, Bydgoszcz 2000.
  • Zonenberg S., Kronika Wiganda z Marburga, Bydgoszcz 1994.
  • Белов А., Мужские рассказы; http://www.rulit.net/books/muzhskie-rasskazy-read-138367-14.html [5 IV 2014].
  • Захаров А., Рыцарь-убийца из Кёнигсберга зарезал Великого магистра, чтобы спасти любовницу, «Новые колёса» 2012, № 279; [8 III 2014].