Anna Wazówna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Anna Wazówna
Ilustracja
królewna szwedzka
Dynastia Wazowie
Data i miejsce urodzenia 17 maja 1568
Eskilstuna
Data i miejsce śmierci 6 lutego 1625
Brodnica
Ojciec Jan III Waza
Matka Katarzyna Jagiellonka
Rodzeństwo Zygmunt III Waza (brat) Izabella Wazówna (siostra)

Anna Wazówna (ur. 17 maja 1568 w Eskilstunie, zm. 6 lutego 1625[1][2] w Brodnicy) – szwedzka królewna, siostra króla Zygmunta III Wazy[2], starosta brodnicki i golubski.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Była najmłodszą córką Jana III Wazy i Katarzyny Jagiellonki, dorastającą w początkach swojego życia w Szwecji[2]. Matka wychowywała ją w wierze katolickiej, ale Anna, około roku 1580 przeszła na luteranizm.

Anna Wazówna uzyskała też staranne wykształcenie.

Od śmierci matki w 1583 była dla brata Zygmunta najbliższą mu osobą[3]. I kiedy jej brat obrany został królem Polski, przyjechała do niej wraz z nim w 1587 roku. Po dwóch latach, w 1589, ze względu na niechęć polskiego dworu, na którym uważano, że ma zbyt duży wpływ na króla, wróciła do Szwecji. Do Polski przyjechała ponownie w 1592, a od 1598 została w niej na stałe. Anna Wazówna była zdolniejsza od brata, więc Zygmunt III Waza bardzo liczył się z jej zdaniem[4].

Ze względu na swoje wyznanie, oraz konflikty religijne, nie mogła przebywać na królewskim dworze. W 1604 roku otrzymała starostwo w Brodnicy, a w 1611 w Golubiu, gdzie przebudowała dawny gotycki golubski zamek na swoją rezydencję, m.in. ozdabiając budynek attyką. W ciągu swego pobytu w Polsce sprawowała mecenat nad wieloma artystami[3]. Ponadto interesowała ją religia i botanika. Prowadziła korespondencję z uczonymi. Profesor Akademii Krakowskiej Szymon Syreniusz zadedykował jej pierwszy polski zielnik, który powstał w 1613, przy finansowym wsparciu Anny Wazówny[3].

Samuel Światopełk Bolestraszycki zadedykował jej swój przekład książki Heraklit.

Śmierć i miejsce pochówku[edytuj | edytuj kod]

Bransoleta Anny Wazówny[5] z ok. 1590, znaleziona w katedrze w Uppsali w 1777. Obecnie bransoleta znajduje się w zbiorach Livrustkammaren

.

Anna Wazówna zmarła w 1625 na zamku w Brodnicy i jako członkini rodziny królewskiej powinna spocząć w katedrze wawelskiej. Nie było to jednak możliwe z powodu papieskiego zakazu chowania protestantów na poświęconych katolickich cmentarzach. Jej ciało przez kilka lat przechowywano w jednym z pomieszczeń zamku w Brodnicy. Dopiero w 1636, jej bratanek król Polski Władysław IV Waza zdecydował o pochowaniu jej w pobliskim Toruniu, w specjalnie w tym celu dobudowanym w 1626, barokowym mauzoleum przy kościele Najświętszej Marii Panny w Toruniu. Mauzoleum ma formę półkolistej absydy, do której prowadzi barokowy portal, i mieści nagrobek w formie cokołu, na którym wspiera się otwarty sarkofag z umieszczoną na nim, wyrzeźbioną w alabastrze, leżącą postacią królewny.

W latach 90. XX wieku, naukowcy z toruńskiego Uniwersytetu Mikołaja Kopernika przeprowadzili prace konserwacyjne mauzoleum Anny Wazówny. Przy okazji ekshumowano i zbadano szczątki królewny. Potwierdzono autentyczność zachowanych pozostałości. W 1995 odbył się powtórny pogrzeb o charakterze ekumenicznym.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Słownik biograficzny regionu brodnickiego. Brodnica, Toruń: 1991.
  2. a b c Anna Wazówna, PWN [dostęp 2018-05-06].
  3. a b c S. Grzybowski, Jan Zamoyski, Warszawa 1994, s. 209.
  4. S. Grzybowski, Jan Zamoyski, Warszawa 1994, s. 209, 217.
  5. H. Bobińska, G. Ojcewicz, A. Saar-Kozłowska, Nie tylko brodnickie tajemnice Anny Wazówny, Szczytno 2018, s. 48.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • A. Saar-Kozłowska, Infantka Szwecji i Polski. Anna Wazówna 1568-1625. Legenda i rzeczywistość, Toruń 1995.
  • A. Saar-Kozłowska, Śmierć i problemy pochówku Anny Wazówny w Brodnicy, „Acta Universitatis Nicolai Copernici. Zabytkoznawstwo i Konserwatorstwo XXVII. Nauki Humanistyczno-Społeczne” 1996, z. 298, s. 45–94.
  • A. Saar-Kozłowska, Toruńskie obchody Międzynarodowego Roku Tolerancji w 1995 roku. Colloquium Charitativum i pochówek Anny Wazówny, „Przegląd Regionalny” 1996 (1997), R. I, nr 1, s. 99–155.
  • A. Saar-Kozłowska, Polskie lata Anny Wazówny. Przyczynek do badań nad osobowością postaci w świetle nowo poznanych źródeł, „Almanach Historyczny” 2001, t. 3, s. 40–71.
  • G. Kurkowska, Ana Wazówna 1568-1625. Polskie losy szwedzkiej królewny, Toruń 1995.
  • S. Ochmann-Staniszewska, Dynastia Wazów w Polsce, Warszawa 2007.
  • H. Bobińska, G. Ojcewicz, A. Saar-Kozłowska, Nie tylko brodnickie tajemnice Anny Wazówny, Szczytno 2018.
  • H. Linqvist, Wazowie. Historia burzliwa i brutalna, tłum. E. Fabisiak, Warszawa 2018.

Portrety literackie Anny Wazówny[edytuj | edytuj kod]

  • T. Bojarska, Byłam królewną, Gdańsk-Bydgoszcz 1977.
  • R. Przybylski, Ekumeniczny pochówek królewny w Toruniu w 1995 roku, Brodnica 2003.
  • R. Przybylski, Anna Wazówna. Królewna z białą chryzantemą, Brodnica 2005.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]