Zmiennica
49°40′34″N 21°57′49″E/49,676111 21,963611| wieś | |
.jpg) Zabytkowy kościół drewniany | |
| Państwo | |
|---|---|
| Województwo | |
| Powiat | |
| Gmina | |
| Wysokość |
310-354 m n.p.m. |
| Liczba ludności (2024) |
1224[2] |
| Strefa numeracyjna |
13 |
| Kod pocztowy |
36-200[3] |
| Tablice rejestracyjne |
RBR |
| SIMC |
0346218[4] |
Położenie na mapie gminy Brzozów  | |
Położenie na mapie Polski  | |
Położenie na mapie województwa podkarpackiego  | |
Położenie na mapie powiatu brzozowskiego  | |
| 49°40′34″N 21°57′49″E/49,676111 21,963611[1]
| |
Zmiennica – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie brzozowskim, w gminie Brzozów[5][4]. Ma status sołectwa[6].
Historycznie położona w Rusi Czerwonej (ziemia sanocka) i w dawnym województwie ruskim[7].
Miejscowość jest siedzibą parafii rzymskokatolickiej pod wezwaniem Trójcy Przenajświętszej.
Funkcjonują tu: szkoła podstawowa, ludowy klub sportowy - LKS Płomień Zmiennica, ochotnicza straż pożarna - OSP Zmiennica, koło gospodyń wiejskich - KGW Zmiennica.
| SIMC | Nazwa | Rodzaj |
|---|---|---|
| 0346224 | Bukowskie Góry | część wsi |
| 0346230 | Dół | część wsi |
| 0346247 | Góra | część wsi |
| 0346253 | Góry | część wsi |
| 0346260 | Łazy | część wsi |
| 0346276 | Poręby | część wsi |
| 0346282 | Wola | część wsi |
Historia
[edytuj | edytuj kod]Pierwsza wzmianka o Zmiennicy pochodzi z XV wieku. W 1514 r. Hieronim Bobola – syn Jana ze Strachociny kupił Zmiennicę. Miał on trzech synów: Andrzeja proboszcza w Dubiecku, Jana i Wojciecha. Zmiennicę odziedziczył Jan Bobola (zm. 1635 r.), syn Hieronima Boboli. 7 lutego 1616 roku jego matka Katarzyna zrzekła się swych praw do własności ziemskich na rzecz syna Jana, który w dzierżawę otrzymał też Krościenko Wyżne. W XVII wieku wieś została trzykrotnie zniszczona: w 1624 roku przez Tatarów, w 1655 roku przez Szwedów, a w 1657 roku przez wojska Rakoczego.
Zmiennica wraz z dawną ziemią sanocką w latach 1772–1774 należała do obwodu czerwonoruskiego. Bardzo uciążliwa dla chłopów w tamtym czasie była obowiązkowa służba wojskowa i obciążenia świadczone dla wojska. Służba wojskowa - z której zwolniona była szlachta i duchowieństwo - obejmowała każdego mężczyznę, w wieku od 18 do 29 lat. Trwała ona w zależności od przydziału 10 do14 lat. W tamtych czasach wieś trawiły dwie klęski - głodu i pożarów.
22 kwietnia 1848 r. zniesiona została pańszczyzna. Zmiennica jako wieś miała typowo rolniczy charakter, przy czym przeważały liczebnie gospodarstwa małorolne (hortulanus – zagrodnik). Zarówno ciężka sytuacja gospodarcza, jak i stosunki polityczne przyczyniły się do nędzy galicyjskiej. Uwłaszczeni chłopi nie posiadali zdolności prawidłowego zarządzania swoją nowonabytą ziemią. Skutkowało to zaciąganiem długów u lichwiarzy. Sytuacja znacząco się zmieniła w 1901 r., kiedy to w pobliskim Jasionowie powstała Kasa Stefczyka.
W połowie XIX wieku właścicielem posiadłości tabularnej Zmiennica był Franciszek Zaremba[8]. W XIX wieku wieś była własnością Zarębów, Czerwińskich i Ginwill-Piotrowskich, aż do reformy rolnej (ostatni właściciel – Zygmunt Ginwill-Piotrowski). Dwór został spalony w 1914 r., zachował się park z pierwszej połowy XIX wieku, o charakterze krajobrazowym, ze stawem i śladami alei. Zachował się także budynek, w którym są fragmenty polichromii neogotyckiej. W tym samym okresie zbudowany został spichlerz neogotycki, murowany z kamienia i cegły, potynkowany, trójkondygnacyjny, na rzucie prostokąta z pierwszej połowy XIX wieku i kapliczka św. Jana Nepomucena.
W 1926 r. funkcjonowała tu 1-klasowa wiejska szkoła powszechna[9].
W 1981 r. przeniesiono tu drewniany obiekt sakralny z pierwszej połowy XIX wieku z Jasionowa. Wraz z kościołem przeniesiono także płytę nagrobną A.D.E. Wzdowskiego z 1539 roku.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego.
Zabytki
[edytuj | edytuj kod]Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa[10]:
- drewniany kościół parafialny z 1810 r., nr rej.: A-139 z 22.03.1989 – przeniesiony z Jasionowa, dawny kościół pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej – obecnie pw. Trójcy Przenajświętszej (zob. Parafia pw. Trójcy Przenajświętszej w Zmiennicy)
- spichlerz dworski z 1. ćw. XIX w., nr rej.: A-777 z 1.10.1974 r.
- park dworski, jw.
- zabytkowa płyta nagrobna z 1539 r.
-
Park podworski -
Płyta nagrobna A. Wzdowskiego -
Kapliczka przykościelna -
Spichlerz podworski -
Kapliczka przydrożna
.jpg)
.jpg)
- Wiejski pejzaż
-
-
-
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 162145.
- ↑ Raport o stanie gminy Brzozów w 2024. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2024 s. 20
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 1615 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
- ↑ a b GUS. Wyszukiwarka TERYT.
- ↑ a b Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz. U. z 2013 r. poz. 200).
- ↑ Strona gminy, sołectwa
- ↑ Aleksander Jabłonowski, Ziemie ruskie. Ruś Czerwona. Cz. 2, „PAN Biblioteka Kórnicka”, 1903 [dostęp 2023-10-31].
- ↑ Skorowidz wszystkich miejscowości położonych w królestwie Galicyi i Lodomeryi jakoteż w wielkim księstwie Krakowskiem i księstwie Bukowińskiem, pod względem politycznej i sądowej organizacyi kraju wraz z dokładnem oznaczeniem parafii, poczt i właścicieli tabularnych, ułożony porządkiem abecadłowym. Lwów: Karol Wild, 1855, s. 263.
- ↑ Lehnert Seweryn; Szkoły powszechne, publiczne i prywatne i seminarja nauczycielskie: spis szkół i nauczycieli w okręgu szkolnym lwowskim obejmującym województwa lwowskie, stanisławowskie i tarnopolskie.
- ↑ Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków. Narodowy Instytut Dziedzictwa, 2012-06-30. s. 6. [dostęp 2012-10-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-08-30)].
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Zmiennica, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XIV: Worowo – Żyżyn, Warszawa 1895, s. 650.
| Wsie | |
|---|---|
| Osada | |
| Integralne części wsi |
|
