Agresja (prawo)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy prawa. Zobacz też: inne znaczenia terminu agresja.

Agresja (łac. aggressio – napaść, natarcie)[1] – w prawie międzynarodowym określenie zbrojnej napaści (najazdu, ataku) jednego lub kilku państw na inne. Państwo, które pierwsze dokonało aktu agresji na inne określa się mianem agresora. Agresja powoduje zazwyczaj rozpoczęcie wojny. Ofiara agresji ma prawo do samoobrony, w której mogą pomagać jej też inne państwa.

Agresja jest w prawie międzynarodowym zakazana, a naruszenie tego zakazu stanowi zbrodnię przeciwko pokojowi. Współcześnie agresja nie może być też sposobem trwałego powiększenia terytorium państwowego, gdyż obszar zajęty w ten sposób nie może być legalnie włączony do terytorium agresora, stając się co najwyżej terytorium przezeń okupowanym.

Definicja[edytuj | edytuj kod]

Liga Narodów kilkakrotnie lecz bezskutecznie próbowała potępić wojnę agresywną (artykuł 10 i następne jej Paktu nakazywał członkom organizacji pokojowe rozstrzyganie konfliktów)[2]. Wymienić tu należy "Układ o wzajemnej pomocy" z 29 września 1923[3] oraz Protokół Genewski z 2 października 1924 o pokojowym rozstrzyganiu sporów dozwalający jedynie na prowadzenie wojny obronnej lub jako akcji zbrojnej prowadzonej z upoważnienia Ligi[4].

W 1928 r. zawarto w Paryżu Pakt Brianda-Kellogga mówiący o rezygnacji z wojny jako środka załatwiania sporów międzynarodowych. W 1933 w Londynie jako uzupełnienie Paktu podpisana została Konwencja o określeniu agresji[5], zgodnie z którą agresją jest:

1) Wypowiedzenie wojny innemu państwu 2) Napad przy pomocy swych sił zbrojnych na terytorium innego państwa, nawet bez wypowiedzenia wojny 3) Zaatakowanie przy pomocy swych sił lądowych, morskich lub powietrznych, terytorium, okrętów lub samolotów innego państwa, nawet bez wypowiedzenia wojny 4) Blokada morska wybrzeża lub portów innego państwa 5) Poparcie użyczone bandom uzbrojonym, które, zorganizowawszy się na jego terytorium, dokonają najazdu na terytorium innego Państwa jak również odmowa, pomimo żądania państwa najechanego, poczynienia na swym własnym terytorium, wszystkich, będących w jego mocy zarządzeń, w celu pozbawienia powyższych band wszelkiej pomocy lub opieki.

Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło 14 grudnia 1974 na 29 posiedzeniu rezolucję Nr 3314 (XXIX)[6] zawierającą definicję agresji, wzorowaną na Konwencji z 1933 wprowadzajac pewne uzupełnienia. Określa ona agresję jako użycie siły zbrojnej przez państwo lub grupę państw przeciw suwerenności terytorialnej lub niezawisłości politycznej innego państwa (bez względu na to czy należy do ONZ).

Artykuł 1 Agresją jest użycie siły zbrojnej przeciwko suwerenności, integralności terytorialnej lub niepodległości politycznej innego państwa lub w jakikolwiek inny sposób niezgodny z Kartą Narodów Zjednoczonych, jak to określono w niniejszej definicji.

Artykuł 2 stanowi Użycie siły zbrojnej z pogwałceniem Karty przez państwo, działające jako pierwsze, stanowi dowód prima facie[7] aktu agresji, chociaż Rada Bezpieczeństwa może – działając zgodnie z Kartą – dojść do wniosku, że stwierdzenie, iż został popełniony akt agresji, nie jest uzasadnione w świetle innych stosownych okoliczności, w tym również dlatego, że określone akty lub ich skutki nie są dostatecznie poważne.

W artykule 3 przytacza przykłady agresji:

  • napaść czy atak sił zbrojnych jednego państwa na terytorium innego lub okupacja militarna
  • bombardowanie lub użycie jakiejkolwiek innej broni przeciw terytorium innego państwa
  • blokada portów lub wybrzeży
  • zaatakowanie sił zbrojnych innego państwa
  • użycie sił zbrojnych przebywających na terytorium innego państwa, zgodnie z zawartym porozumieniem, w sposób sprzeczny z warunkami porozumienia, tudzież przedłużanie ich pobytu po wygaśnięciu porozumienia
  • udostępnianie przez państwo swego terytorium innemu państwu, w celu dokonania agresji przeciwko państwu trzeciemu
  • wysyłanie band nieregularnych sił czy zbrojnych najemników, dokonujących aktów zbrojnych przeciwko drugiemu państwu[8]

Artykuł 4 dozwala by Rada Bezpieczeństwa uznała za agresję akt inny niż wymieniono w artykule 3.

Artykuł 5 głosi, iż nic nie jest usprawiedliwieniem agresji, a wynikłe z niej korzyści są uważane za nielegalne. Artykuł 6 zabrania interpretacji rezolucji w sposób sprzeczny z postanowieniami Karty ONZ o dozwolonym użyciu siły. Artykuł 7 zabrania interpretować rezolucję w sposób sprzeczny z prawem do stanowienia a zwłaszcza z Deklaracją zasad prawa międzynarodowego z 1970.[9] Artykuł 8 nakazuje interpretować całą rezolucję łącznie.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Słownik Wyrazów Obcych
  2. Pakt Ligi Narodów. Godnym uwagi w tym kontekście jest artykuł 113 polskiego Kodeksu Karnego z 1932 : § 1. Kto publicznie nawołuje do wojny zaczepnej, podlega karze więzienia do lat 5. § 2. Ściganie następuje tylko wtedy, gdy czyn, w § 1 określony, uznany jest za karalny przez ustawy państwa, przeciw któremu nawoływanie jest skierowane.
  3. Treaty of Mutual Assistance. Uznawał on wojnę napastniczą za przestępstwo i zobowiązywał strony do udzielenia pomocy ofierze napaści, która wszakże wcześniej musiała wypełnić wszystkie zobowiązania w sprawie redukcji zbrojeń. Ostatecznie nie został ratyfikowany. (Stanisław Sierpowski Rola Ligi Narodów w rozwoju idei bezpieczeństwa zbiorowego Warszawa 1990)
  4. Protocol for the Pacific Settlement of International Disputes). Miał on zapewnić bezpieczeństwo stronom nie tylko za pomocą rozbrojenia, ale również drogą przymusowego arbitrażu. Wszystkie spory, które w myśl art. 15 pkt. 7 paktu Ligi nie znalazły rozwiązania w Radzie Ligi na skutek braku jednomyślności wśród jej członków (w związku z czym członkowie Ligi uzyskiwali swobodę działania nie wykluczającą nawet podjęcia działań wojennych), miały być poddane arbitrażowi. Artykuł 3 Protokołu zobowiązywał ipso facto (łac. tym samym) strony do uznania jurysdykcji Stałego Trybunału Sprawiedliwości Międzynarodowej. Ponadto bezpieczeństwo miało być zapewnione przez ustalenie kryteriów pozwalających na automatyczne określenie agresora (art. 10) oraz przez sprecyzowanie systemu sankcji przeciwko państwu dopuszczającemu się agresji (zobowiązanie sygnatariuszy do niesienia pomocy ekonomicznej, wojskowej i innej państwu napadniętemu). Protokół genewski został uchwalony przez delegacje 48 państw, z których 10 podpisało go w tym samym dniu. Wśród tych 10 państw znajdowały się Francja, Belgia, Polska, Jugosławia, Rumunia i Czechosłowacja (ratyfikowała go tylko ta ostatnia). Polskę reprezentował ówczesny minister spraw zagranicznych Aleksander Skrzyński. Wobec braku akceptacji takich państw jak Wielka Brytania, Włochy czy Japonia Protokół pozostał niezrealizowany. (Henryk Korczyk Locarno i jego geneza Dzieje Najnowsze: kwartalnik poświęcony historii XX wieku 11/3 (1979) s. 85 - 112.)
  5. Konwencja o określeniu napaści
  6. United Nations General Assembly Resolution 3314 (XXIX)
  7. (łac.) na pierwszy rzut oka, bez zagłębiania się w meritum sprawy Słownik Wyrazów Obcych
  8. Marian Flemming, Międzynarodowe prawo wojenne. Zbiór dokumentów, Warszawa 1978, s. 352–353. Ludwik Gelberg, Zarys prawa międzynarodowego, Warszawa 1979, s. 287.
  9. Rezolucja Zgromadzenia Ogólnego 2625(XXV), 24 października 1970 r. Deklaracja zasad prawa międzynarodowego dotyczących przyjaznych stosunków i współdziałania państw zgodnie z Kartą Narodów Zjednoczonych
Scale of justice gold.png Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w Wikipedii.