Aleksander Świętochowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Aleksander Świętochowski
Władysław Okoński, Poseł Prawdy
Aleksander Świętochowski
Podpis Aleksander Świętochowski
Data i miejsce urodzenia 18 stycznia 1849
Stoczek Łukowski
Data i miejsce śmierci 25 kwietnia 1938
Gołotczyzna
Dzieci Ryszard Świętochowski
Odznaczenia
Złoty "Wawrzyn Akademicki"
Źródła Aleksander Świętochowski w Wikiźródłach
Wikicytaty Aleksander Świętochowski w Wikicytatach

Aleksander Świętochowski, ps. Władysław Okoński, Poseł Prawdy, O.Remus, Oremus, Liber, Gezyasz, Nauczyciel i in.[1] (ur. 18 stycznia 1849 w Stoczku Łukowskim na Podlasiu, zm. 25 kwietnia 1938 w Gołotczyźnie koło Ciechanowa) – polski pisarz, publicysta, filozof i historyk, aforysta, krytyk, publicysta polityczny, działacz społeczny.

Zarys biografii[edytuj | edytuj kod]

W młodości uczęszczał do szkół w Siedlcach i Lublinie. Studia w Szkole Głównej i na Uniwersytecie Warszawskim odbywał w latach 1866-1870 na wydziale filologiczno-historycznym. W 1874 wyjechał do Lipska, gdzie na tamtejszej uczelni uzyskał doktorat z filozofii (praca O powstaniu praw moralnych[1]). Powrócił do Warszawy, gdzie publikował artykuły w "Przeglądzie Tygodniowym". Współpracę z redakcją zakończył w 1878 jednocześnie rozpoczynając pracę w redakcji dziennika "Nowiny" (do 1881 roku[1]).

Po odejściu z "Nowin" założył tygodnik "Prawda", który redagował do roku 1902 (cykl felietonów Liberum veto). W latach (1908-1912) wyd. miesięcznik "Kultura polska", następnie "Humanista polski", współpracował też z "Myślą Narodową".

Oprócz artykułów społeczno-politycznych i krytycznoliterackich pisywał tam również felietony pod pseudonimem "Poseł Prawdy". Poza publicystyką uprawiał też twórczość dramaturgiczną i nowelistyczną.

Prowadził także działalność społeczno-oświatową, za największe dzieło swojego życia w tej dziedzinie uważał powstanie jeszcze pod rozbiorami szkół rolniczych w Gołotczyźnie – szkoły gospodarstwa domowego dla dziewcząt wiejskich (1909 r.) założonej przez właścicielkę wsi Aleksandrę Bąkowską i 3 lata później szkoły rolniczej dla chłopców o nazwie Bratne. Należał do czołowych ideologów i przywódców pozytywizmu warszawskiego.

W latach (1906-1913) założył i kierował Towarzystwem Kultury Polskiej. Był gorącym rzecznikiem postępu, oświaty, kultury, walczył o równe prawa dla kobiet, Żydów, zwalczał konserwatyzm, wstecznictwo i klerykalizm.

Od 1912 roku aż do śmierci mieszkał w Gołotczyźnie, gdzie związał się wspólną ideą i głębszym uczuciem osobistym z Aleksandrą Bąkowską. Zmarł 25 kwietnia 1938 roku w Gołotczyźnie. Pochowany na cmentarzu w Sońsku k. Ciechanowa.

Jego syn Ryszard Świętochowski był działaczem politycznym.

Poglądy literackie i polityczne[edytuj | edytuj kod]

Jego manifest My i wy (1871) i Praca u podstaw (1873) zawierają główne założenia programowe pozytywizmu. W życiu wyznawał liberalizm, a w okresie międzywojennym był publicystą opozycyjnym wobec sanacji[potrzebne źródło].

Twórczość Świętochowskiego obejmuje dramaty o tematyce filozoficzno-moralnej oraz historii idei.

W roku 1927 otrzymał nagrodę literacką miasta Łodzi. W 1935 został odznaczony Złotym Wawrzynem Akademickim Polskiej Akademii Literatury[2].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Wydania zbiorowe Pism (1896—1900), II. wyd. (1908—1909), 7 t. zawiera: I—II. Obrazki powieściowe, III. Bajki, IV—VI. Utwory dramatyczne, VII. Duchy, cz. I—III. (cz. IV—VI. w r. 1909 jako VIII. t. Pism, poemat dramatyczny prozą, główne dzieło Świętochowskiego). Pamiętnik drukowany w "Wiadomościach literackich" (1931/1932). Wydał ponadto: Genealogia teraźniejszości (1935), powieść Twinko (1936).

Książka dla młodzieży: Czcigodni Polacy. Charaktery (1923).

Dramaty:

  • 1876Niewinni, Nieśmiertelne dusze. I. Ojciec Makary
  • 1878Piękna
  • 1879Dramata (Antea, Na targu, Helvia, Poddanka, Błazen, Za maską)
  • 1888Aureli Wiszar
  • 1889Regina
  • 1923Hultaj (komedia)

Utwory powieściowe:

  • 1879O życie (Damian Capenko, Chawa Rubin, Karl Krug)
  • 1880Klemens Boruta
  • 1885Aspazja
  • 1914Drygałowie
  • 1929Nałęcze

Studia filozoficzne:

  • 1877O powstawaniu praw moralnych, Dumania pesymisty
  • 1878Wolter
  • 1880O epikureizmie
  • 1896Poeta jako człowiek pierwotny
  • 1906O prawach człowieka i obywatela. O prawach mniejszości
  • 1910Utopie w rozwoju historycznym
  • 1911Ofiarność obywatelska
  • 1912Źródła moralności
  • 1925-1928Historia chłopów polskich w zarysie

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Jan Data: Aleksander Świętochowski (pol.). [dostęp 16 stycznia 2009].
  2. Rocznik Polskiej Akademii Literatury, Warszawa 1937, s. 254

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]