Andrew Carnegie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Andrew Carnegie, ok. 1878
Andrew Carnegie

Andrew Carnegie (ur. 25 listopada 1835 w Dunfermline, zm. 11 sierpnia 1919 w Nowym Jorku) – amerykański przemysłowiec szkockiego pochodzenia, jeden z najbogatszych ludzi swego czasu na świecie. Swojego bogactwa użył dla stworzenia wielu instytucji o istotnym znaczeniu dla kultury i nauki. Jego majątek w chwili śmierci ocenia się (w przeliczeniu na dzisiejszą walutę) na 298.3 mld dolarów.

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Miał 12 lat, gdy rodzice zdecydowali się emigrować do Stanów Zjednoczonych. Osiedli w Allegheny City (dzisiaj przedmieście Pittsburgha) w Pensylwanii. Młody Carnegie zaczął od pracy w przędzalni bawełny, a następnie został roznosicielem telegramów. Gdy miał 17 lat wykształcił się na operatora-telegrafistę, a w 1853 roku został urzędnikiem telegrafu linii kolejowej Pennsylvania Railroad. Po jakimś czasie został sekretarzem jednego z dyrektorów linii, Thomasa Scotta, dzięki któremu szybko awansował dochodząc do stanowiska kierownika wydziału. W okresie wojny secesyjnej pomagał organizować łączność telegraficzną oraz dostawy szyn kolejowych dla armii Unii.

Droga do bogactwa[edytuj | edytuj kod]

Pracując dla kompanii kolejowej Carnegie zaczął skupować akcje firm stalowniczych (przede wszystkim Keystone Bridge Company budującej mosty kolejowe), naftowych i fabryk wagonów (głównie Woodruff Sleeping Car Company). Znakomite wyniki tych firm na giełdach pozwoliły mu (w roku 1865) odejść z Pennsylvania Railroad i uruchomić własny interes. Przewidywał, że zapotrzebowanie na stal będzie w następnych dziesięcioleciach wzrastać, w czym upewnił się podczas podróży do Europy w roku 1873.

W latach 1880 stalownie Carnegie'go (w tym zakupiona przezeń w 1883 r. Homestead Works, jedna z największych w USA) przyniosły miliony dolarów dochodu. Wkrótce wykupił większość akcji firmy zajmującej się sprowadzaniem do USA i przeróbką liści koki, założoną przez Henry'ego C. Fricka. Biznesmeni zostali partnerami, a gdy w 1892 r. Carnegie połączył trzy swoje największe stalownie w koncern pn. Carnegie Steel Company, Frick został jego dyrektorem, odpowiedzialnym za produkcję bieżącą. Sam Carnegie zajmował się inwestycjami i planowaniem długofalowym.

Rozbudowie przemysłu towarzyszyła też rozbudowa transportu, w którym to celu Carnegie zlokalizował swe zakłady w pobliżu Wielkich Jezior i zbudował całą flotyllę jeziorowców do przewozu zarówno surowców jak i gotowych wyrobów do Nowego Jorku, Detroit i Chicago.

Sukces finansowy Carnegie'go był możliwy dzięki jego zmysłowi inwestycyjnemu i umiejętności doboru pracowników. Nawet w okresach kryzysów gospodarczych (1873-1879 i 1883), gdy większość firm odnotowywała poważne straty lub wręcz upadała, Carnegie rozwijał swoje interesy z niezmiennym powodzeniem.

Strajk w Homestead Works[edytuj | edytuj kod]

W roku 1892 w największej stalowni koncernu wybuchł strajk spowodowany obniżeniem stawek pracowniczych. Frick zareagował gwałtownie: odmówił jakichkolwiek rozmów ze związkami zawodowymi, sprowadził łamistrajków, a dla ich ochrony uzbrojonych strażników z agencji detektywistycznej Pinkertona. Doszło do zamieszek, padły strzały, zginęło 9 osób ponad 100 zostało rannych. Do akcji wkroczyła milicja stanowa, która przywróciła porządek. Robotnicy, którzy w większości wystąpili ze związków zawodowych, wrócili do pracy na nowych, gorszych warunkach.

Carnegie przebywał w tym czasie na wakacjach w Szkocji i zbył całą sprawę milczeniem. Krytykowano go za to, bowiem wcześniej niejednokrotnie deklarował swe poparcie dla związków zawodowych mieniąc się obrońcą praw pracowniczych.

Najbogatszy[edytuj | edytuj kod]

Gdy w roku 1901 Carnegie zdecydował się przejść na emeryturę uważany był powszechnie za największego bogacza na świecie. Jego majątek obliczano na ponad 500 milionów dolarów (sprzedał Carnegie Steel Corporation przemysłowcowi J. Pierpoint Morganowi za 480 milionów).

Po odejściu Carnegie'go Morgan i inni stalownicy utworzyli istniejący do dziś ogromny koncern United States Steel Corporation, oddając ogromne usługi krajowi podczas II wojny światowej. Tymczasem Carnegie zajął się pisarstwem. W wydanym w roku 1889 eseju zat. "Wealth" przedstawił swój zamysł użycia nadwyżek fortuny na cele społeczne. Napisał także kilka książek jak Triumphant Democracy (1886), The Empire of Business (1902), Problems of Today (1908) i Autobiography of Andrew Carnegie (1920 - pośmiertnie).

Społecznik[edytuj | edytuj kod]

Jedna z bibliotek ufundowanych przez Carnegie

Carnegie uważał, że praca uszlachetnia. Twierdził nadto, że ludzie bogaci powinni oddawać nadwyżki swych fortun na cele społeczne. Mawiał, że "człowiek, który umiera bogaty, umiera zhańbiony”.[1] Był przeciwnikiem dobroczynności; uznawał, że pomóc innym można tylko poprzez ułatwianie zdobywania wiedzy. W rezultacie, na różne cele, wydał ponad 350 milionów dolarów. M.in. pieniądze te zostały spożytkowane na założenie około 2 500 bibliotek publicznych na całym świecie Carnegie libraries. Sfinansował również budowę słynnej dzisiaj sali koncertowej w Nowym Jorku - Carnegie Hall. Istniejący obecnie Carnegie Mellon University w Pittsburghu powstał na bazie kompleksu szkół technicznych założonych przez niego. Instytut Carnegie'go w Waszyngtonie powstał za jego pieniądze w celu poszerzania wiedzy z zakresu nauk przyrodniczych i fizyki.

Komisja Carnegie Hero Fund przyznaje nagrody za męstwo; fundacja jego imienia zapewnia dodatki emerytalne nauczycielom akademickim; organizacja Endowment for International Peace walczy o pokój na całym świecie, a Carnegie Corporation of New York zapewnia fundusze na badania z zakresu pedagogiki w tym mieście.

W miniserialu polsko-francuskim z 1990r. "Maria Curie" rolę Andrew Carnegie odtworzył Mieczysław Voit

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Louis M. Hacker, World of Andrew Carnegie 1865-1901, Lippincott 1968.
  • Joseph F. Wall, Andrew Carnegie, Oxford 1970.
  • Paweł Zaremba, Historia Stanów Zjednoczonych, Londyn 1968.
Commons in image icon.svg
Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
Andrew Carnegie

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]