Detroit

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta Detroit w stanie Michigan. Zobacz też: inne miejsca o tej nazwie.
Detroit
Siedziba hrabstwa
Panorama miasta
Flag of Detroit, Michigan.svg Detroit Seal.png
Flaga Detroit Pieczęć Detroit
Przydomek: The Motor City, Motown, Renaissance City, The D, Hockeytown, Rock City
Dewiza: Speramus Meliora; Resurget Cineribus
Państwo  Stany Zjednoczone
Stan  Michigan
Hrabstwo Wayne
Mieszkaniec Detroiter
Założono 1701
Prawa miejskie 1802
Zarządzający Mayor-council
Dave Bing (D)
Powierzchnia
• całkowita
• lądowa
• wód

370,4 km²
359,5 km²
10,9 km²
Wysokość n.p.m. 183 m
Ludność (2013)
• miasto
• gęstość
• aglomeracja

681 090
2 459,5 os./km²
4 403 437
Kod pocztowy
Nr kierunkowy 313
Kod FIPS 26-22000
GNIS ID 1617959
Strefa czasowa
Czas letni
UTC-5:00
UTC-4:00
Miasta partnerskie
Położenie na mapie Michigan
Mapa lokalizacyjna Michigan
Detroit
Detroit
Położenie na mapie Stanów Zjednoczonych
Mapa lokalizacyjna Stanów Zjednoczonych
Detroit
Detroit
Ziemia 42°19′53″N 83°02′45″W/42,331389 -83,045833Na mapach: 42°19′53″N 83°02′45″W/42,331389 -83,045833
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Strona internetowa
Portal Portal icon.svg Stany Zjednoczone

Detroit (wym. [dɨˈtrɔɪt]; z fr. cieśnina) – miasto w USA, w stanie Michigan na północnym brzegu rzeki Detroit łączącej jeziora St. Clair i Erie.

Na południu sąsiaduje z kanadyjskim miastem Windsor w prowincji Ontario.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Detroit

Założone 24 lipca 1701 r. przez Francuza Antoine’a de la Mothe Cadillaca. W 1796 r. formalnie przekazane USA. W 1802 r. Detroit uzyskało prawa miejskie. Po 1830 r. gwałtowny rozwój (otwarcie żeglugi parowej na Wielkich Jeziorach, napływ imigrantów z Europy). W latach 1837-1847 stolica stanu Michigan. Ośrodek abolicjonizmu i punkt przerzutowy uciekających do Kanady Murzynów. Po I wojnie światowej dalszy napływ emigrantów, m.in. z Polski (ponad 1,3 mln osób polskiego pochodzenia, w tym około 250 tys. mówiących na co dzień po polsku); w latach sześćdziesiątych XX wieku zamieszki rasowe, w wyniku których biała ludność przeniosła się w dużej części na przedmieścia (w Detroit mieszka ponad połowa czarnej ludności stanu Michigan).

W przeszłości miasto było dużym skupiskiem Polonii. Polacy napływali do miasta od XIX wieku, początkowo z Wielkopolski (zabór pruski), później z innych zaborów, a w końcowej fazie imigracji z innych części USA. W połowie dwudziestolecia międzywojennego Detroit żyło ok. 250.000 Polaków, najliczniejsza grupa imigrancka w regionie. Dopiero administracyjne ograniczenia w polityce imigracyjnej ograniczyły napływ Polaków z Europy, a do fabryk zaczęli napływać Afroamerykanie z południa USA. W dwudziestoleciu międzywojennym niepolscy robotnicy uczyli się podstaw języka polskiego, by móc porozumieć się z większością załogi, jednocześnie jednak Polacy byli po Afroamerykanach jedną z najniżej sytuowanych grup w hierarchii społecznej i mocno z tą drugą grupą rywalizowali o zarobki, dochodziło do starć, często podsycanych przez właścicieli fabryk. Aż do lat sześćdziesiątych XX wieku Polaków obejmował także zakaz osiedlania się w bogatszych dzielnicach[1].

Upadek miasta[edytuj | edytuj kod]

Przyczyn ogłoszenia bankructwa Detroit w 2013 roku jest wiele, a ich początków należy szukać w drugiej połowie ubiegłego wieku. Generalnie był to splot dezindustrializacji, złej polityki zagospodarowania przestrzennego, wybuchu zamieszek, niewłaściwej polityki podatkowej.

Lata 50. XX w.[edytuj | edytuj kod]

W okresie powojennym miasto utraciło około 150 000 miejsc pracy na rzecz przedmieść. Przyczyniły się do tego zmiany technologiczne produkcji, postępująca automatyzacja, konsolidacje firm, polityka podatkowa, budowa sieci dróg szybkiego ruchu. Główne przedsiębiorstwa, jak Packard, Hudson czy Studebaker, a także cała rzesza pomniejszych, znacząco ograniczyły swoją działalność lub zbankrutowały. W latach 1950 bezrobocie w mieście wzrosło do 10%[2].

Lata 50.-60. XX w. Budowa dróg[edytuj | edytuj kod]

Wybudowane drogi szybkiego ruchu przebiegały przez najgęściej zaludnione dzielnice czarnoskórej części populacji miasta, tworząc przy tej okazji swego rodzaju bariery, separujące je od siebie. Przy tej okazji zrównano z ziemią wiele budynków, dla przykładu budowa tylko Edsel Ford Expressway pociągnęła za sobą konieczność likwidacji około 2800 budowli, w tym klubów, restauracji i kościołów[2].

Zamieszki w 1967 r.[edytuj | edytuj kod]

Latem 1967 roku wybuchły zamieszki w mieście[3][4]. W okresie pięciu dni zginęły 43 osoby, z czego 33 były czarnoskóre; 467 osób zostało rannych: 182 cywili, 167 policjantów, 83 strażaków, 17 członków gwardii narodowej, 16 policjantów stanowych, 3 żołnierzy. Splądrowanych lub spalonych zostało 2 509 sklepów, 388 rodzin straciło dach nad głową; 412 budynków zostało spalonych lub uszkodzonych w stopniu nadającym się do rozbiórki. Straty oszacowano na poziomie 40-80 milionów USD[5]. Na skutek zamieszek wiele firm zostało zamkniętych lub przeniesionych do bezpieczniejszych przedmieść, a dotknięte zamieszkami obszary obracały się w ruinę przez kolejne dekady[6]. W 1994 roku pierwszy czarnoskóry burmistrz Detroit napisał: "Największą ofiarą rozruchów było oczywiście samo miasto. Detroit straciło wówczas o wiele więcej niż życie ofiar czy zawalone budynki. Konsekwencją była rujnująca ekonomiczna izolacja, skutkująca ucieczką miejsc pracy, wpływów podatkowych od przedsiębiorstw, hurtowników i detalistów. Pieniądze zabrali w swoich kieszeniach biznesmeni i biali ludzie, którzy uciekli tak szybko, jak się tylko dało. Exodus białych z miasta przed zamieszkami był stabilny, w sumie 22 tysiące w 1966 r., ale potem po prostu eksplodował. W niecałe pół roku Detroit opuściło już 67 tysięcy, rok później 80, a w 1969 – 46 tysięcy"[7]. Z kolei czarnoskóry ekonomista Thomas Sowell napisał: "Przed zamieszkami z 1967 roku czarna populacja Detroit mogła cieszyć się najwyższym w kraju wskaźnikiem posiadania własnego domu, a stopa bezrobocia wynosiła 3,4%. To nie desperacja rozpoczęła rozruchy. To rozruchy rozpoczęły schyłek miasta, doprowadzając do dzisiejszego opłakanego stanu. Obecnie populacja Detroit to zaledwie połowa niegdysiejszej, a uciekli ludzie najbardziej produktywni"[8].

Lata 70.-90. XX w.[edytuj | edytuj kod]

Spis ludności z roku 1970 pokazał, że biali nadal stanowią większą cześć populacji, jednakże w ciągu kolejnych lat ich odsetek zmniejszył się z 55% (w 1970 r.) do 34% (w 1980 r.) i do 10% (w 2010 r.). Ekonomista Walter E. Williams napisał, że sytuację podsycała afrorasistowska polityka miasta, która spowodowała, że zamożniejsi biali mieszkańcy opuszczali Detroit, zabierając ze sobą miejsca pracy i przyczyniając się tym sposobem do spadku popytu w samym mieście[9]. Odejście białej klasy średniej pozostawiło w rękach czarnoskórych miasto z nieadekwatnym do sytuacji systemem podatkowym, bezrobociem oraz przerośniętą pomocą społeczną[10]. Według Z’ev Chafetsa w latach 80. spośród wszystkich głównych miast Detroit miało największe bezrobocie, największy wskaźnik ubóstwa oraz najwyższą umieralność niemowląt[11].

W okresie 1970-1980 o mieście było głośno ze względu na wzrost przestępczości. Ulice kontrolowały gangi czarnoskórych, parających się sprzedażą narkotyków. Wytworzyło się wówczas co najmniej kilka większych grup, takich jak: The Errol Flynns, Nasty Flynns (potem NF Bangers) czy Black Killers. Powstawały także całe kartele: Young Boys Inc., Pony Down, Best Friends, Black Mafia Family i The Chambers Brothers[12]. Young Boys byli szczególnie ekspansywni, działali także w innych miastach, posługiwali się młodymi i nieletnimi osobami, które unikały tym sposobem kary; zasłynęli szczególną brutalnością[13]. W tym samym okresie co najmniej kilka razy Detroit było nazywane stolicą podpaleń Ameryki (ang. arson capital of America), aby ostatecznie stać się stolicą morderstw (ang. the murder capital of America). Według statystyk FBI Detroit było najbardziej niebezpiecznym miastem, liczba przestępstw osiągnęła rekord w 1991 roku i wyniosła 2 700 na 100 000 osób, a opuszczone domy stały się siedliskiem grup przestępczych. Taka sytuacja odstraszała turystów, kilka państw wydało ostrzeżenia dla podróżujących do Detroit[14]. Podpalenia miały miejsce głównie w samym mieście, jednakże zdarzały się także na przedmieściach. W 1984 roku zanotowano ich liczbę największą, ponad 800, która przekraczała możliwości działania straży pożarnej. Spłonęły wówczas setki opuszczonych domów. W kolejnych latach liczba pożarów się zmniejszyła, ponieważ wiele domów zostało ostatecznie wyburzonych – tylko w latach 1989-1990 zrównano ich z ziemią około 5000[15].

Sytuacja obecna[edytuj | edytuj kod]

Opuszczony dom w Detroit, dzielnica Delray

Miasto od lat 50. XX w. straciło około 60% swojej populacji[16]. W 1950 liczyło 1,8 miliona osób, w 2010 – 700 tysięcy[17]. Drastycznie zmieniły się proporcje ludności czarnej i białej: 16,2% vs. 83,6% w 1950 r. do 82,7% vs. 10,6% w 2010[18]. Szacuje się, że od czasu drugiej wojny światowej około 1,4 z 1,6 milionów białych osób opuściło Detroit, przenosząc się głównie na przedmieścia[19]. Wytworzyła się swoista linia podziału na białych i czarnych, biednych i bogatych, w granicach miasta i na przedmieściu. Granice miasta stanowiła droga – ″ósma mila″, do której odnosi się m.in. film z udziałem Eminema. W 2013 r. stopa bezrobocia wynosiła 23,1%[20], procent osób żyjących poniżej granicy ubóstwa osiągnął 36,4[21]. Znacząca część działek budowlanych została opuszczona, w niektórych obszarach wolnych parcel jest więcej niż połowa. W sumie w Detroit w 2013 r. było około 70 000 pustych budynków, 31 000 domów oraz 90 000 działek[22][23]. W 2012 r. średnia cena domu wyniosła 7 500 USD, w styczniu roku następnego 47 domów było wystawione na sprzedaż za 500 USD i mniej, pięć posiadłości wyceniono na jednego dolara. Mimo ekstremalnie niskich cen większość nieruchomości pozostaje wystawione na sprzedaż dłużej niż rok[24]. W 2012 ponad połowa właścicieli domów nie zapłaciła podatków[25].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Profil demograficzny Detroit 1820-2010[26][27][28]
Rok Populacja Biali  % Czarni  % Azjaci  % Inni oraz mieszani  % Urodzeni za granicą  %
1820 1 422 1 355 95,29 67 4,71 0 0 0 0 NA NA
1830 2 222 2 096 94,33 126 5,68 0 0 0 0 NA NA
1840 9 102 8 909 97,88 193 2,12 0 0 0 0 NA NA
1850 21 019 20 432 97,21 587 2,79 0 0 0 0 9 927 47,23
1860 45 619 44 216 96,92 1 403 3,08 0 0 0 0 NA NA
1870 79 577 77 338 97,19 2 235 2,81 0 0 4 0 35 381 44,46
1880 116 340 113 475 97,54 2 821 2,42 10 0 34 0,04 45 645 39,23
1890 205 876 202 422 98,32 3 431 1,67 12 0,01 11 0 81 709 39,69
1900 285 704 281 575 98,55 4 111 1,44 4 0 14 0,01 96 503 33,78
1910 465 766 459 926 98,75 5 741 1,23 58 0,01 41 0,01 157 534 33,82
1920 993 678 952 065 95,81 40 838 4,11 620 0,06 155 0,02 290 884 29,27
1930 1 568 662 1 446 656 92,22 120 066 7,65 1 590 0,10 350 0,03 405 882 25,87
1940 1 623 452 1 472 662 90,71 149 119 9,19 1 237 0,08 434 0,02 322 688 19,88
1950 1 849 568 1 545 847 83,58 300 506 16,25 1 734 0,09 1 481 0,08 278 260 15,04
1960 1 670 144 1 182 970 70,83 482 223 28,87 2 780 0,17 2 171 0,13 201 713 12,08
1970 1 511 482 838 877 55,50 660 428 43,69 4 478 0,30 7 699 0,51 119 347 7,90
1980 1 203 339 413 730 34,38 758 939 63,07 6 621 0,55 24 049 2,00 68 303 5,68
1990 1 027 974 222 316 21,63 777 916 75,67 8 461 0,82 19 281 1,88 34 490 3,36
2000 951 270 116 599 12,26 775 772 81,55 9 519 1,00 49 380 5,19 45 541 4,79
2010[1] 713 777 75 758 10,61 590 226 82,69 7 559 1,06 40 234 5,64

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Główna siedziba General Motors

W przeszłości jeden z najważniejszych na świecie ośrodków produkcji samochodów. Tu znajdowały się główne siedziby trzech koncernów Ford Motor Company (1903), General Motors (1916) i Chrysler (1925). W zakładach przemysłu motoryzacyjnego w Detroit znalazło zatrudnienie wielu imigrantów polskiego pochodzenia.

Ośrodek przemysłu chemicznego, maszynowego, zbrojeniowego, hutnictwa żelaza. Siedziba wielu korporacji finansowych i banków. Liczne wyższe uczelnie (w tym 3 uniwersytety), placówki naukowo-badawcze. Szereg budowli autorstwa najwybitniejszych współczesnych architektów, m.in. L. Kahna, L. Miesa van der Rohe; w centrum miasta park Grand Circus, o powierzchni 2,5 ha, od którego rozchodzą się promieniście ulice; na wyspie rzecznej Belle Isle wielkie parki, liczne obiekty sportowe, podwodny tunel i most łączący Detroit z kanadyjskim miastem Windsor.

Od początku XXI w. Detroit pretenduje do miana najbardziej zrujnowanego miasta w Stanach Zjednoczonych. Na tle innych dużych miast jest tutaj najwięcej opuszczonych i zrujnowanych fabryk, magazynów, kamienic itp., w przeliczeniu na ogólną powierzchnię miasta. W ciągu ostatnich 50 lat również liczebność mieszkańców miasta spadła o ponad połowę (częściowo na skutek przeprowadzki mieszkańców na przedmieścia i do aglomeracji).

Aglomeracja Detroit − Ann ArborFlintWindsor jest największym regionem metropolitalnym świata położonym w więcej niż jednym kraju.

Detroit 18 lipca 2013 roku (czasu lokalnego) ogłosiło upadłość. Wniosek o upadłość (tzw. Chapter 11., ochrona przed wierzycielami) złożył szef zarządzania kryzysowego Kevyn Orr na ręce gubernatora stanu Michigan Ricka Snydera[29].

Religia[edytuj | edytuj kod]

Kościół rzymskokatolicki[edytuj | edytuj kod]

Siedziba Archidiecezji Detroit

Transport[edytuj | edytuj kod]

Wielki węzeł komunikacji drogowej i kolejowej. Jeden z głównych portów Wielkich Jezior. Żegluga promowa do miasta Cleveland.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Comerica Park – stadion baseballowy w Detroit


W Detroit działa wiele klubów sportowych, z których najbardziej znane są: drużyna koszykarska Detroit Pistons, hokejowa Red Wings, baseballowa Tigers oraz futbolu amerykańskiego Detroit Lions.

Zdjęcie satelitarne Landsat. Detroit znajduje się na północ i zachód od rzeki


Przypisy

  1. Tak upadało "Motor City". A budowali je Polacy (pol.). Portal Interia, 2013-07-22. [dostęp 2013-08-17].
  2. 2,0 2,1 Sugrue, Thomas J, The Origins of the Urban Crisis: Race and Inequality in Postwar Detroit, Wydawnictwo Princeton University Press, 2005.
  3. Thomas Sowell: Whites and Blacks Flee California (ang.). [dostęp 02 sierpnia 2013].
  4. 1967 riot chronology (ang.). [dostęp 02 sierpnia 2013].
  5. The Communications Media, Ironically, Have Failed to Communicate: The Kerner Report Assesses Media Coverage of Riots and Race Relations (ang.). [dostęp 02 sierpnia 2013].
  6. Sidney Fine Violence in the Model City: The Cavanaugh Administration, Race Relations, and the Detroit Riot of 1967, 1989.
  7. Young, Coleman Hard Stuff: The Autobiography of Mayor Coleman Young
  8. Thomas Sowell: Whites and Blacks Flee California (ang.). [dostęp 02 sierpnia 2013].
  9. Walter E. Williams: Detroit's Tragic Decline Is Largely Due To Its Own Race-Based Policies (ang.). [dostęp 02 sierpnia 2013].
  10. Heather Ann Thompson: Rethinking the Politics of White Flight in the Postwar City: Detroit, 1945-1980 Journal of Urban History January 1999 25: 163-198 (ang.). [dostęp 02 sierpnia 2013].
  11. Z’ev Chafets, The Tragedy of DetroitNew York Times Magazine, lipiec 1990
  12. Carl S. Taylor (1993). Girls, gangs, women, and drugs. Michigan State University Press
  13. Ron Chepesiuk: The War on Drugs: An International Encyclopedia (ang.). [dostęp 02 sierpnia 2013].
  14. Detroit Crime Barometer – October 2005 Edition (ang.). [dostęp 02 sierpnia 2013].
  15. Z’ev Chafets, Devil's Night and Other True Tales of Detroit", 1990
  16. Kamelia Angelova: Bleak Photos Capture The Fall Of Detroit (ang.). [dostęp 02 sierpnia 2013].
  17. KATHARINE Q. SEELYE: Detroit Census Confirms a Desertion Like No Other (ang.). [dostęp 02 sierpnia 2013].
  18. Richard Johnson: Graphic: Detroit Then and Now (ang.). [dostęp 02 sierpnia 2013].
  19. Rebecca Solnit: Detroit Arcadia (ang.). [dostęp 02 sierpnia 2013].
  20. Unemployment Rates for the 50 Largest Cities (ang.). [dostęp 02 sierpnia 2013].
  21. Table 708. Household, Family, and Per Capita Income and Individuals, and Families Below Poverty Level by City: 2009 (ang.). [dostęp 02 sierpnia 2013].
  22. Detroit Residential Parcel Survey (ang.). [dostęp 02 sierpnia 2013].
  23. MARK BINELLI: How Detroit Became the World Capital of Staring at Abandoned Old Buildings (ang.). [dostęp 02 sierpnia 2013].
  24. Sonja Koremans: Homes still selling for $1 in Detroit (ang.). [dostęp 02 sierpnia 2013].
  25. Christine MacDonald and Mike Wilkinson: Half of Detroit property owners don't pay taxes (ang.). [dostęp 02 sierpnia 2013].
  26. [http://www.census.gov/population/www/documentation/twps0076/MItab.pdf j.ang - Michigan - Race and Hispanic Origin for Selected Large Cities and Other Places: Earliest Census to 1990
  27. [http://factfinder.census.gov/ j.ang - Profile of General Demographic Characteristics: 2000
  28. [http://www.census.gov/population/www/documentation/twps0029/tab22.html j.ang - Nativity of the Population for Urban Places Ever Among the 50 Largest Urban Places Since 1870: 1850 to 1990
  29. http://wiadomosci.wp.pl/kat,8771,title,Amerykanskie-miasto-Detroit-oglosilo-upadlosc,wid,15826286,wiadomosc.html

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]