Auzoniusz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pomnik Auzoniusza w Mediolanie

Auzoniusz (Decimus Ausonius Magnus, ur. około 310 roku w Burdigali[1], zm. po roku 393[1]) – starożytny poeta i retoryk.

Auzoniusz był synem Juliusza Auzoniusza (Iulius Ausonius, ok. 290–378) lekarza greckiego pochodzenia. Jego matka Emilia Eonia (Aemilia Aeonia), córka Cecyliusza Argicjusza Arboriusza (Caecilius Argicius Arborius) miała przodków z obu stron wywodzących się z arytokratycznych rodzin z południowo-zachodniej Galii[2]. Kształcił się najpierw przez pewien czas w Tuluzie pod okiem wuja Arboriusza (Aemilius Magnus Arborius), który był retorem w Konstantynopolu[2] i kształcił jednego z synów Konstantyna Wielkiego. Następnie Auzoniusz kontynuował naukę w Burdigali. Około 334 otrzymał stanowisko gramatykiem a następnie retora w szkole w rodzinnym mieście[2].

W 364 roku, jako znany w całej Galii nauczyciel, został wychowawcą Gracjana syna cesarza Walentyniana I, na jego dworze w Trewirze[1][3]. Wziął udział w wyprawie Walentyniana przeciw Alemanom w latach 368–369[4][1]. W 370 został comesem a w latach 375–378 jako Quaestor sacri palatii był odpowiedzialny za przygotowywanie praw[4]. W 378 został prefektem pretorian Galii[1], podczas gdy jego syn Hesperiusz był prefektem pretorian Italii, Illiri i Afryki[4]. W 379 sprawował konsulat. Po śmierci cesarza Gracjana w 383 powrócił do Burdigali i żył w swej posiadłości do śmierci po 393 roku[1]. Jego wnuk Paulinus z Pelli również był poetą[5].

Jednym z uczniów Auzoniusza był Paulin z Noli[1]. Wśród jego przyjaciół był Symmachus[6].

Większość jego twórczości ma charakter pogański. Pod wpływem chrześcijaństwa powstały jedynie utwory Modlitwa poranna, Wiersze paschalne, Modlitwa w wierszach ropalicznych.

Poglądy Auzoniusza są trudne do sklasyfikowania. Część badaczy, np. Angelo Di Berardino, twierdzi, że z wiary był chrześcijaninem, a z postawy wobec życia – poganinem. Inni, np. César Vidal Manzanares, że był poganinem, który uznawał Boga chrześcijan, ale jako jednego z wielu bogów.

W opinii Józefa Mantke większość utworów Auzoniusza ma niewielką wartość poetycką, a niektóre są cennym źródłem historycznym zwłaszcza dla dziejów kultury późnego antyku[7].

Lista utworów[edytuj | edytuj kod]

  • Epigramata de diversis rebus (Epigramy na różne tematy) – około 120 epigramów o różnej tematyce
  • Ephemeris id est totius diei negotium (Dziennik, czyli Zajęcia w ciągu całego dnia) – opis zajęć trwających od rana do wieczora o różnym metrum, skomponowany przed 367. Zachował się tylko początek i koniec
  • Parentalia (Wspomnienie zmarłych krewnych) – 30 poematów różnej długości, mające głównie metrum elegijne o zmarłych ułożone po konsulacie, gdy był od 36 lat wdowcem
  • Commemoratio professorum Burdigalensium lub Professores (Wspomnienie o profesorach z Burdigali) – kontynuacja Parentalia dotycząca 24 znanych nauczycieli z rodzinnej Burdigali
  • Epitaphia heroum qui bello Troico interfuerunt (Epitafy na bohaterów trojankich) – 26 epitafów związanych z bohaterami wojny trojańskiej przetłumaczone z języka greckiego
  • Caesares (Żywoty cesarzy) – o dwunastu cesarzach opisanych przez Swetoniusza
  • Ordo urbium nobilium (Szereg miast sławnych) – utwory dotyczące 20 miast (od Rzymu po Burdigalę), heksametrem skomponowane po upadku Maksymusa w 388
  • Ludus VII Sapientium – rodzaj gry lalek w której siedmiu siedmiu mędrców występuje kolejno i przedstawia sew wypowiedzi
  • Idyllia – 20 utworów pogrupowanych według arbitralnie ustalonych tytułów, wsród nich najbardziej znane:
    • Mosella (Mozela) – powstały w latach 370–371 poemat epicki w 483 heksametrach z podróży po rzece
    • Griphus ternarii numeri (Zagadka cyfry 3)
    • De aetatibus Hesiodon
    • Monosticha de aerumnis Herculis
    • De ambiguitate eligendae vitae
    • De viro bono
    • EST et NON
    • De rosis nascentibus
    • Versus paschales
    • Epicedion in patrem (Pieśń żałobna na śmierć ojca)
    • Technopaegnion (Igraszki wersyfikacyjne) – cykl 12 utworów powstałych w latach 389–390
    • Cento nuptialis (Centon weselny) – opis uroczystości weselnych za pomocą cytatów Wergiliusza
    • Bissula
    • Protrepticus
    • Genethliacon
  • Eglogarum liber (Księga drobnych utworów) – kolekcja różnego rodzaju astronomicznych i astrologicznych wersyfikacji w metrum epickim i elegijnym
  • Libri de fasti (Księgi o kalendarzu) – wierszowany katalog wszelkiego rodzaju wiedzy
  • Epistolarum liber – 25 wierszowanych listów w różnym metrum
  • Gratiarum actio ad Gratianum imperatorem pro consulatu (Mowa dziękczynna do Gracjana za otrzymany konsulat) – mowa dziękczynna prozą skierowana do cesarza Gracjana z okazji uzyskania konsula, wydana w Trewirze w 379
  • Periochae Homeri Iliadis et Odyssiae – przypisywane Auzoniuszowi streszczenie prozą Iliady i Odysei Homera
  • Praefatiunculae – przedmowy autorstwa poety do różnych zbiorów jego wierszy, w tym odpowiedzi na prośby cesarza Teodozjusza o jego wiersze
  • De herediolo (Majątek rodzinny)
  • Cupido cruciatus (Cierpienia Kupidyna)
  • Oratio consulis Ausonii versibus rophalicis (Modlitwa konsula Auzoniusza w wierszach rofalickich)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Słownik pisarzy antycznych 2001 ↓, s. 106
  2. 2,0 2,1 2,2 Kenney i Clausen 1983 ↓, s. 16
  3. Kenney i Clausen 1983 ↓, s. 16–17
  4. 4,0 4,1 4,2 Kenney i Clausen 1983 ↓, s. 17 Auzoniusz poświęcił siedem poematów germańskiej brance Bissuli wziętej do niewoli w czasie wyprawy Walentyniana.
  5. Słownik pisarzy antycznych 2001 ↓, s. 375
  6. Słownik pisarzy antycznych 2001 ↓, s. 107
  7. Słownik pisarzy antycznych 2001 ↓, s. 109

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]