Beginki i begardzi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Beginka, rycina z Tańca śmierci, Lubeka, 1489

Beginki i begardzi (beginat) – laickie stowarzyszenia religijne kobiet (beginki) i mężczyzn (begardzi), powstałe na początku XII wieku na zachodzie Europy, głównie na terenie obecnej Belgii i Holandii (Niderlandy). Przypuszcza się, że inspiratorem ruchu beginek i begardów był ksiądz Lambert le Bège z Liège, który w 1170 głosił potrzebę ustanowienia stowarzyszenia kobiet poświęconych życiu religijnemu i działalności dobroczynnej, nie związanych ślubami zakonnymi, a więc nie będących zakonnicami, które dobrowolnie mogły swobodnie opuścić wspólnotę (beginat). Inna hipoteza wiąże nazwę stowarzyszenia ze św. Begą.

Czasy wypraw krzyżowych spowodowały, że wiele kobiet w Zachodniej Europie zostało wdowami lub samotnicami. W ruchu beginek odnalazły swoje miejsce i pomysł na życie. Begardzi zajmowali się głównie pracą rzemieślniczą, a beginki dziełami miłosierdzia, pielęgnowaniem chorych w szpitalach, nauczaniem dzieci. Wspólnoty beginek i begardów były autonomiczne i rządziły się własnymi, specyficznymi dla danej wspólnoty prawami, posiadały swojego przełożonego domu, utrzymywały się z własnej pracy, posiadały wspólną kasę, budynki (beginaty), wspólne posiłki i nabożeństwa. Niektóre wspólnoty odeszły od doktryny katolickiej i znalazły się pod wpływem myśli albigensów oraz Braci i Sióstr Wolnego Ducha, który to ruch uznany przez Kościół katolicki jako herezja, rozwijał się w tym czasie w rejonie Kolonii. Wiele beginatów przeszło na tercjarstwo franciszkańskie i przyjęło regułę trzeciego zakonu św. Franciszka z Asyżu jako prawo własne w swojej wspólnocie oraz duchową opiekę franciszkanów. Inne znalazły się pod opieką duchową dominikanów, przyjmując tercjarstwo dominikańskie lub karmelitów. Wspólnoty pozostające pod wpływem herezji biczowników, zostały ostatecznie uznane za heretyckie. W 1311 Klemens V oskarżył ruch beginek o rozprzestrzenianie herezji. Sam zaś ruch i jego pierwotne idee, został zrehabilitowany przez Eugeniusza IV w XV wieku.

Największy rozkwit beginatów nastąpił w XIV wieku. Najbardziej znane beginaty, które liczyły nieraz tysiące członków: Mechlin, powstałe w 1207, Bruksela w 1245, Leuven ok. 1232, Antwerpia w 1234, Brugia w 1244, Lier, Kortrijk, Gandawa, Amsterdam (słynny Begijnhof). Beginat z Amsterdamu znacząco wpłynął na rozwój tego miasta. W następnych wiekach ich zgromadzenia zostały w większości rozwiązane w ramach ruchów reformacji. Niektóre beginki, które przeszły na protestantyzm, zostały diakonisami.

Ostatnia na świecie beginka – Marcella Pattyn zmarła w Belgii 14 kwietnia 2013 roku, w wieku 91 lat.[1]

Beginki mieszkały na Śląsku, w XIV wieku zostały zwalczone przez inkwizycję (podobnie jak waldensi, którzy dotarli dotarli na Śląsk w XIV wieku)[2]. W 1315 w samej tylko Świdnicy spalono przeszło 50 waldensów[3].

Między 1293 a 1300 rokiem włocławski biskup Wisław osadził w swoich dobrach pięciu begardów. Wznieśli oni jedyny na ziemiach polskich kościół i klasztor od którego powstała nazwa miejscowości Kaszczorek (dziś dzielnica Torunia). Po potępieniu begardów na soborze w Vienne następca Wisława Gerward podjął starania o usunięcie begardów z Kaszczorka, co udało mu się zrealizować po zatwierdzeniu wyroku sądowego przez postanowienie papieża Jana XXII z 23 stycznia 1321 roku. Gerward przeniósł begardów do swoich dóbr w Dobrzejewicach, gdzie przebywali do śmierci. Znane są imiona trzech z nich: Rudolf, Henryk, Jan.

Przypisy

  1. Po śmierci ostatniej beginki gaśnie 800-letnia tradycja. 2013-04-16. [dostęp 2013-04-19].
  2. Encyklopedia Powszechna PWN, Warszawa 1976, t. 4, s. 572.
  3. M. Banaszak, Historia Kościoła katolickiego, Warszawa 1991, t. 2, s. 148.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ogórek M.: Beginki i waldensi na Śląsku i Morawach do końca XIV wieku. Racibórz: Wydawnictwo i Agencja Informacyjna WAW Grzegorz Wawoczny, 2012, s. 291. ISBN 9788362608287.
  • Wyrozumski Jerzy. Beginki i begardzi w Polsce. „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego Pracowni Historycznej”. z. 35 (1971). s. 8-22. 
  • Simons Walter: Cities of Ladies: Beguine Communities in the Medieval Low Countries, 1200-1565. Philadelphia: University of Philadelphia Press, 2001.
  • J. Maciejewski, Likwidacja Bractwa Begardów w Kaszczorku w świetle ugody z biskupem włocławskim z 1320 roku, Nasza Przeszłość, t. 84: 1995