Brahma

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy hinduskiego bóstwa. Zobacz też: Brahma rasa kur.
Brahma

Brahma (dewanagari ब्रह्मा , tamil. பிரம்மா) – w hinduizmie wraz z Wisznu i Śiwą tworzy Trimurti. W każdym z niezliczonej ilości wszechświatów, stwarzanych przez Mahawisznu Brahma jest pierwszą, śmiertelną, żywą istotą, zrodzoną z formy virat - kwiatu lotosu, wyrastającego z jeziora umiejscowionego w pępku Garbhodakaśaji Wisznu, stąd bierze się jego inne imię Aja.

Kontroler wszechświata i stwórca pierwszych żywych istot. Dlatego, że nie posiada materialnego ojca zwany samonarodzonym - svayambhu. W czasie częściowego unicestwienia wszechświata zapada on w sen - joganidra wraz z Narajanem, a w czasie następnego stworzenia ponownie rodzi się w taki sam sposób[1]. Brahma, żyje jedynie przez czas jednego oddechu, stwórcy, Mahawisznu.[2] Zaliczany jest do jakościowych inkarnacji, guna-awatarów zarządzając guną rajas.[3] Ze względu na swoje pokuty, wpływ, prestiż itd., jest najbardziej szanowaną osobistością we wszechświecie[4].

Najwyżej wyniesiona pobożna żywa istota, czyli największy wielbiciel Wisznu, jest obdarzany przez Niego mocą konieczną do stworzenia. Kiedy nie ma takiej żywej istoty, która mogłaby przyjąć rolę Brahmy, wtedy Wisznu osobiście staje się Brahmą[5].

Ikonografia[edytuj | edytuj kod]

Brahma na rycinie Frederica Shoberla z 1820 roku
Brahma na lotosie
Brahma wraz ze swoim sługą

Brahma bywa przedstawiany jako czterogłowy mężczyzna , odziany w krysznadźńambarę (skórę z czarnej antylopy) [6].

Bhagawatapurana tłumaczy to, iż Brahma posiada cztery głowy. Jego cztery głowy zdobią złote hełmy.

Zrodzony z kwiatu lotosu, mimo iż usytuowany na jego baldaszku, nie był w stanie dostrzec świata. Dlatego okrążył całą przestrzeń, i kiedy poruszał oczyma, zwracając je w każdą stronę, osiągnął cztery głowy, odpowiednio do czterech kierunków[7].

Często ukazywany jest siedząc na lotosie, który wyrasta z pępka Garbhodakaśaji Wisznu.

Spotkać także można jego postać unoszącą się na wielkim, białym łabędziu.

Formy kultowe[edytuj | edytuj kod]

Epitety[edytuj | edytuj kod]

  • Wirańći [8]
  • Wirińci , Wirińća [9]

Siedziba[edytuj | edytuj kod]

W hinduizmie rezydencją Brahmy jest Brahmaloka (loka - planeta), jedna z tzw. planet niebiańskich. Natomiast w ujęciu jogi

są trzema ciałami Brahmy, trzema jego mieszkaniami [10].

  • Tekst upaniszady Ćhandogja (VIII.1.1) a za nią Jogasutra (III.34) wspominają miasto Brahmy w przestrzeni ćakry anahata.
  1. Świat Dźanów - dźanaloka
  2. Świat Żaru - tapoloka
  3. Świat Prawdy - satjaloka [11] .

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

  • W mitologii indyjskiej Brahma demiurg, rodzi się z kwiatu lotosu wyrastającego z pępka śpiącego Wisznu; kiedy już wszechświat zostanie stworzony, budzi się Wisznu i bierze go w opiekę na czas jednej kalpy, kosmicznego cyklu trwającego 4 320 000 000 lat ziemskich; po czym Śiwa niszczy go.
  • W wisznuizmie Brahma nie jest konkretną osobą, a raczej pozycją, którą pobożna dusza osiąga w cyklu samsary. Na powierzchni Oceanu Przyczyn unosi się nieskończona ilość wszechświatów i każdy z nich zamieszkiwany jest przez innego Brahmę.
  • Dla jogina Brahma jest wszystkoprzenikającym. W każdej z substancji, która istnieje we wszechświecie, jest obiektem czci oraz podporą dla samadhi. Przykładowo jogini, badając formy któregoś z żywiołów osiągają poprzez medytacje, rozpoznanie tam obecności Brahmy [12].
  • Brahma jest przyczyną przemian pięciu tanmatr [13].
  • Upaniszady stanowią tajemne nauczanie Brahmy [14].

Czas życia[edytuj | edytuj kod]

Czas trwania wszechświata jest ograniczony i równa się długości życia Brahmy, które trwa 311 040 000 000 000 ziemskich lat, a stanowi 100 "lat Brahmy". Szacuje się, że aktualnie trwa 51. dzień Brahmy.[15]

Na początku pierwszej połowy życia Brahmy milenium zwane jest Brahma-kalpą. Według Padma Purany (Prabhasa-khanda), w ciągu trzydziestu dni Brahmy występuje wiele kalp, takich jak Waraha-kalpa i Pitr-kalpa. Trzydzieści dni to miesiąc Brahmy, dwanaście takich miesięcy składa się na jeden rok, a pięćdziesiąt lat stanowi jedną parardhę, czyli połowę życia Brahmy.

Pojawienie się Wisznu jako Śweta-warahha następuje podczas pierwszej rocznicy narodzin Brahmy. Milenium, które nastąpiło po pierwszym milenium Brahmy, jest zwane Padma-kalpą.

Pierwsze milenium w drugiej połowie życia Brahmy jest również znane jako milenium Waraha[16]

Według hinduskich kalkulacji astronomicznych, dzień narodzin Brahmy przypada w marcu.

Recepcja w pismach hinduistycznych[edytuj | edytuj kod]

Stworzenie[edytuj | edytuj kod]

Brahma tworzy za pośrednictwem natury materialnej i proces ten odbywa się po głównym stworzeniu dokonywanym przez Wisznu.[17]

Poszukiwania źródła[edytuj | edytuj kod]

W pierwszym milenium Brahma docieka kto stworzył jego i próbuje odszukać źródło stworzenia w łodyżce lotosu. Nie mogąc dotrzeć do początku tej łodyżki wraca i zagłębiając się w medytacji dostrzega Stwórcę we własnym sercu. Ofiarowuje mu modlitwy. Doświadczając ogromu stworzenia materialnego, przepełniony guną pasji, Brahma pragnąc zaangażować się w proces tworzenia manifestuje pole działania dla żywych istot dzięki wiedzy i mocy, którą otrzymuje od Wisznu.[18]

Plan działania[edytuj | edytuj kod]

Dzięki długim pokutom i transcendentalnej wiedzy o samorealizacji, Brahma widzi lotos, na którym siedział, który rozprzestrzenia się na cały wszechświat. Zastanawiając się, w jaki sposób stworzyć wszystkie planety, które poprzednio wtopiły się w ten sam lotos wchodzi w baldaszek tego lotosu, i kiedy ten rozszerza się na cały wszechświat, on dzieli go na trzy wyodrębnione części świata, a następnie na czternaście.[19]

Pierwsze żywe istoty[edytuj | edytuj kod]

Na początku Brahma stworzył czterech wielkich mędrców zwanych Sanaką, Sanandą, Sanataną i Sanatkumarą z zamysłem zwiększenia populacji żywych istot. Nie chcieli oni jednak wypełnić jego polecenia i z tego powodu w umyśle Brahmy wezbrał gniew i spomiędzy jego brwi w postaci dziecka niebiesko-czerwonego koloru zamanifestował się Rudra, Śiwa.

Brahma z dalszą determinacją spłodził dziesięciu synów o imieniach Marići, Atri, Angiras, Pulastja, Pulaha, Kratu, Bhrygu, Wasisztha, Daksza, a jako dziesiąty pojawił się Narada.

Narada został zrodzony z rozwagi Brahmy, która jest najlepszą częścią jego ciała. Wasisztha zrodził się z jego oddechu, Daksza z kciuka, Bhrygu z dotyku, a Kratu z ręki. Pulastja powstał z uszu Brahmy, Angiras z jego ust, Atri z oczu, Marici z umysłu, a Pulaha z pępka. Mędrzec Kardama, mąż Dewahuti, pojawił się z cienia Brahmy.[20]

Brahma stworzył także dwie istoty, które wydały później potomstwo - mężczyznę, Swajambhuwa Manu i kobietę, Śatarupę.

W jednej kalpie, czyli jednym dniu Brahmy, manifestuje się czternastu Manu. Czternastu Manu pojawia się jednego dnia Brahmy, to podczas jednego miesiąca Brahmy jest 420 Manu, a podczas jednego roku Brahmy jest ich około 5040. Skoro Brahma żyje sto lat, to oblicza się, że podczas jednego życia jednego Brahmy manifestuje się 504 000 Manu.[3]

Kult[edytuj | edytuj kod]

Świątynie[edytuj | edytuj kod]

  • Najwieksza w Indiach świątynia Brahmy znajduje się w miejscowości Pushkar w Radżastanie. Ta świątynia i położone w pobliżu święte jezioro są od wieków celem pielgrzymek nie tylko wyznawców hinduizmu, lecz także dźinizmu i sikhizmu.
  • Najstarsza świątynia Brahmy w stanie Gudźarat znajduje się niedaleko wsi Milyani na południowym wybrzeżu, u ujścia rzeki Vartu do oceanu. Zawiera posąg Brahmy wykonany z czarnego materiału pochodzący z IX wieku [21].
  • Świątynia Brahmy w Khedbrahmie w stanie Gudźarat[22]
  • Śiwa Temple w Balsane, dystrykcie Dhule posiada w swoim kompleksie świątynię Brahmy [23].
  • W kompleksie świątynnym dźjotirlingamu Baba Baidyanath w Devgarh w stanie Bihar znajduje się nieduża świątynia o nazwie Shakhichand Ojha zawierająca figurę czterotwarzowego Brahmy [24]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Śrimad-Bhagavatam, 03.08.15. Śri Śrimad A.C. Bhaktivedanta Swami. Wydawnictwo BBT.
  2. Brahma-samhita, 5.48.
  3. 3,0 3,1 Złoty Avatara, Bhaktiwedanta Swami Prabhupada, Wydawnictwo BBT
  4. Bhagawatapurana, 03.09.18. Śri Śrimad A.C. Bhaktivedanta Swami, Wydawnictwo BBT
  5. Bhagawatapurana, 01.03.05. Śri Śrimad A.C. Bhaktivedanta Swami, Wydawnictwo BBT.
  6. Agnieszka Sylwia Staszczyk: Tworzenie i konsekracja boskich przedstawień w sztuce hinduistycznej. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Nariton, 2007, s. 85, seria: Artystyczny Orient Seria Pracowni Sztuki Orientu UMK i Polskiego Stowarzyszenia Sztuki Orientu. ISBN 978-83-7543-001-1.
  7. Śrimad-Bhagavatam, Canto 3, 08.16, Bhaktiwedanta Swami Prabhupada, Wydawnictwo BBT
  8. Danuta Stasik, Opowieść o prawym królu. Tradycja Ramajany w literaturze hindi, Wydawnictwo Akademickie DIALOG, Warszawa 2000, ISBN 83-88238-51-5 , s. 285
  9. Fala Piekna. W: Anna Rucińska: Hymny Siankary. Wyd. 1. Kraków: Wydawnictwo Miniatura, 2006, s. 159. ISBN 83-7081-710-6.
  10. Shri Yogeshwaranand Paramahans: Science of Divinity. Dr.M.K.Sharma(tłum.), O.P.Raheja(przedm.). New Delhi: Yoga Niketan Trust, s. 381.
  11. Leon Cyboran: Klasyczna joga indyjska. Jogasutry przypisywane Patańdżalemu i Jogabhaszja czyli komentarz do Jogasutr przypisywany Wjasie. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN SA, 1986, s. 164, seria: Biblioteka Klasyków Filozofii. ISBN 83-01-05354-2.
  12. Shri Yogeshwaranand Paramahans: Science of Divinity. Dr.M.K.Sharma(tłum.), O.P.Raheja(przedm.). New Delhi: Yoga Niketan Trust, s. 112.
  13. Shri Yogeshwaranand Paramahans: Science of Divinity. Dr.M.K.Sharma(tłum.), O.P.Raheja(przedm.). New Delhi: Yoga Niketan Trust, s. 117.
  14. Czhandogja (III.11.3). W: Marta Kudelska: Upaniszady. Wyd. 2. Kraków: Oficyna Literacka, 1998, s. 260,274. ISBN 8371241054.
  15. Śrimad-Bhagavatam, Canto 3, 11.34, Śri Śrimad Bhaktivedanta Swami Prabhupada. Wydawnictwo BBT
  16. Śrimad-Bhagavatam, Canto 3, 11.35-37, Śri Śrimad Bhaktivedanta Swami Prabhupada. Wydawnictwo BBT
  17. Śrimad-Bhagavatam, Canto 2, 02.04.22, Śri Śrimad Bhaktivedanta Swami Prabhupada Wydawnictwo BBT.
  18. Śrimad-Bhagavatam, Canto 3, rozdz. 8, Śri Śrimad Bhaktivedanta Swami Prabhupada. Wydawnictwo BBT
  19. Śrimad-Bhagavatam, Canto 3, rozdz. 10, Śri Śrimad Bhaktivedanta Swami Prabhupada. Wydawnictwo BBT
  20. Śrimad-Bhagavatam, Canto 3, 12.04-24, Śri Śrimad Bhaktivedanta Swami Prabhupada Wydawnictwo BBT
  21. http://v5.cache4.c.bigcache.googleapis.com/static.panoramio.com/photos/original/40855503.jpg?redirect_counter=1, dostęp 2012-3-8
  22. http://voices.yahoo.com/pilgrimage-khedbrahma-india-home-goddess-ambaji-1873492.html?cat=16 , dostęp 2012-3-8, cytat:The temple of Lord Brahma is situated in the middle of the town of Khedbrahma
  23. 27. Śiwa Temple at Balsane. W: Gopal Krishna Kanhere: The Temples of Maharashtra. Wyd. 2. Mumbai: Maharashtra Information Centre (from Government of Maharashtra), 2003, s. 133-137. (ang.)
  24. Baba Baidyanath Temple Complex / Brahma Temple (ang.). [dostęp 2010-04-29].  Cytat: It is a small temple. Shakhichand Ojha, a receiver of the temple, constructed it in 1762 A.D. It houses a four headed idol of Brahma.