Język tamilski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
தமிழ் (tamil)
Obszar głównie Indie i Sri Lanka
Liczba mówiących ok. 68 mln
Klasyfikacja genetyczna Języki drawidyjskie
 południowe
  Język tamilski
Pismo tamilskie
Status oficjalny
język urzędowy Indie (Tamil Nadu), Sri Lanka, Singapur
Kody języka
ISO 639-1 ta
ISO 639-2 tam
ISO 639-3 tam
Występowanie
Zasięg języka tamilskiego

Zasięg języka tamilskiego
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
logo Wikipedii
Wikipedia w języku tamilskim
WiktionaryPl.svg
W Wikisłowniku: Słownik języka tamilskiego
Słownik {{{z języka}}}-polski, polsko- online

Język tamilski (tamil), tamilski: தமிழ் (tamizh) – język z rodziny drawidyjskiej, jej grupy południowej. Drugi, obok języka telugu, pod względem liczby użytkowników język tej rodziny – posługuje się nim około 65 mln Tamilów. Zamieszkują oni głównie południowoindyjski stan Tamil Nadu (60 mln) oraz wyspę Cejlon (4 mln). Językiem tym posługuje się także ponad milion emigrantów tamilskich w Malezji i Singapurze. Język urzędowy Singapuru, Sri Lanki i stanu Tamil Nadu.

Tamilski język literacki wykształcił się już w I w. n.e. Do zapisu używa się odrębnego południowoindyjskiego (pisma tamilskiego).

System fonologiczny[edytuj | edytuj kod]

Samogłoski[edytuj | edytuj kod]

krótkie długie
przednie centralne tylne przednie centralne tylne
wysokie i u iː uː
średnie e o eː oː
niskie a (ai) aː (aw)
ஒள

Spółgłoski[edytuj | edytuj kod]

W przeciwieństwie do większości języków indyjskich, w tamilskim nie ma rozróżnienia spółgłosek przydechowych i nieprzydechowych. W poniższej tabelce podano fonemy języka tamilskiego wraz z odpowiadającymi im znakami graficznymi w alfabecie tamilskim. W nawiasach obok podstawowej formy fonemu podano tzw. allofony, czyli najważniejsze warianty danego dźwięku.

wargowe zębowe dziąsłowe retrofleksywne podniebienne tylnojęzykowe
zwarte p (b) () ʈ (ɖ) ʨ (ʥ) k (g) (x)
nosowe m ɳ ɲ ŋ
uderzeniowe ɾ̪
drżące r
półotwarte centralne ʋ ɻ j
półotwarte boczne ɭ

W zależności od pozycji w wyrazie, poszczególne grafemy mogą oznaczać różne dźwięki. Podobnie jak w wielu innych językach, sąsiadujące ze sobą spółgłoski wykazują skłonność do upodobnienia pod względem miejsca i sposobu artykulacji. Wyrazy zapożyczone (zwykle z sanskrytu lub angielskiego) zazwyczaj zachowują wymowę języka pierwotnego, np. bas z ang. bus. Poniższa tabelka przedstawia wykaz grafemów spółgłoskowych i odpowiadające im dźwięki:

Grafem Wymowa Przykłady
க் k k w nagłosie i przy podwojeniu bezdźwięcznie, jak polskie k கால் kāl [kɑːl] „stopa“, பக்கம் pakkam [ˈpakːʌm] „strona“
g po spółgłoskach nosowych dźwięcznie, jak polskie g நாங்கள் nāṅkaḷ [ˈɑːŋɡəɭ] „my“
x między samogłoskami tylnymi i centralnymi jak polskie ch போகும் pōkum [ˈpoːxum] „pójdzie“
ɣ między samogłoskami przednimi dźwięcznie jak h w "Bohdan" செய்கிறேன் ceykiṟēṉ [ˈsejɣireːn] „robię“
ங் ŋ jak ng w ang. sing இங்கே iṅkē [ˈiŋɡeː] „tutaj“
ச் c s w nagłosie i między samogłoskami bezdźwięcznie jak polskie s சோறு cōṟu [ˈsoːrɯ] „gotowany ryż“, பசி paci [ˈpasi] „głód“
ʨ przy podwojeniu jak polskie ć பேச்சு pēccu [ˈpeːʨɯ] „mowa“
ʥ po spółgłosce nosowej jak polskie கொஞ்சம் koñcam [ˈkɔɲʥʌm] „trochę“
ஞ் ñ ɲ jak polskie ń பஞ்சு pañcu [ˈpaɲʒɯ] „bawełna“, ஞாபகம் ñāpakam [ˈɲɑːbəxʌm] „wspomnienie“
ட் ʈ w nagłosie (jedynie wyrazów zapożyczonych) oraz przy podwojeniu jako bezdźwięczna spółgłoska retrofleksywna (t z wygiętym do tyłu językiem) டீ ṭī [ʈiː] ang. „tea“, கட்டு kaṭṭu [ˈkaʈːɯ] „wiązać“
ɖ po spółgłoskach nosowych oraz między samogłoskami wymawiana jako d z wygiętym do tyłu językiem ஆண்டு āṇṭu [ˈɑːɳɖɯ] „rok“, படம் paṭam [ˈpaɖʌm] „obraz“
ண் ɳ retrofleksywne (wymawiane z wygiętym do tyłu językiem) n பணம் paṇam [ˈpaɳʌm] „pieniądze“
த் t w nagłosie i przy podwojeniu jak polskie t தாய் tāy [ɑːj] „matka“, சத்தம் cattam [ˈsaːʌm] „upadek“
po spółgłoskach nosowych wymawiane dźwięcznie, jak polskie d அந்த anta [ˈaə] „tamten“
ð] między samogłoskami jak th w ang. the மாதம் mātam [ˈmɑːðʌm] „miesiąc“
ந் n jak polskie n நான் nāṉ [ɑːn] „ja“
ப் p p w nagłosie i przy podwojeniu jak polskie p பல் pal [pal] „ząb“, உப்பு uppu [ˈupːɯ] „sól“
b po spółgłoskach nosowych wymawiane dźwięcznie, jak polskie b பாம்பு pāmpu [pɑːmbɯ] „wąż“
β między samogłoskami wymawiane dźwięcznie தீபம் tīpam [ˈiːβʌm] „lampa“
ம் m m jak polskie m மீன் mīṉ [miːn] „ryba“
ய் y j jak polskie j யார் yār [jɑːɾ] „kto“
ர் r ɾ jak polskie r z jednym uderzeniem czubka języka அரை arai [ˈaɾa] „połowa“
ல் l l jak polskie l காலம் kālam [ˈkɑːlʌm] „czas“
வ் v ʋ podobne do polskiego w வானம் vānam [ˈʋɑːnʌm] „niebo“
ழ் ɻ spółgłoska retrofleksyjna dźwięczna, brzmiąca pośrednio między polskim ż, l i "angielskim" r வழி vaḻi [ˈʋaɻi] „droga“
ள் ɭ retrofleksyjne l நீளம் nīḷam [ˈɨːɭʌm] „długość“
ற் r między samogłoskami jako "wibrujące" r z kilkoma uderzeniami czubkiem języka அறை aṟai [ˈara] „pokój“
r przy podwojeniach wymawiane jako połączenie dziąsłowego t i r காற்று kāṟṟu [ˈkɑːtːrɯ] „wiatr“
dr po nosowych wymawiane jako połączenie dziąsłowego d i r பன்றி paṉṟi [ˈpandri] „świnia“
ன் n dziąsłowe n பூனை pūṉai [ˈpuːna] „kot“
ஜ் j ʥ jak polskie ஜாதி jāti [ˈʤɑːði] „kasta“
ஷ் ʂ retrofleksywne (wymawiane z odgiętym do tyłu językiem) sz கஷ்டம் kaṣṭam [ˈkaʂʈʌm] „trudność“
ஸ் s s jak polskie s புஸ்தகம் pustakam [ˈpustʌxʌm] „książka“
ஹ் h ɦ dźwięczne h ஹஜி haji [ˈɦaʤi] „hadżdżi“
h przydech krtaniowy, jak angielskie h w have அஃறிணை aḵriṇai [ˈahrɨɳɛ] „rodzaj nijaki“

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Z punktu widzenia typologicznego tamilski jest językiem aglutynacyjnym, relacje gramatyczne odzwierciedlane są za pomocą systemu sufiksów i postpozycji.

Składnia[edytuj | edytuj kod]

Tamilski jest językiem typu SOV, czyli czasownik występuje zwykle na końcu zdania. Jednak składnia języka jest dość elastyczna i może on pojawiać się także w innych miejscach, powodując subtelne różnice w znaczeniu.

Tamilski preferuje postpozycję w stosunku do prepozycji. Podmiot zdania nie musi być wyrażony bezpośrednio (podmiot gramatyczny), może pozostać domyślny. Nie jest też obowiązkowe występowanie zarówno orzeczenia, jak i dopełnień. Zdanie może składać się jedynie z czasownika (np. muṭintuviṭṭatu – ukończony) lub tylko z podmiotu i dopełnienia (atu eṉ vīṭu – to [jest] mój dom). Język tamilski nie posiada łącznika, a więc formy osobowej czasownika być, służącej do łączenia cech obiektu z samym obiektem w ramach zdania.

Słownictwo[edytuj | edytuj kod]

Zasób leksykalny w większej części drawidyjski, istnieje pewna ilość zapożyczeń z sanskrytu, języków munda i innych. W odróżnieniu od innych języków drawidyjskich stopień sanskrytyzacji słownictwa jest stosunkowo niewielki.

System pisma[edytuj | edytuj kod]

Starożytne pismo tamilskie, bardzo różniące się od współcześnie używanego
Strona Biblii w języku tamilskim
(1723)
 Osobny artykuł: Pismo tamilskie.

Pismo tamilskie to alfabet sylabiczny, a więc jeden znak oznacza jedną sylabę. Większość znaków składa się z elementu spółgłoskowego i samogłoskowego, choć istnieją też grafemy oznaczające samodzielne samogłoski. Alfabet tamilski zawiera 12 elementów samogłoskowych, 18 spółgłoskowych, co daje razem 276 znaków kombinowanych. Oprócz tego jest też 5 znaków grantha, służących do zapisu słów zapożyczonych z sanskrytu.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]