Comma Johanneum

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tekst 1 J 5,7-8 w Kodeksie Synajskim, brak commy

Comma Johanneum – uważany za nieautentyczny fragment piątego rozdziału Pierwszego listu św. Jana, który obecny był w wielu przekładach Biblii do XIX wieku. 1J 5,7-8 według Biblii gdańskiej (1632):

7Albowiem trzej są, którzy świadczą na niebie: Ojciec, Słowo i Duch Święty, a ci trzej jedno są. 8A trzej są, którzy świadczą na ziemi: Duch i woda, i krew, a ci trzej ku jednemu są.

W tłumaczeniach współczesnych, takich jak Biblia Tysiąclecia 1J 5,7-8 brzmi następująco:

7Trzej bowiem dają świadectwo: 8Duch, woda i krew, a ci trzej w jedno się łączą.

Kwestionowany fragment stanowi bezpośrednie nawiązanie do Trójcy Świętej i był często wykorzystywany w debatach teologicznych.

Pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Comma w łacińsko-greckim Codex Ottobonianus (629 Gregory-Aland)

Słów tych brakuje w najstarszych rękopisach greckich i najstarszych przekładach. Nie spotyka się ich także w kodeksach Wulgaty sprzed VIII wieku. Najstarsze kodeksy Wulgaty zawierające commę to Codex Cavensis i Toletanus. Prawdopodobnie była to uwaga na marginesie rękopisów łacińskich, włączona później w niektórych kodeksach do tekstu głównego[1].

Fragment nie pojawia się także w najstarszych pismach Ojców Kościoła. Klemens Aleksandryjski około roku 200 cytował w kontekście nauki o Trójcy Świętej piąty rozdział 1 J, nie umieścił tam jednak Comma Johanneum. Z kolei święty Cyprian w III w. cytuje ten fragment w brzmieniu: „Et iterum de Patre et Filio et Spiritu Sancto scriptum est—Et hi tres unum sunt”[2], jednak czyni to w kontekście zupełnie innego fragmentu Biblii (Ewangelia Jana 10,30)[3]. Pierwszym przykładem cytowania Comma Johanneum jako fragmentu pierwszego listu Jana są pisma Pryscyliana z IV wieku, który napisał: „Sicut lohannes ait: tria sunt quae testimonium dicunt in terra aqua caro et sanguis et haec tria in unum sunt, et tria sunt quae testimonium dicunt in caelo pater uerbum et spiritus et haec tria unum sunt in Christo lesu” (Priscilliani Tractatus apologeticus, IV w. [w:] CSEL 18, 6, 5-9).

Textus receptus[edytuj | edytuj kod]

Krytyczne wydanie tekstu NT Griesbacha, comma cytowane w przypisie wraz z wyjaśnieniem dlaczego nie jest w tekście głównym.

Tekst Comma Johanneum nie pojawił się w roku 1516 w nowożytnej edycji greckiego tekstu Nowego Testamentu, textus receptus, której redaktorem był Erazm z Rotterdamu. Jeden z wydawców Poligloty kompluteńskiej, Stunika, oskarżył Erazma o sprzyjanie arianizmowi. Erazm ugiął się i oświadczył, że umieści je w następnych wydaniach greckiego NT, o ile znajdzie się jakiś grecki rękopis zawierający Comma. Wkrótce znalazł się taki rękopis, pochodzący z około 1520 roku Codex Montfortianus (minuskuł 61 według systemu Gregory-Aland) — sporządził go prawdopodobnie franciszkanin Froy z Oxfordu — i Erazm wciągnął Comma do swego trzeciego wydania Nowego Testamentu z roku 1522, zastrzegając jednak w Adnotationes, że nie jest to tekst autentyczny. Codex Montfortianus zawiera commę z błędami gramatycznymi (brak rodzajników), Froy nie znał za dobrze greki, a Erazm go nie poprawił. Stefanus w swoim wydaniu dodał rodzajniki oraz zmienił sekwencję słów.

Na edycji Erazma bazowały nowożytne przekłady protestanckie, takie jak angielska Biblia Króla Jakuba, oraz polskie Biblia brzeska i Biblia gdańska. Comma Johanneum znalazła się także w katolickiej Biblii Jakuba Wujka. Commę wprowadziła Wulgata klementyńska (Wulgata sykstyńska nie zawierała). Wujek tłumaczył Biblię z łacińskiej Wulgaty, konfrontując ją z tekstem greckim (również textus receptus). Pierwotnie fragmentu nie zawierała natomiast Biblia Lutra, jednak pojawiał się w późniejszych wydaniach począwszy od 1574 roku[4].

Współczesne polskie przekłady Biblii z języków oryginalnych nie zawierają tego fragmentu (Biblia warszawska, Biblia Ekumeniczna) lub przenoszą go do przypisów (Biblia Tysiąclecia, Biblia poznańska).

Świadectwo rękopisów[edytuj | edytuj kod]

Cod. Sangallensis 63, Comma dodane w dolnym marginesie
Łacińskie rękopisy NT
Data Nazwa Miejsce przechowywania Typ tekstu Wulgaty
VII wiek Codex Legionensis Leon Cathedral Hiszpański
VII wiek Fragment Freisling   Hiszpański
VII wiek Codex Toletanus Madryd (Ms. Tol. 2.1) Hiszpański
VIII/IX wiek Codex Theodulphianus Paryż Francusko-Hiszpański
VIII–IX wiek Codex Sangallensis 907 Sankt Gallen Francusko-Hiszpański
IX wiek Codex Cavensis La Cava Hiszpański
IX–X wiek Codex Sangallensis 63 Sankt Gallen marginalna glossa
927 Complutensis I Madryd Hiszpański
Greckie rękopisy NT
Data Rękopis No. Nazwa Miejsce przechowywania Dalsze informacje
X wiek 221   Oksford Glosa marginalna: XV / XVI wiek
XI wiek 88 Codex Regis Neapol Glosa marginalna: XVI wiek
XIV wiek 429 Codex Wolfenbüttel, XVI. 7 Wolfenbüttel
(Germany)
Glosa marginalna: XVI wiek
XIV/XV wiek 629 Codex Ottobonianus Watykan Oryginalny skryba. Tekst grecki
zrewidowany i uzgodniony z łacińskim.
Comma przetłumaczona z łaciny na grekę.
ok. 1520 61 Codex Montfortianus Dublin Oryginalny skryba.
Pisze „Duch Święty” zamiast „Duch”.
Brak rodzajników przed „trzema świadkami” (duch, woda, krew).
XVI wiek 636   Neapol Nota marginalna: XVI wiek
XVI wiek 2473   Ateny Oryginalny skryba.
XVI wiek 918   Escorial
(Spain)
Oryginalny skryba.
XVIII wiek 2318   Bukareszt Oryginalny skryba
Comma przetłumaczona z Klementyńskiej Wulgaty

Commę zawiera również Codex Ravianus, nie jest on umieszczany na liście rękopisów Nowego Testamentu ponieważ rękopis powstał w XVI wieku i został przepisany z Poligloty kompluteńskiej[5].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Bruce M. Metzger, The Text of the New Testament: Its Transmission, Corruption, and Restoration, Oxford University Press, New York, Oxford 1980, ss. 101-102.

Przypisy

  1. Przypis z Biblii Tysiąclecia
  2. De Unitate Ecclesia, vi
  3. Cyprian
  4. Luther's Translation of the Bible. W: Philip Schaff: History of the Christian Church. New York: Charles Scribner's Sons, 1910.
  5. Bruce M. Metzger, Bart D. Ehrman: The Text of the New Testament: Its Transmission, Corruption and Restoration. Wyd. 4. New York – Oxford: Oxford University Press, 2005, s. 147. ISBN 978-0-19-516122-9.