Biblia Ekumeniczna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Biblia Ekumeniczna
Pełna nazwa Pismo Święte Nowego Testamentu i Psalmy. Przekład Ekumeniczny.
Inne nazwy Przekład Ekumeniczny, Ekumeniczny Przekład Biblii
Skrót(y) BE, PE, PEkum
Kanon Nowy Testament + Stary Testament + księgi deuterokanoniczne (uznawane w Kościele rzymskokatolickim oraz 3 Księga Machabejska uznawana w Kościele prawosławnym)
Język Polski
Opublikowanie Nowego Testamentu 2001
Tłumacz(e) Międzywyznaniowy Zespół Tłumaczy
Źródła przekładu Biblia Hebraica Stuttgartensia ed. R. Kittel, Stuttgart 1990 (Księga Psalmów), Septuaginta. Id est Vetus Testamentum graece iuxta LXX interpretes, ed. R. Rahlfs, R. Hanhart, Stuttgart 2006, Novum Testamentum Graece ed. K. Aland, C. Martini, B. Metzger, Stuttgart 1994 (NT)
Wydawca Towarzystwo Biblijne w Polsce, Warszawa
Przynależność religijna Ekumeniczna
Ewangelia Jana 3, 16
Tak bowiem Bóg umiłował świat, że dał swego Jednorodzonego Syna, aby każdy, kto w Niego wierzy, nie zginął, ale miał życie wieczne.

Biblia Ekumeniczna – pierwszy ekumeniczny przekład Pisma Świętego na język polski. Nowy Testament wydany został w 2001 roku, prace nad Starym Testamentem wciąż trwają.

W opracowaniu tego przekładu wzięli udział tłumacze skupieni w Międzywyznaniowym Zespole Tłumaczy, powołanym w 1985 roku. Dwudziestu tłumaczy pochodzi z siedmiu Kościołów, a konsultacje są prowadzone w sumie z jedenastoma Kościołami[1].

W dniu 26 września 2001 roku (po sześcioletniej pracy) odbyła się uroczysta prezentacja całego Nowego Testamentu i Księgi Psalmów. Na pierwszej stronie, pod wersetem z Ew. Jana 1,14 „A Słowo ciałem się stało i zamieszkało wśród nas”, podpisy złożyli przedstawiciele:

Stary Testament, zgodnie z zamierzeniami Towarzystwa Biblijnego, ma zostać wydany w pięciu tomach: Pięcioksiąg, Księgi Historyczne, Księgi Dydaktyczne, Księgi Prorockie i Księgi Deuterokanoniczne. Jako pierwszy opublikowano 8 października 2008 trzeci tom, czyli Księgi Dydaktyczne (z wyłączeniem ksiąg deuterokanonicznych). Tom zawiera na nowo zredagowany tekst Księgi Psalmów. W lutym 2012 ukazał się tom piąty – Księgi Deuterokanoniczne.

Wydawcą przekładu jest Towarzystwo Biblijne w Polsce.

Tekstowi Biblii Ekumenicznej nadano współczesne brzmienie, tak aby była łatwiejsza do czytania dla dzisiejszego czytelnika.

Twórcy przekładu sięgnęli po nowsze próby interpretacji pewnych tekstów stąd np. tłumaczenie Mt 16, 22-23 czy też J 1, 1-4 odbiegają od stosowanych dotąd rozwiązań. Z przekładu usunięto niektóre wersety, mające słabsze potwierdzenie w zachowanych rękopisach, a obecne w starszych tłumaczeniach. Przeniesione zostały do przypisów, podobnie jak alternatywne możliwości tłumaczenia niektórych wersetów. Przy Psalmach zamieszczono wokalizację hebrajskich znaków alfabetycznych obrazującą zastosowanie akrostychów, co zdecydowanie ułatwia ich interpretację. Podobnie jak w niektórych angielskich przekładach, imię Jahwe w Starym Testamencie, tradycyjnie tłumaczone jako „Pan”, pisane jest kapitalikiem („PAN” lub „BÓG”). Wyjątkami są fragmenty bezpośrednio mówiące o imieniu Boga, np. Ps 68,5[2], kiedy to pozostawione jest imię pisane kapitalikiem („JAHWE”). Podobnym tropem idzie Biblia Paulistów.

Wbrew dotychczasowej praktyce Towarzystwa Biblijnego w Polsce (a za wymogami Kościoła rzymskokatolickiego) zamieszczono wstępy do poszczególnych ksiąg. Wydanie zawiera także odnośniki do miejsc paralelnych w Biblii, oraz przypisy dotyczące wyjaśnień słów, lub alternatywnych wariantów. Pominięto objaśnienia o charakterze doktrynalnym.

Krytyka przekładu skupia się na jego nadmiernej dynamiczności, oraz odzwierciedleniu jedynie liberalnej krytyki w redakcji wstępów[3].

Źródła przekładu[edytuj | edytuj kod]

  • tekst grecki:
Nowy Testament: The Greek New Testament, ed. K. Aland, C. M. Martini, B. M. Metzger, Stuttgart 1994
Stary Testament: Septuaginta. Id est Vetus Testamentum graece iuxta LXX interpretes, ed. R. Rahlfs, R. Hanhart, Stuttgart 2006
  • tekst hebrajski:
Biblia Hebraica Stuttgartensia, ed. R. Kittel, Stuttgart 1990.

W pracach opierano się również na analizie porównawczej istniejących przekładów polskich.

Historia przekładu[edytuj | edytuj kod]

Inicjatywa przekładu[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze inicjatywy związane z przekładem ekumenicznym Biblii sięgają jeszcze lat 50. XX w. Ekumeniczne tłumaczenie angielskie (Revised Standard Version) po dwunastu latach starań ukazało się w 1965 roku, a wspólny przekład włoski (La Bibbia Concordata) w 1968 roku[4]. Polskie inicjatywy w tym kierunku również sięgają lat 60., gdy K. Romaniuk spotykał się z biblistami teologami innych wyznań (J. Klinger, O. Krenz i Z. Michelis), by podjąć dzieło wspólnego przekładu[5]. Po kilku roboczych spotkaniach sprawa jednak upadła głównie z powodu ingerencji ówczesnej służby bezpieczeństwa, która z podejrzliwością patrzyła na wszelki dialog międzykościelny[6], a także z powodu niespodziewanej śmierci ks. O. Krenza. Z zamiaru tego pozostał jednak ślad w pierwszym wydaniu tłumaczenia Nowego Testamentu ks. bp K. Romaniuka z 1976 roku, w którym autor do minimum ograniczył wszelkie przypisy i odnośniki, robiąc tym samym ukłon w stronę niekatolików, którzy w owym czasie bardzo skrupulatnie przestrzegali zasady, by nie opatrywać tekstu żadnymi wyjaśnieniami, co nie jest już dzisiaj wymogiem tak pryncypialnie stawianym.

I tak na długie lata idea przekładu ekumenicznego w języku polskim została odłożona, chociaż gdzie indziej przekłady te i to bardzo dobre, jak np. francuski TOB, powstawały. Do idei przekładu powrócił Synod Plenarny Kościoła katolickiego w Polsce, który w swoich wstępnych projektach (tekst roboczy: Biblia – Sobór – życie 1991) zawarł pośród głównych zadań na najbliższą przyszłość postulat opracowania Biblii Ekumenicznej. Datą przełomową jest 14 czerwca 1993 roku kiedy to na spotkaniu członków prezydium Komitetu Krajowego Towarzystwa Biblijnego (dalej KKTB) w Polsce podjęto myśl o przekładzie ekumenicznym wyrażoną w materiałach przygotowawczych na Synod Plenarny. Wnioskodawczynią była Barbara Enholc-Narzyńska, dyrektor Towarzystwa Biblijnego w Polsce (dalej TB), która nawiązała do tekstu roboczego Synodu Plenarnego Kościoła w Polsce z 1991 roku zatytułowanego: “Biblia – Sobór – Życie”. W materiałach tych pośród zadań na najbliższą przyszłość wysunięto propozycję opracowania BE[7].

18 października 1993 roku spotkał się kilkuosobowy zespół pod przewodnictwem, wybitnego teologa protestanckiego W. Benedyktowicza (zm. 1997), przedstawiciela Kościoła Metodystycznego i ówczesnego przewodniczącego KKTB. Spotkanie miało miejsce w ówczesnej siedzibie TB w Warszawie (Nowy Świat 40). Owa grupa inicjatywna przekształciła się później w zespół tłumaczy. Po tej dacie wywiązała się korespondencja pomiędzy Towarzystwem Biblijnym w Polsce a ks. bp K. Romaniukiem, przewodniczącym Sekcji Biblijnej Komisji Nauki Wiary przy Episkopacie Polski. U początków całej sprawy są jeszcze dwie ważne daty. 22 marca 1994 roku Komitet Krajowy Towarzystwa Biblijnego podjął uchwałę następującej treści:

Rozważano całą sprawę wnikliwie i wszechstronnie. W dyskusjach zarysowały się dwie podstawowe opcje. Jedna, która pragnęła przekładu ekumenicznego i druga, która dążyła do ekumenicznej edycji. Podnoszono, że nowy przekład wymagał będzie długich lat pracy i będzie bardzo kosztowny[8]. Wszystkich zaś dopingował zbliżający się rok 2000, który jawił się jako data szczególnie stosowna do uczczenia takim dokonaniem[9]. Argumentowano też, że nie wiadomo, jak do sprawy ustosunkuje się strona katolicka, a bez niej o przekładzie nie ma nie tylko co marzyć, brak zaś obecności Kościoła większościowego w pracach nad przekładem czyniłby go nie tylko kalekim, ale w zasadzie w ogóle niepotrzebnym. Biblia warszawska (dalej BW), którą posługuje się strona niekatolicka, spełniała bowiem postulat ograniczonej ekumeniczności, bowiem sporządzona została z udziałem kilku różnych kościołów z denominacji reformowanych.

W końcu sprawę całą postawiono przedłożyć KKTB na jego wiosennej sesji w Falenicy (ul. Przylaszczkowa 8) w dniu 22 marca 1994 roku. Tak też się i stało. Komitetowi Krajowemu dotychczasowe przemyślenia, sugestie i rozterki przedłożyli przewodniczący KKTB i dyrektor TB. Po niezwykle ożywionej i długotrwałej dyskusji, w tymże samym dniu 22 marca 1994 roku KKTB podjął uchwałę następującej treści:

Komitet Krajowy Towarzystwa Biblijnego w Polsce doceniając pilną potrzebę przekładu Pisma Świętego dla wszystkich chrześcijan w naszej Ojczyźnie uchwalił jednomyślnie: wyrazić gotowość do współudziału w realizacji tego dzieła[10].

Termin ten należy więc uznać za terminus a quo BE. Dyrektor TB B. Enholc-Narzyńska została przez KKTB upoważniona do nawiązania w tej sprawie kontaktu z Kościołem katolickim.

Nawiązanie współpracy z Kościołem katolickim[edytuj | edytuj kod]

O uchwale KKTB został powiadomiony pisemnie ks. bp K. Romaniuk ówczesny Przewodniczący Podkomisji Biblijnej Episkopatu Polski (później: Przewodniczący Sekcji Biblijnej przy Komisji Nauki Wiary). Następnie w gmachu Kurii Warszawsko-Praskiej (ul. Floriańska 3) odbyło się spotkanie Księdza Biskupa z delegacją TB, podczas którego informowano gospodarza bardziej szczegółowo o różnych elementach przedsięwzięcia. W ożywionej dyskusji ksiądz biskup nawiązał do swojej inicjatywy sprzed ćwierć wieku, kiedy to – jako młody naukowiec – jeszcze w latach sześćdziesiątych usiłował rozpocząć wspólny przekład ekumeniczny z przedstawicielami innych[11]. Sprawa BE ks. bp Romaniukowi od tego czasu zawsze leżała na sercu, czemu dał wyraz w “Przedmowie” do pierwszego wydania swojego przekładu NT[12]. Zainteresowanie projektem TB okazało się być tedy nie li tylko kurtuazyjne, ale trafiało w planowane i podejmowane kiedyś inicjatywy warszawsko-praskiego pasterza. Nic tedy dziwnego, że od razu zgłosił akces do referowanego przedsięwzięcia tym bardziej jeszcze, że na czele strony niekatolickiej zobaczył ks. prof. W. Benedyktowicza, którego wysoko cenił jako wybitnego teologa i znawcę Biblii z którym spotykał się był wcześniej na międzynarodowych konferencjach naukowych.

Sprawa nie mogła przyjąć lepszego obrotu niż się wtedy stało, skoro serdeczny akces do przedsięwzięcia, również w płaszczyźnie roboczej, złożył sam ksiądz biskup, sam tłumacz, a nadto biblista o światowej renomie. Wtedy też koordynatorem w dalszych kontaktach pomiędzy stroną katolicką a niekatolicką mianował ks. biskup niżej podpisanego, wtedy od paru już lat wiceprzewodniczącego KKTB. Z Floriańskiej delegacja Towarzystwa Biblijnego wracała wielce podniesiona na duchu, ufając właściwie dopiero teraz w szanse całego przedsięwzięcia. Na odchodnym ksiądz biskup zapewniał nas, że poruszy całą sprawę w odpowiednich gremiach episkopatu, by pozyskać oficjalną aprobatę Kościoła katolickiego.

Nieznane są nam szczegóły owych konsultacji. Ich przebieg musiał być jednak bezproblemowy, skoro już 14 września 1994 roku ksiądz biskup w swoim liście do TB informował o pozyskaniu szerszej zgody dla inicjatywy Towarzystwa. W piśmie tym czytamy m.in.:

Pragnę donieść, iż w dniu wczorajszym odbyły dłuższą wspólną naradę dwa nasze gremia biblijne: Podkomisja Biblijna Episkopatu oraz Redakcja Naukowa Biblii Tysiąclecia. Jestem upoważniony do powiadomienia, że inicjatywa opublikowania na 2000-lecie chrześcijaństwa ekumenicznej edycji polskiej Biblii została przyjęta jednogłośnie i ze szczerym uznaniem. Zakładamy, że będą – raz jeszcze – wydane także księgi deuterokanoniczne oraz noty wyjaśniające albo tzw. “pomoce dla czytelnika” pod tekstem.

Za kilka dni, bo już 19 września 1994 roku, w odpowiedzi na powyższe słowa, B. Enholc-Narzyńska w kolejnym piśmie do ks. bp K. Romaniuka napisała m.in.:

Tak jednoznaczna aprobata dla ekumenicznej edycji polskiej Biblii, pozwala wierzyć, że duch prawdziwego braterstwa i wspólnoty w Jezusie Chrystusie, towarzyszyć będzie tej doniosłej ekumenicznej inicjatywie.

Do listu dołączony został imienny skład dwóch zespołów Towarzystwa Biblijnego (do Starego i Nowego Testamentu) na początku w liczbie wtedy dwunastu osób upoważnionych do rozpoczęcia pracy. Wystosowano też zaproszenie na 18 października 1994 roku, na pierwsze spotkanie robocze tłumaczy TB[13]. Ten historyczny dzień należy uznać za rzeczywisty, roboczy początek prac przekładowych nad polską BE. Spotkanie odbyło się w siedzibie Polskiej Rady Ekumenicznej w Warszawie (ul. Willowa 1).

Na spotkanie to przybyli przedstawiciele dziesięciu kościołów niekatolickich. Kościół katolicki reprezentował już wyznaczony wcześniej delegat, czyli niżej podpisany. Zebranie było niezwykle burzliwe, a czasami wręcz dramatyczne, gdyż parokrotnie cała inicjatywa – dziś można to już powiedzieć – wisiała na włosku i niewiele brakowało, by została w ogóle zarzucona. Tak pomyślnie dopiero co nawiązane kontakty mogły zostać zamrożone, niszcząc całą inicjatywę w zarodku. Wielogodzinna dyskusja coraz bardziej się zaogniała i zapowiadała całkowite fiasko, tzn. odmowę współpracy ze strony części kościołów niekatolickich. Dramatyzm obrad od połowy spotkania potęgowała szalejąca nad miastem burza, zupełnie jak w czasie ogłaszania dogmatu o nieomylności na Vaticanum I.

Nadzwyczajne wysiłki dla uspokojenia emocji i uratowania całej sprawy podejmowali dwaj księża biskupi: Janusz Narzyński (Kościół Ewangelicko-Augsburski) i Zdzisław Tranda (Kościół Ewangelicko-Reformowany). Gdyby nie ich obecność na tej konferencji BE po prostu by nie było. W końcu na szalę rzucił cały swój naukowy i osobisty autorytet ks. prof. W. Benedyktowicz. Był jak prorok, przemawiał z wielką mocą i pokorą zarazem, nie szczędził swoim przygany, nawoływał z takim żarem i przekonaniem dla sprawy, że wszyscy umilkli, a nawet się zawstydzili.

Z siedziby PRE delegaci – poza jednym czy dwoma – rozjeżdżali się w przekonaniu, że do wspólnego dzieła trzeba przystąpić. BE została uratowana. Ostatecznie też zadecydowano, że nowo powstający przekład będzie całkowicie nowym przekładem. Nie będzie to zmodernizowana BT, ani też – jak dla przyśpieszenia prac z różnych stron sugerowano – uzgodnienie katolickiej BT z protestancką BW[14].

Stanowisko Kościołów[edytuj | edytuj kod]

Towarzystwu Biblijnemu od samego początku chodziło, by inicjatywa przekładu zyskała poparcie wszystkich Zwierzchników Kościołów Chrześcijańskich w Polsce. Był to zamiar bardzo odważny, zważywszy, że PRE skupia tylko siedem Kościołów. Towarzystwu od samego początku zależało, by nie było to jakieś hurra-przedsięwzięcie grona entuzjastów ekumenicznych, lecz by była to wspólna, urzędowa praca Kościołów[15]. Dlatego też zadbano o to, by uczestniczący w pracach komisji przekładowych tłumacze mieli oficjalne delegacje Zwierzchników swoich Kościołów[16]. Nikt nie mógł przystąpić do tej pracy ot tak, sua sponte, jeśli nie był delegatem swego biskupa lub przełożonego kościelnego.

Pracom przekładowym od samego początku udzielali swego osobistego błogosławieństwa Ksiądz prymas Józef Glemp[17], nuncjusz apostolski Arcybiskup Józef Kowalczyk, Wielce Błogosławiony Metropolita Bazyli Doroszkiewicz, a potem Sawa Hrucyniak, a także Patriarcha Ekumeniczny Bartłomiej I. Za akt szczególnie doniosły, choć przez Towarzystwo Biblijne nawet nieoczekiwany, uznać trzeba poruszenie sprawy przekładu ekumenicznego przez Ojca Świętego Jana Pawła II podczas spotkania ekumenicznego we wrocławskiej Hali Ludowej w dniu 31 maja 1997 roku[18]. Wypowiedź Ojca Świętego tchnęła w tłumaczy nowe siły do wspólnego wysiłku.

Uczestnictwo kościołów we wspólnej pracy przekładowej przejawia się też w przyjęciu wspólnego dokumentu regulującego zasady tłumaczeń ekumenicznych. Od 1968 roku istnieją bowiem jasno określone kryteria współpracy międzywyznaniowej przy podejmowaniu przekładów biblijnych. Najpierw był to dokument zatytułowany: “Wiodące zasady współpracy międzywyznaniowej w tłumaczeniu Biblii”, który po dziewiętnastu latach został przeredagowany i opracowany na nowo jako “Wytyczne do współpracy międzywyznaniowej w tłumaczeniu Biblii”. Ten niezmiernie ważny i obszerny dokument został 16 listopada 1987 roku parafowany ze strony protestanckiej przez lorda Donalda Coggana, ówczesnego honorowego przewodniczącego Zjednoczonych Towarzystw Biblijnych, a ze strony katolickiej przez kardynała Jana Willebrandsa, ówczesnego przewodniczącego Sekretariatu ds. Jedności Chrześcijan. Stał się on czymś w rodzaju przewodnika dla wszystkich podejmujących ekumenicznych przekładów.

Rzecz w tym jednak, że jest to dokument parafowany przez dwie strony: katolicką i protestancką. Nie musi być wiążący dla kościołów tradycji prawosławnej, starokatolickiej czy też dla kościołów tzw. ewangelikalnych. Polskie grono zgodziło się jednak na procedowanie nad przekładem według zasad wyłożonych w “Wytycznych”. Warto na to zwrócić uwagę, by nie zapomnieć o consensusie, który łączył nas na różnych poziomach wspólnej pracy. Przyjęcie wspólnych ustaleń katolicko-protestanckich – i to bez oporów – przez pozostałe Kościoła uczestniczące w przekładzie był znaczącym osiągnięciem polskiej inicjatywy. Trzeba bowiem dodać, że obiekcje związane z “Wytycznymi” zwłaszcza ze strony Kościoła prawosławnego spowodowały jego nieobecność przy opracowywaniu niejednego projektu ekumenicznego przekładu[19]. Trzeba tu dodać, że na każdym etapie przygotowania przekładu Zwierzchnicy Kościołów byli szczegółowo informowani o postępach prac. Każda zaś przetłumaczona księga była im przedstawiana do wglądu, oceny i ewentualnych uwag.

Ze strony Zjednoczonych Towarzystw Biblijnych nad przekładem czuwał współautor włoskiej Biblii Ekumenicznej prof. Carlo Buzzetti. Jego doświadczenia i uwagi spożytkowano w pracy translatorskiej, ciesząc się z konsultacji tak uznanego i wybitnego specjalisty. Podczas prac przekładowych prof. Buzzetti dwa razy w roku przybywał na kilkudniowe sesje robocze, by służyć radą i pomocą w organizowaniu samej pracy tłumaczeniowej i procedowaniu związanym z poszczególnymi etapami przekładu.

Nie sposób tu nie podkreślić zasług dyrektora Towarzystwa Biblijnego B. Enholc-Narzyńskiej, której charyzmatyczna osobowość sprawiła, że w ogóle udało się powołać Komisje Tłumaczeniowe i natchnąć je wolą pracy i współpracy. A trzeba powiedzieć, że nie było to łatwe i bywały chwile, nie tylko jak te wspomniane na samym początku przedsięwzięcia, ale i w trakcie pracy, gdy zdawało się, że podjęto się rzeczy niemożliwej i ponad siły, i że trzeba będzie planować albo bardzo długotrwałą pracę, albo z całego zamiaru się wycofać[20]. Dzięki wytrwałości, wysiłkowi i chrześcijańskiemu optymizmowi dyrektor Narzyńskiej projekt BE nie doznał zahamowania i zaowocował pomyślnie już w 1997 roku[21], a teraz cały projekt zmierza do swego szczęśliwego końca.

Współpraca strony katolickiej i niekatolickiej, przede wszystkim dzięki ogromnej życzliwości i zaangażowaniu ks. bp prof. K. Romaniuka układała się naprawdę harmonijnie i po bratersku. Wszystkie sporne kwestie zostały, za wspólnym porozumieniem, zgodnie rozstrzygnięte tak, że przekład NT nie zawiera żadnego votum separatum jakiejkolwiek strony zaangażowanej w to przedsięwzięcie[22].

Krótka historia przekładu[edytuj | edytuj kod]

W ogólności należy tu mówić o dwóch sposobach procedowania. Według pierwszego z nich przygotowano większość ksiąg – prawie cały Nowy Testament (poza trzema tzw. wielkimi listami św. Pawła i Dziejami Apostolskimi) i ponad połowę ksiąg ST. Najpierw dwie międzykościelne komisje – jedna NT, druga ST – przygotowywały wspólnie tekst przekładu jakiejś księgi. Następnie tak sporządzony tekst szedł do recenzentów, którzy zgłaszali swoje uwagi i wnioski. Komisja tłumaczeniowa rozpatrywała je przyjmując bądź odrzucając przedstawione sugestie. Po tych dwóch etapach pracy nad tekstem był on oddawany do Sekcji Biblijnej Episkopatu na ręce ks. bp K. Romaniuka, który wraz z ojcem A. Jankowskim z Tyńca i ks. prof. L. Stachowiakiem ustosunkowywali się do przekładu od strony katolickiej. Trzeba przyznać, że jakieś bardzo krytyczne uwagi ze strony Sekcji Biblijnej były nieliczne i poza zupełnymi wyjątkami nie budziły zastrzeżeń międzywyznaniowych komisji. W razie rozbieżności dochodziło do spotkania przedstawicieli komisji z ks. bp K. Romaniukiem i ostateczne rozstrzygnięcie po wzajemnym przekonaniu się.

Żmudny proces redakcyjny oraz udoskonalenia i ujednolicenia językowe tekstów przygotowywanych przez różnych autorów mających swoje preferencje leksykalne i emocjonalne przeciągnął się poza wyznaczony pierwotnie rok 2000 i dopiero 26 września 2001 roku odbyła się promocja ekumenicznego przekładu Nowego Testamentu i Psalmów[23].

Stary Testament, zgodnie z zamierzeniami Towarzystwa Biblijnego, ma zostać wydany w pięciu tomach: Pięcioksiąg, Księgi Historyczne, Księgi Dydaktyczne, Księgi Prorockie i Księgi Deuterokanoniczne. Jako pierwszy opublikowano 8 października 2008 trzeci tom, czyli Księgi Dydaktyczne (z wyłączeniem ksiąg deuterokanonicznych). Tom zawiera na nowo zredagowany tekst Księgi Psalmów. Na promocji obecny był przedstawiciel Zjednoczonych Towarzystw Biblijnych Lénart de Regt. W lutym 2012 ukazał się tom piąty – Księgi Deuterokanoniczne[24]. 17 lutego odbyła się uroczysta promocja Ksiąg Deuterokanonicznych w sali im. Stefana Dembego w Bibliotece Narodowej.

Spis ksiąg, sigla, tłumacze[edytuj | edytuj kod]

Tytuł księgi Siglum Tłumacze
Stary Testament (Księgi dydaktyczne)
Księga Hioba Hi Marek Ambroży (Kościół Polskokatolicki)
Księga Psalmów Ps ks. Alfred Tschirschnitz (Kościół Ewangelicko-Augsburski)
Księga Przysłów Prz Andrzej Kondracki (Kościół rzymskokatolicki)
Księga Koheleta Koh ks. Krzysztof Bardski (Kościół rzymskokatolicki)
Pieśń nad Pieśniami Pnp ks. Krzysztof Bardski (Kościół rzymskokatolicki)
Stary Testament (Księgi deuterokanoniczne)
Księga Estery (wersja grecka) Est(d) ks. Zachariasz Łyko (Kościół Adwentystów Dnia Siódmego)
Księga Judyty Jdt ks. Antoni Tronina (Kościół rzymskokatolicki)
Księga Tobita Tb ks. Antoni Tronina (Kościół rzymskokatolicki)
1 Księga Machabejska 1 Mch abp Stanisław Gądecki (Kościół rzymskokatolicki)
2 Księga Machabejska 2 Mch abp Stanisław Gądecki (Kościół rzymskokatolicki)
3 Księga Machabejska 3 Mch Jerzy Betlejko (Kościół prawosławny)
Księga Mądrości Mdr ks. Krzysztof Bardski (Kościół rzymskokatolicki)
Mądrość Syracha Syr Jerzy Betlejko (Kościół prawosławny)
Księga Barucha Ba ks. Warsonofiusz Doroszkiewicz (Kościół prawosławny)
List Jeremiasza LJr ks. Warsonofiusz Doroszkiewicz (Kościół prawosławny)
Księga Daniela (wersja grecka) Dn(d) ks. Zachariasz Łyko (Kościół Adwentystów Dnia Siódmego)
Nowy Testament
Ewangelia według św. Mateusza Mt Komisja w składzie:
ks. Witold Benedyktowicz (Kościół Ewangelicko-Metodystyczny)
ks. Warsonofiusz Doroszkiewicz (Kościół Prawosławny)
ks. Stanisław Jankowski SDB (Kościół rzymskokatolicki)
Leszek Jańczuk (Kościół Zielonoświątkowy)
ks. Zbigniew Kamiński (Kościół Ewangelicko-Metodystyczny)
Rafał Leszczyński (Kościół Ewangelicko-Reformowany)
ks. Roman Lipiński (Kościół Ewangelicko-Reformowany)
ks. Jan Pollok (Kościół Adwentystów Dnia Siódmego)
ks. Waldemar Preiss (Kościół Ewangelicko-Augsburski)
Ewangelia według św. Marka Mk
Ewangelia według św. Łukasza Łk
Ewangelia według św. Jana J ks. Manfred Uglorz (Kościół Ewangelicko-Augsburski)
Dzieje Apostolskie Dz ks. Mirosław Kiedzik (Kościół rzymskokatolicki)
List do Rzymian Rz ks. Mirosław Kiedzik (Kościół rzymskokatolicki)
1 List do Koryntian 1 Kor ks. Henryk Witczyk (Kościół rzymskokatolicki)
2 List do Koryntian 2 Kor ks. Andrzej Gieniusz CR (Kościół rzymskokatolicki)
List do Galatów Ga ks. Stanisław Haręzga (Kościół rzymskokatolicki)
List do Efezjan Ef ks. Krzysztof Bardski (Kościół rzymskokatolicki)
List do Filipian Flp bp Mieczysław Cieślar (Kościół Ewangelicko-Augsburski)
List do Kolosan Kol ks. Roman Lipiński (Kościół Ewangelicko-Reformowany)
1 List do Tesaloniczan 1 Tes ks. Jerzy Banak (Kościół rzymskokatolicki)
2 List do Tesaloniczan 2 Tes ks. Jerzy Banak (Kościół rzymskokatolicki)
1 List do Tymoteusza 1 Tm ks. Stanisław Jankowski SDB (Kościół rzymskokatolicki)
2 List do Tymoteusza 2 Tm ks. Stanisław Jankowski SDB (Kościół rzymskokatolicki)
List do Tytusa Tt ks. Stanisław Jankowski SDB (Kościół rzymskokatolicki)
List do Filemona Flm ks. Roman Lipiński (Kościół Ewangelicko-Reformowany)
List do Hebrajczyków Hbr ks. Antoni Tronina (Kościół rzymskokatolicki)
List św. Jakuba Jk ks. Grzegorz Rafiński (Kościół rzymskokatolicki)
1 List św. Piotra 1 P ks. Zbigniew Kamiński (Kościół Ewangelicko-Metodystyczny)
2 List św. Piotra 2 P ks. Zbigniew Kamiński (Kościół Ewangelicko-Metodystyczny)
1 List św. Jana 1 J ks. Jerzy Banak (Kościół rzymskokatolicki)
Leszek Jańczuk (Kościół Zielonoświątkowy)
2 List św. Jana 2 J ks. Jerzy Banak (Kościół rzymskokatolicki)
Leszek Jańczuk (Kościół Zielonoświątkowy)
3 List św. Jana 3 J ks. Jerzy Banak (Kościół rzymskokatolicki)
Leszek Jańczuk (Kościół Zielonoświątkowy)
List św. Judy Jud ks. Jerzy Banak (Kościół rzymskokatolicki)
Apokalipsa św. Jana Ap Leszek Jańczuk (Kościół Zielonoświątkowy)

Przypisy

  1. Przedmowa. W: Pismo Św. Nowego Testamentu i Psalmy. Warszawa: Towarzystwo Biblijne w Polsce, s. XIII.
  2. Ps 68,5 w przekładach Biblii.
  3. Por. np. [1] (Internet Archive).
  4. Por. J. Chmiel. Wokół projektu ekumenicznego tłumaczenia Biblii. „RBL”. 22, s. 33-40, 1964. ; M. Czajkowski, Pismo Święte w dialogu ekumenicznym, CT 67 (1997), 91-107.
  5. Por. J. Banak, Biblia Ekumeniczna na rok 2000, Niedziela 5 (1997) 1, 3-4.
  6. Ks. Bp K. Romaniuk w Przedmowie do I wydania Nowego Testamentu napisał, że „ekipa ekumeniczna” rozpadła się już w kilka miesięcy po jej powstaniu „z powodów, których nie ma tu potrzeby wymieniać”. Zob. Pismo Święte Nowego Testamentu, opr. ks. K. Romaniuk, Poznań 19782, 7.
  7. We wszystkich wypowiedziach na ten temat uporczywie powraca błąd powtórzony – niestety – i w ekumenicznej edycji NT, a mianowicie, że postulat sporządzenia BE znalazł się w dokumentach II Synodu Plenarnego Kościoła w Polsce. Por. B.E. Narzyńska, Ekumeniczny przekład Nowego Testamentu i Psalmów. Biuletyn Ekumeniczny 119-120 (2001) 47. Niestety nie jest to prawda. Błędne jest stwierdzenie umieszczone w “Przedmowie” do ekumenicznego NT (s. XII-XIII): “Decydującym impulsem do rozpoczęcia prac nad ekumenicznym przekładem Pisma Świętego, stały się dla TB w Polsce postanowienia II Polskiego Synodu Plenarnego Kościoła rzymskokatolickiego”. Zdanie to zawiera dwa błędy. Po pierwsze: gdy ogłoszono uchwały synodu prace nad przekładem były już poważnie zaawansowane, a więc uchwały nie mogły być ich impulsem. Po wtóre: w dokumentach Synodu – nad czym można ubolewać – nie ma w ogóle wzmianki na temat BE. Sprawę tę wzmiankowano jedynie w dokumencie roboczym na synod.
  8. Przewidywania co do dużych kosztów okazały się i tak zaniżone, niż rzeczywiście poniesione. Przekład ekumeniczny pochłonął większość rezerw finansowych Towarzystwa, choć i tak tłumacze pracowali za darmo. Towarzystwo zwracało koszt podróży, zapewniało noclegi i utrzymanie przez czas trwania sesji przekładowych. Ogółem oba zespoły tłumaczeniowe pracowały ponad czterysta dni roboczych, co daje wyobrażenie o kosztach całego przedsięwzięcia.
  9. Por. J. Banak, Biblia Ekumeniczna na rok 2000, Niedziela XL (1997), nr 5, 1-4.
  10. Wszystkie dane, listy i odpowiedzi zaczerpnięto z archiwum TB w Warszawie.
  11. Ze strony niekatolickiej do przedsięwzięcia przystąpili dwaj luteranie: ks. Z. Michelis i ks. O. Krenz oraz prawosławnej ks. J. Klinger. Por. Z. Zembrzuski, Ekumenizm w Warszawie. Studium historyczno-teologiczne, Warszawa 2001, 158.
  12. Czytamy tam, “ekipa ekumeniczna” rozpadła się już w kilka miesięcy po jej powstaniu “z powodów, których nie ma tu potrzeby wymieniać”. Zob. Pismo Święte Nowego Testamentu. Opr. Ks. K. Romaniuk, Poznań 1978², 7. Rzeczywiście, w tamtym czasie, ze względu na cenzurę, nie można było napisać prawdy. Ekipa ekumeniczna rozpadła się głównie ze względu na inwigilację służby bezpieczeństwa, której zadaniem było m.in. niedopuszczenie do jakiejkolwiek tego typu współpracy między kościołami.
  13. Por. B. Enholc-Narzyńska, Pismo Święte znakiem wspólnoty wszystkich chrześcijan w Jezusie Chrystusie, w: Kalendarz Ewangelicki 111 (1997) 128-144.
  14. W przypadku zgodności brzmienia pomiędzy BT i BW dany tekst miano by przepisywać dosłownie, w przypadku zaś różnic wybierano by wersję lepszą, albo zmiksowaną. Warto zaznaczyć, że tak powstało wiele przekładów ekumenicznych, które jednakże poprawniej byłoby nazywać raczej edycjami ekumenicznymi. W Polsce wybraliśmy więc drogę trudniejszą i dłuższą.
  15. Zob. Z. Zembrzuski, dz. Cyt., 156-162.
  16. Prywatną inicjatywę przekładu ekumenicznego podjął już w 1982 roku zespół złożony z czterech osób: ks. Jan Anchimiuk, późniejszy arcyb. Jeremiasz (prawosławny), ks. prof. M. Czajkowski (katolik), ks. pastor Mieczysław Kwiecień (zielonoświątkowiec) i red. Jan Turnau (katolik), Najwcześniej dokonano ekumenicznej translacji drugiej ewangelii (Warszawa 1993). Dotychczas ukazało się kilkanaście ksiąg NT. Por. G. Polak, Prace nad ekumenicznym przekładem Ewangelii według św. Marka, BE 13 (1984) nr 2, 48-40.
  17. Na specjalnej audiencji udzielonej przedstawicielom tłumaczy w dniu 23 stycznia 2996 w siedzibie arcybiskupów warszawskich (Miodowa 17) Ks. prymas pobłogosławił prace nad przekładem mówiąc: “Ufam, że na wielki Jubileusz Dwutysiąclecia będziemy mogli dać naszemu Zbawicielowi jedno Słowo Boże”. Komunikat Towarzystwa Biblijnego w Polsce, BE 25 (1996) nr 11, 62-64.
  18. Ojciec Święty powiedział dosłownie: “Przygotowujecie także ekumeniczny przekład Pisma Świętego. Prywatna inicjatywa kilku osób zamieniła się w oficjalną, międzykościelną współpracę. Rezultatem tej współpracy jest opublikowany przez Towarzystwo Biblijne ekumeniczny przekład Ewangelii św. Mateusza. Żywimy nadzieję, że całe Pismo Święte w edycji ekumenicznej ukaże się z okazji Wielkiego Jubileuszu Roku 2000”, Jan Paweł II w Polsce. 30 maja 1997 – 10 czerwca 1997. Przemówienia. Homilie, Kraków 1997, 19. Najwyższy Pasterz mówiąc te słowa nie przypuszczał, że za chwilę dyrektor TB wręczy Mu ekumeniczny przekład ewangelii MT i Mk. Ten ostatni przekład dosłownie w przeddzień, 30 maja, odebraliśmy z drukarni, pragnąc z nim zdążyć do Ojca Świętego do Wrocławia.
  19. Dziś czasy te należą – na szczęście – do przeszłości i ustalenia zasad ekumenicznej współpracy przekładowej ze strony prawosławnej mamy już poza sobą. .
  20. Warto tu wspomnieć, że nad przekładem japońskiej BE pracowano pełne osiemnaście lat.
  21. Ewangelia św. Mateusza (styczeń 1997), Ewangelia św. Marka (maj 1997) oraz Ewangelia według św. Łukasza (grudzień 1999). Jest to wydanie siedmiojęzyczne na warszawskie spotkanie ruchu Taize. Nadto Ewangelia św. Marka w wersji pięciojęzycznej wydana została w Rzymie z okazji światowego spotkania młodzieży w sierpniu 2000 roku. W końcu całe tłumaczenie otrzymaliśmy we wrześniu roku 2001 jako: Pismo Święte Nowego Testamentu i Psalmy.
  22. W ekumenicznym angielskim wydaniu Biblii, tzw. Revised Standard Version – Catholic Edition, Londyn 1965 mamy aż 52 odrębności w stosunku do wydania anglikańskiego.
  23. Na temat promocji zob. J. Banak, Promocja ekumenicznego przekładu NT, Bliżej Biblii 1 (2002) ; P. Chmieliński, Dzieło jedenastu Kościołów, Niedziela 44 (2001) nr 42, 8; A. Szostkiewicz, Słowo nad podziałami. Polska ma wreszcie ekumeniczny przekład NT, Polityka nr 42/2001, 72-73; A. Tarnowska, “Nowa” Biblia na Nowe Tysiąclecie, Księga świętych 2001, nr 14, 1-2; S.J. Turnau, Burząc Wieżę Babel, TP (2001) nr 41, 2.
  24. Michał Karski: Ekumeniczny przekład ksiąg deuterokanonicznych. ekumenizm.wiara.pl, 2012-02-16. [dostęp 2012-02-17].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • J. Banak, Początki i krótka historia Ekumenicznego Przekładu Biblii, Roczniki Teologiczne Warszawsko-Praskie 3 (2003)
  • L. Jańczuk, O przekładzie i interpretacji biblijnych tekstów, Chrześcijanin 1-2/98, s. 16-18.
  • J. Banak, L. Jańczuk, O pracy na Biblią Ekumeniczną, Pielgrzym Polski, wrzesień 2000 nr 9, s. 9-11.
  • I. Niemyjska, O ekumenicznym przekładzie Nowego Testamentu i Psalmów, Bliżej Biblii 1 (2002), s. 8-14.
  • J. Banak, L. Jańczuk, Promocja ekumenicznego przekładu Nowego Testamentu i Psalmów, Bliżej Biblii 1 (2002), s. 15.
  • L. Jańczuk, Pierwsze przekłady biblijne na języki narodowe, Bliżej Biblii 1 (2002) nr 1, s. 41-42.
  • J. Banak, L. Jańczuk, O ekumenicznym tłumaczeniu Nowego Testamentu, Roczniki Teologiczne Warszawsko-Praskie 1 (2001), s. 69-90.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]