Cyprysik nutkajski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Cyprysik nutkajski
Cupressus nootkatensis 1337.JPG
Systematyka[1][2][3]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klad nagonasienne
Rząd cyprysowce
Rodzina cyprysowate
Rodzaj cyprys
Nazwa systematyczna
Cupressus nootkatensis D. Don
1824[3]
Synonimy
  • Chamaecyparis nootkatensis (D. Don) Spach 1841
  • Callitropsis nootkatensis Ørsted 1864
  • Xanthocyparis nootkatensis (D. Don) Farjon et Harder 2002[3]
Mapa zasięgu
Cupressus nootkatensis range map 3.png
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Cyprysik nutkajski (Cupressus nootkatensis) – gatunek wiecznie zielonego drzewa iglastego z rodziny cyprysowatych. Występuje naturalnie w Ameryce Północnej wzdłuż wybrzeży Oceanu Spokojnego. W Europie sadzony w parkach jako drzewo ozdobne od 1850.

Systematyka i zmienność[edytuj | edytuj kod]

Gatunek odkryty przez Archibalda Menziesa w 1793[4], opisany i sklasyfikowany po raz pierwszy przez Davida Dona w 1824 jako Cupressus nootkatensis. W roku 1841 został przeniesiony do rodzaju cyprysik jako Chamaecyparis nootkatensis przez Édouarda Spacha[3]. W 2000 roku gatunek na podstawie analiz genetycznych został przywrócony zgodnie z pierwotną diagnozą do rodzaju cyprys (Cupressus)[5]. Gdy na przełomie tysiącleci odkryto w Wietnamie nowy gatunek – Cupressus vietnamensis – ustalono jego bliskie pokrewieństwo z C. nootkatensis i zaliczono oba taksony do nowego rodzaju – Xanthocyparis (cyprysik nutkajski jako X. nootkatensis)[6]. W 2004 roku grupa taksonomów zwróciła uwagę na pierwszeństwo nazwy Callitropsis dla rodzaju obejmującego cyprysika nutkajskiego i takson z Wietnamu. Cyprysik nutkajski został bowiem już w 1864 r. wyodrębniony do osobnego, monotypowego wówczas rodzaju jako Callitropsis nootkatensis przez Andersa Oersteda (rodzaje Xanthocyparis i Callitropsis uznane zostały za synonimy)[7]. Dalsze analizy molekularne DNA potwierdziły przynależność cyprysika nutkajskiego do rodzaju cyprys (Cupressus), przy czym z powodu odrębności wydzielony został w monotypową sekcję[8] podnoszoną także do rangi podgatunku Callitropsis[3]. W takim ujęciu gatunek opisywany jest pod swą pierwotną nazwą jako Cupressus nootkatensis D. Don 1824[3].

Krzyżuje się z innymi gatunkami z rodzaju cyprys (Cupressus) tworząc mieszańce klasyfikowane do mieszańcowego cyprysowiec (Cupressocyparis)[4]. Popularnym w uprawie mieszańcem jest krzyżówka z cyprysem wielkoszyszkowymcyprysowiec Leylanda.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Cyprysik nutkajski
Cyprysik nutkajski 'Pendula' – odmiana o malowniczej koronie
Cyprysik nutkajski 'Pendula' – odmiana o malowniczej koronie
Pokrój
Drzewo dorastające do wysokości 25 metrów. Korona jest wąskostożkowata z płaskimi pędami bocznymi, zwykle przewisającymi[4].
Pień
Prosty, brązowoszary. Kora włóknista, brązowoszara, łuszcząca się wąskimi, długimi pasami. W koronie ma odcień wiśniowy. Gałęzie liczne, na końcach zgięte ku dołowi. Pędy cienkie, okryte drobnymi łuskami.
Liście
Łuski naprzeciwległe, podobnej wielkości, ciemno- lub szarawozielone, matowe, od dołu z niewyraźnym białym nalotem wzdłuż styków łusek. Boczne łuski z końcami tępymi i zwykle odstającymi, środkowe łuski wypukłe z krawędzią pośrodku i słabo widocznym gruczołkiem[4].
Szyszki
Kuliste, o średnicy 1 cm z 4–6 łuskami. Na tarczkach łusek znajduje się wyrostek. Szyszki dojrzewają na wiosnę następnego roku po rozwinięciu się, co jest charakterystyczne dla rodzaju cyprys (Cupressus)[4].

Biologia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek długowieczny, osiąga do 650 lat[4], wolnorosnący.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Roślina ozdobna – gatunek sadzony jako drzewo parkowe. Znanych jest wiele odmian uprawnych[4].

Uprawa[edytuj | edytuj kod]

Dobrze rośnie na glebach gliniastych, gliniasto-piaszczystych i madach o dostatecznej wilgotności. Mrozoodporny, światłolubny.

Przypisy

  1. P. F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website - Seed Plant Evolution. 2001–.
  2. Christenhusz, M.J.M., J.L. Reveal, A. Farjon, M.F. Gardner, R.R. Mill, and M.W. Chase (2011). A new classification and linear sequence of extant gymnosperms. Phytotaxa 19: 55-70.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Cupressus nootkatensis (ang.). W: The Gymnosperm Database [on-line]. [dostęp 2012-11-27].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 Włodzimierz Seneta: Drzewa i krzewy iglaste. Część I. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1987, s. 159-162. ISBN 83-01-05225-2.
  5. Gadek, P. A., Alpers, D. L., Heslewood, M. M., & Quinn, C. J.. Relationships within Cupressaceae sensu lato: a combined morphological and molecular approach. „American Journal of Botany”. 87, 7, s. 1044-1057, 2000 (ang.). 
  6. Farjon, A., Hiep, N. T., Harder, D. K., Loc, P. K., & Averyanov, L.. A new genus and species in the Cupressaceae (Coniferales) from northern Vietnam, Xanthocyparis vietnamensis. „Novon”. 12, s. 179–189, 2002 (ang.). 
  7. Little, D. P., Schwarzbach, A. E., Adams, R. P. & Hsieh, Chang-Fu. The circumscription and phylogenetic relationships of Callitropsis and the newly described genus Xanthocyparis (Cupressaceae). „American Journal of Botany”. 91, 11, s. 1872-1881, 2004. doi:10.3732/ajb.91.11.1872 (ang.). 
  8. Mao, K., Hao, G., Liu, J., Adams, R. P. & Milne, R. I.. Diversification and biogeography of Juniperus (Cupressaceae): variable diversification rates and multiple intercontinental dispersals. „New Phytol.”. 188 (1), s. 254-272, 2010 (ang.). 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Aas, Gregor i Riedmiller, Andreas (1995), Drzewa, seria: Encyklopedia kieszonkowa, Warszawa : Muza S.A., ISBN 83-7079-490-4, str. 72
  2. Tadeusz Szymanowski: Drzewa ozdobne. Warszawa: Arkady, 1957.