Egzemplarz obowiązkowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Egzemplarz obowiązkowy – nałożony na wydawców obowiązek dostarczania do określonych bibliotek nieodpłatnie druków, książek oraz dokumentów dźwiękowych i audiowizualnych.

Ustawę o egzemplarzu obowiązkowym najwcześniej wprowadziła Francja, w XVI wieku[1]. W jej ślady poszły również następujące kraje: Anglia (1610), Szwecja (1661) i Rosja (1683)[2].

Europa[edytuj | edytuj kod]

Bułgaria[edytuj | edytuj kod]

Biblioteka Narodowa w Sofii otrzymuje egzemplarz obowiązkowy od 1897 roku[3].

Dania[edytuj | edytuj kod]

Bibliotece Królewskiej w Kopenhadze nadano przywilej egzemplarza obowiązkowego w 1697 roku[4].

Francja[edytuj | edytuj kod]

W 1537 roku we Francji król Franciszek I ustanowił pierwsze na świecie prawo przekazywania egzemplarza obowiązkowego Bibliotece Królewskiej w Paryżu[2].

Niemcy[edytuj | edytuj kod]

W Niemczech egzemplarz obowiązkowy otrzymuje Deutsche Nationalbibliothek[5].

Polska[edytuj | edytuj kod]

Twórcą idei egzemplarza obowiązkowego w Polsce był Michał Jerzy Wandalin Mniszech, twórca pierwszej ustawy tego typu uchwalonej w 1780 roku. Na mocy tego aktu wszyscy drukarze w Koronie mieli obowiązek wysłać za darmo jeden egzemplarz każdego wydanego przez siebie tytułu do Biblioteki Rzeczypospolitej – dawnej Biblioteki Załuskich – oraz do Biblioteki Wileńskiej z terenu Litwy[2].

W trakcie zaborów obowiązek egzemplarza obowiązkowego egzekwowany był przez biblioteki państw zaborczych. Po odzyskaniu niepodległości sprawy te regulowało Prawo Prasowe z 1919 roku.

Kolejną ustawą dotyczącą egzemplarza obowiązkowego w Polsce była ustawa z dnia 18 marca 1928 roku[2].

Po 1997 roku (Dziennik. Ustaw z 1996 nr 152, poz. 722 oraz rozporządzenie Ministra Kultury i Sztuki z dnia 6 marca 1997) prawo egzemplarza obowiązkowego obowiązuje wobec wydawnictw wydawanych w kraju lub za granicą przez polskie placówki. Drukarnie polskie działające na zlecenie wydawcy zagranicznego powinny przekazać po jednym egzemplarzu do Biblioteki Narodowej i Biblioteki Jagiellońskiej. Przechowują one wieczyście jeden z otrzymywanych egzemplarzy. Pozostałe biblioteki mają obowiązek przechowywania egzemplarza obowiązkowego przez co najmniej pięćdziesiąt lat[2].

Egzemplarze obowiązkowe w Polsce otrzymują[6]:

Egzemplarz obowiązkowy ogólnopolski
Zdjęcie Nazwa biblioteki Data nadania prawa Liczba
egzemplarzy
Biblioteka Narodowa 001.jpg Biblioteka Narodowa 4 lipca 1927[7] 2
100 3493.JPG Biblioteka Jagiellońska 2
Biblioteka kul.jpg Biblioteka Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego 1
Biblioteka Publiczna ul Koszykowa 26-28 01.jpg
Biblioteka Publiczna m.st. Warszawy 1
Biblioteka Slaska.jpg Biblioteka Śląska w Katowicach 1
Bu uni tor stycz.jpg Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu 1
Poznan 10-2013 img08 University Library.jpg Biblioteka Uniwersytecka w Poznaniu 1
6 Warszawa 411.jpg Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie 1
Biblioteka UG 30-04-2007.jpg Biblioteka Główna Uniwersytetu Gdańskiego 1
UMCS, biblioteka główna, nowa (29-03-2009).JPG Biblioteka Uniwersytetu im. M. Curie-Skłodowskiej w Lublinie 1954[8] 1
BUŁ.jpg Biblioteka Uniwersytetu Łódzkiego 1
Biblioteka Główna Uniwersytetu Opolskiego 1
Wroclaw-universitylibrary-064.JPG Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu 1
Książnica Podlaska.JPG Książnica Podlaska w Białymstoku 1
Ksiaznica Pomorska w Szczecinie (1).jpg Książnica Pomorska im. Stanisława Staszica w Szczecinie 1
Biblioteka Sejmowa 1
(dzienniki
urzędowe
)
Filmoteka Narodowa 1
(filmy)

Ameryka Południowa[edytuj | edytuj kod]

Brazylia[edytuj | edytuj kod]

Biblioteka Narodowa w Rio de Janeiro od 1907 roku otrzymuje portugalski egzemplarz obowiązkowy[9].

Przypisy

  1. O książce : mała encyklopedia dla nastolatków. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1987, s. 110. ISBN 83-04-01898-5.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Magdalena Gomułka. Egzemplarz obowiązkowy na przestrzeni wieków. „Biuletyn EBIB”. nr 2 (138), 2013. ISSN 1507-7187 (pol.). 
  3. EWOK ↓, s. 354.
  4. EWOK ↓, s. 489.
  5. EWOK ↓, s. 516.
  6. Wykaz bibliotek uprawnionych do otrzymywania bibliotecznych egzemplarzy obowiązkowych
  7. EWOK ↓, s. 192.
  8. EWOK ↓, s. 278.
  9. EWOK ↓, s. 42.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Aleksander Birkenmajer (red. nacz.): Encyklopedia wiedzy o książce. Zakład Nardowy im. Ossolińskich, 1971..

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • Rozporządzenie Ministra Kultury i Sztuki z dnia 24 maja 1999 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wykazu bibliotek uprawnionych do otrzymywania egzemplarzy obowiązkowych poszczególnych rodzajów publikacji oraz zasad i trybu i ich przekazywania (Dz. U. z 1999 r. Nr 50, poz. 513).
  • Rozporządzenie Ministra Kultury i Sztuki z dnia 6 marca 1997 r. w sprawie wykazu bibliotek uprawnionych do otrzymywania egzemplarzy obowiązkowych poszczególnych rodzajów publikacji oraz zasad i trybu ich przekazywania (Dz. U. z 1997 r. Nr 29, poz. 161).
  • Ustawa z dnia 7 listopada 1996 r. o obowiązkowych egzemplarzach bibliotecznych (Dz. U. z 1996 r. Nr 152, poz. 722).