Erich Fromm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Erich Fromm
Erich Fromm
Erich Fromm
Data i miejsce urodzenia 23 marca 1900
Frankfurt nad Menem
Data i miejsce śmierci 18 marca 1980
Muralto, Tessin
Zawód filozof, socjolog, psycholog i psychoanalityk
Wikicytaty Erich Fromm w Wikicytatach

Erich Fromm (ur. 23 marca 1900 we Frankfurcie nad Menem, zm. 18 marca 1980 w Muralto) – niemiecki filozof, socjolog, psycholog i psychoanalityk[1] pochodzenia żydowskiego.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Erich Fromm urodzony w 1900 roku, sam o sobie pisze:

Quote-alpha.png
Byłem wychowany w religijnej żydowskiej rodzinie i pisma Starego Testamentu oddziaływały na moją wyobraźnię i kształtowały ją bardziej niż cokolwiek – choć nie wszystkie w tym samym stopniu; byłem znudzony, a nawet zdegustowany historią podboju Kanaanu przez Hebrajczyków, nie trafiała do mnie historia Mordechaja czy Estery i nie potrafiłem jeszcze wtedy docenić Pieśni nad Pieśniami. Ale historia nieposłuszeństwa Adama i Ewy, błaganie Boga przez Abrahama o uratowanie mieszkańców Sodomy i Gomory [...] głęboko mnie poruszyły. Ale najbardziej proroctwa Izajasza, Amosa i Joela. Nie tyle z powodu zawartych w nich ostrzeżeń i przepowiedni nieszczęść, ile z powodu zapowiedzi Dni Ostatecznych, kiedy to narody przekują swoje miecze na lemiesze, a dzidy na sierpy; naród nie podniesie miecza przeciwko narodowi i wszelkie wojny ustaną, kiedy wszystkie narody będą w przyjaźni i kiedy ziemia wypełni się łaską Pana, tak jak woda wypełnia morze. Gdy miałem trzynaście, czternaście lat, wizja uniwersalnego pokoju i harmonii pomiędzy narodami poruszyła mnie głęboko[2].

Na zainteresowania i postawę Fromma miały wpływ doświadczenia związane z I wojną światową i śmiercią wielu jego bliskich i znajomych, a także narastające w ówczesnych Niemczech nastroje szowinistyczne i antysemickie. Doświadczenia te spowodowały u Fromma zainteresowanie psychologią i socjologią. Pragnienie znalezienia odpowiedzi na pytania dotyczące prawa społecznego istnienia ludzi wzbudziło jego zainteresowanie poglądami Marksa i Freuda, co miało bardzo duży wpływ na jego późniejszą twórczość. W swoich książkach bardzo często powołuje się na teorie Marksa, a także dokonuje rewizji teorii Freuda.

Studia[edytuj | edytuj kod]

Studiował na wydziale filozofii uniwersytetu frankfurckiego, a także w Monachium, w Heidelbergu, gdzie otrzymał tytuł doktora nauk filozoficznych (1922) i w Berlinie, gdzie rozpoczął praktykę psychoanalityczną. Bardzo ważna była współpraca Fromma z tzw. szkołą frankfurcką, skupiającą wielu ludzi związanych z lewicą społeczną, próbujących łączyć niedogmatycznie pojmowany materializm historyczny z psychoanalizą, heglizmem i neokantyzmem. Prowadzono tam również studia nad wpływem formacji kapitalistycznych na kulturę i ludzką osobowość. Fromm miał duży wpływ na te badania, ponieważ w latach 1929–1932 był wykładowcą w Instytucie Badań Społecznych istniejącym przy uniwersytecie frankfurckim. Fromm miał również duży udział w opracowaniu teorii osobowości autorytarnej (sadomasochistycznej)[3].

Kariera naukowa[edytuj | edytuj kod]

W 1932 roku na zaproszenie Chicagowskiego Instytutu Psychoanalitycznego Fromm wyjechał do Stanów Zjednoczonych, gdzie po dojściu Hitlera do władzy w styczniu 1933 roku postanowił pozostać. Kontynuacją ośrodka frankfurckiego był Międzynarodowy Instytut Badań Społecznych przy Columbia University, gdzie był on wykładowcą.

W latach (1941–1942) Fromm pracował w Amerykańskim Instytucie Psychoanalitycznym założonym przez Karen Horney, którą poznał w Berlińskim Instytucie Psychoanalitycznym. Od 1943 roku współkierował Instytutem Psychoanalitycznym im Williama A. White’a w Nowym Jorku, którego dyrektorem był jeden z czołowych przedstawicieli neopsychoanalizy Harry Stack Sullivan. W latach 1942-1951 wykładał w Bennington College w stanie Vermont. W 1951 roku został profesorem psychologii Szkoły Medycznej przy Autonomicznym Uniwersytecie w Meksyku, gdzie także założył własny Instytut Psychoanalityczny.

Zainteresowanie buddyzmem zen[edytuj | edytuj kod]

Erich Fromm interesował się także buddyzmem zen, w swoich pracach powoływał się często na nauki Buddy jak i na pisma D. T. Suzukiego. Uczestniczył między innymi w warsztatach na temat buddyzmu zen i psychoanalizy pod patronatem Wydziału Psychoanalizy Szkoły Medycznej Autonomicznego Narodowego Uniwersytetu Meksyku w 1957 roku. Na podstawie teorii buddyzmu zen Fromm poszerzał swoje idee dotyczące takich kwestii psychoanalizy jak nieświadomość i przechodzenie treści w niej ukrytych do świadomości, a także celu terapii psychoanalitycznej.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Lata czterdzieste i pięćdziesiąte stanowiły najbardziej płodny okres w twórczości Fromma. W 1941 roku powstała Ucieczka od wolności – pierwsza książka, która przyniosła mu międzynarodowa sławę. Inne ważniejsze dzieła to Niech się stanie człowiek (1947), Psychoanaliza a religia (1950), Zdrowe społeczeństwo (1955), O sztuce miłości (1956), później pojawiły się dwie książki, które zyskały wielki rozgłos: Rewolucja nadziei (1968) oraz Mieć czy być? (1976).

Przez cały czas Fromm zajmował się psychologią społeczną, badał relacje i oddziaływania między jednostką a społeczeństwem. Już w najwcześniejszych publikacjach Fromm polemizował z biologizmem w psychoanalizie Freuda, w opozycji do którego tworzył własną teorię charakteru i osobowości społecznej. Fromm przez cały okres swojej twórczości próbował znaleźć środki zaradcze na negatywne zjawiska społeczne, zwłaszcza te charakterystyczne dla cywilizacji zachodnioeuropejskiej. Twórczość Fromma charakteryzują wątki moralno-utopistyczne oraz wiara, że ludzkość mogłaby dojść do ukształtowania „zdrowego społeczeństwa” (sane society).

Dzieła (dostępne w języku polskim)[edytuj | edytuj kod]

Kolejno podano: tytuł książki, rok wydania oryginału, rok pierwszego polskiego wydania

  • Ucieczka od wolności, 1941, 1970
  • Niech się stanie człowiek. Z psychologii etyki, 1947, 1994
  • Psychoanaliza a religia, 1950, 1966 (w zbiorze Szkice z psychologii religii) oraz 2000 (wydanie osobne)
  • Zapomniany język. Wstęp do rozumienia snów, baśni i mitów, 1951, 1977
  • Zdrowe społeczeństwo, 1955, 1996
  • O sztuce miłości, 1956, 1971
  • Psychoanaliza i buddyzm zen (z R. De Martino i D.T. Suzuki), 1960, 1966 (w zbiorze Szkice z psychologii religii) oraz 1995 (wydanie osobne)
  • Zerwać okowy iluzji. Moje spotkanie z myślą Marksa i Freuda, 1962, 2000
  • Dogmat Chrystusa i inne pisma religioznawcze, 1963, 1992 (jest to zbiór wcześniejszych esejów autora; w polskim wydaniu znalazły się: Dogmat Chrystusa 1930, Szabat 1927, Biblijni prorocy o pokoju 1960 oraz fragmenty późniejszych książek Fromma: Ihr werdet sein wie Gott 1966 i Rewolucja nadziei 1968)
  • Serce człowieka. Jego niezwykła zdolność do dobra i zła, 1964, 1996
  • Rewolucja nadziei. Ku uczłowieczonej technologii, 1968, 1996
  • Kryzys psychoanalizy, 1970, 1995
  • Anatomia ludzkiej destrukcyjności, 1973, 1998
  • Mieć czy być?, 1976, 1989
  • Pasje Zygmunta Freuda. Analiza postaci i wpływu psychoanalizy na nasz światopogląd, 1959, 2010

Po śmierci Ericha Fromma zebrano jego artykuły oraz eseje i wydano w następujących tomach:

  • O sztuce istnienia, 1989, 1997
  • Rewizja psychoanalizy, 1990, 1998
  • O sztuce słuchania, 1991, 1996
  • Miłość, płeć i matriarchat, 1994, 1997
  • Patologia normalności, 2011, 2011
  • O byciu człowiekiem, 1994, 2013

Ponadto w Polsce w 1966 r. ukazał się zbiór Szkice z psychologii religii zawierający wymieniane już wyżej dzieła Fromma: Zdrowe społeczeństwo (fragmenty), O sztuce miłości (fragmenty), Psychoanaliza a religia oraz Psychoanaliza i buddyzm zen.

Inne eseje, artykuły i fragmenty dzieł Ericha Fromma przetłumaczone na język polski zostały opublikowane w piśmie Colloquia Communia nr 3-6(44-47)/1989 oraz nr 1-6(48-53)/1990.

Nawiązania w popkulturze[edytuj | edytuj kod]

  • Jest wymieniony w piosence zespołu Myslovitz „Mieć czy być”, w wersie: kolejna strona: mieć czy być/czy Erich Fromm wiedział jak żyć?
  • Jest wymieniony w piosence zespołu Kazik na Żywo „Las Maquinas de la Muerte”, w wersie: Erich Fromm, „Ucieczka od wolności”, won!/A psychoanaliza to do Ciebie mnie nie zbliża (Fromm krytykował koncepcję freudowską).
  • Do tytułu i treści Mieć czy być? nawiązuje również tekst piosenki „Komu bije dzwon” zespołu Kult.

Przypisy

  1. Wincenty Okoń: Nowy słownik pedagogiczny. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie "Żak", 2001, s. 108. ISBN 83-88149-41-5.
  2. Erich Fromm Zerwać okowy iluzji przeł. J. Karłowski, REBIS 2007; na podstawie przedruku zawartego we wstępie „Mieć czy być?”, REBIS 2007, przez M. Chałubiński.
  3. Mirosław Chałubiński: Słowo wstępne. W: Erich Fromm: Rewolucja Nadziei. Poznań: REBIS, 1996. ISBN 83-7120-884-7.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Mirosław Chałubiński słowo wstępne do książki Erich Fromm „Mieć czy być” REBIS 2007.
  • Przedmowa do książki Buddyzm zen i psychoanaliza.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]