François Villon

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Franciszek Villon)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Portret François Villona namalowany przez Ludwiga Rullmanna[1]

François Villon (ur. 1431 lub 1432, zm. po 1463) – jeden z najwybitniejszych poetów francuskich epoki średniowiecza, autor Małego testamentu i Wielkiego testamentu (napisanego około 1461). Jego prawdziwe nazwisko brzmiało François de Montcorbier lub François des Loges.

Życie[edytuj | edytuj kod]

Informacje o biografii Villona pochodzą z dwóch źródeł: z jego utworów oraz z dokumentów sądowych.

Poeta urodził się w biednej rodzinie paryskiej. Po śmierci ojca adoptował go, uczył i wychowywał kanonik przy klasztorze św. Benedykta, Guillaume de Villon. Stąd też wzięło się używane przez poetę nazwisko. Studiował i uzyskał tytuł magistra na Uniwersytecie Paryskim, kończąc wydział sztuk wyzwolonych w roku 1452.

W wyniku awanturniczego usposobienia, o którym świadczy uczestnictwo w wielu bijatykach, Villon został zawodowym przestępcą. Brał udział w napaści na Kolegium Nawarskie (był inspiratorem tego czynu, jednak podczas kradzieży ograniczył się do czuwania na straży). Po bójce z księdzem Filipem de Charymore, który umarł w wyniku otrzymanej rany, trafił do więzienia Chatelet. Wydostał się z niego tylko dzięki wstawiennictwu kanonika de Villon. Był członkiem organizacji złodziei, oszustów i fałszerzy pieniędzy, zwanych Muszelnikami (les Coquillards). Posługiwali się oni tajnym językiem, w którym poeta napisał kilka ballad. W 1463, po bójce ze studentami z użyciem noża, trafił do więzienia i został skazany na powieszenie. Wtedy napisał Balladę o powieszonym, w której rozważa świat z perspektywy szubienicy. Ostatecznie uniknął powieszenia, gdy w wyniku apelacji zmieniono mu karę na 10 lat wygnania z Paryża.

W źródłach brak informacji o życiu Villona po opuszczeniu Paryża.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Drzeworyt z domniemanym wizerunkiem François Villona z wydania Wielkiego testamentu z 1489

Twórczość Villona nacechowana jest ciężkimi doświadczeniami poety, który sporą część życia spędził w więzieniu. Oba testamenty stanowią żartobliwy opis niektórych epizodów z życia poety.

Villon kwestionował piętnastowieczny porządek w poezji. Łączył radość z rozpaczą, śmiech z płaczem, poczucie własnej wartości z pokorą. Stworzył groteskowy, ale równocześnie wzruszający obraz świata. Poeta drwił z ówczesnego porządku. W jednym z utworów stwierdził, że mógłby żyć dostatnio i spokojnie, gdyby został księdzem. Villon w swojej twórczości „odrzuca” wizję życia po śmierci. Według niego życie zamyka się w ziemskiej perspektywie, każdy człowiek natomiast zmierza do nieuchronnego i ponurego kresu. Villon posługuje się często w swoich wierszach obyczajową i artystyczną prowokacją.

Polski przekład jest dziełem Tadeusza Żeleńskiego (Boya), który na użytek tej poezji stworzył oryginalny, archaizowany przekład. Mały testament tłumaczył Jacek Kowalski.

Villon w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Poezja Villona jest wykorzystywana przez współczesnych artystów jako teksty do piosenek. Do najbardziej znanych należą:

  • Modlitwa, muz. Bułat Okudżawa, śpiewa Bułat Okudżawa
  • Francois Villon, muz. Bułat Okudżawa, polski przekład tekstu Andrzej Mandalian, śpiewa Gustaw Lutkiewicz. W późniejszym czasie utwór ten wykonywała także Hanna Banaszak. Jest to polska wersja pieśni "Modlitwa".
  • Ballada o paniach minionego czasu, muz. Jerzy Satanowski, śpiewają: Hanna Banaszak i Mirosław Czyżykiewicz
  • Villon (Ballada piękney płatnerki do dziewcząt letkiego obyczayu), muz. Maciej Maleńczuk, śpiewa Maciej Maleńczuk
  • Rozalia (Ballada piękney płatnerki do dziewcząt letkiego obyczayu), muz. Jacek Łągwa, śpiewa Ich Troje
  • Niegdysiejsze śniegi (Ballada o paniach minionego czasu), muz. Jacek Łągwa, śpiewa Ich Troje
  • Rock’n’Villon (Ballada o Wilonie i Grubey Małgośce), muz. Jacek Łągwa, śpiewa Ich Troje
  • Die Sommerballade von der armen Louise, śpiewa Peter Rohland
  • La Ballade des dames du temps jadis, śpiewa Georges Brassens
  • Niepublikowany, koncertowy utwór poezji śpiewanej wiersza Jana Rybowicza „Pytania”, śpiewa SDM
  • Ballada z turnieju w Blois, śpiewa Aleksandra Maurer (Piwnica pod Baranami)

Zespół Ich Troje przygotował materiał na płytę Wielki testament w całości zawierającą piosenki z tekstami Villona w przekładzie Boya-Żeleńskiego.

Villon jest bohaterem książek Jacka Komudy „Imię Bestii”, której akcja rozgrywa się w średniowiecznym Paryżu, oraz „Herezjarcha”, opowiadającej o losach poety skazanego na banicję z Paryża i przemierzającego XV-wieczną Francję.

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
François Villona
Commons in image icon.svg