Frankenstein
| Frankenstein Frankenstein; or, The Modern Prometheus |
|
 Ilustracja do wydania powieści z 1831 roku |
|
| Autor | Mary Shelley |
| Miejsce wydania | Anglia |
| Język | angielski |
| Data I wyd. | 1818 |
| Wydawca | Lackington, Hughes, Harding, Mavor & Jones |
| Tematyka | eksperymenty naukowe |
| Typ utworu | powieść gotycka, horror, sf |
| Data I wyd. polskiego | 1925 |
| Przekład | Henryk Goldmann |
Frankenstein (ang. Frankenstein; or, The Modern Prometheus − Frankenstein, czyli współczesny Prometeusz) − powieść angielskiej pisarki i poetki okresu romantyzmu Mary Shelley z 1818 roku. Pisarz SF Brian Aldiss uważa Frankensteina za pierwszą powieść SF lub przynajmniej zapowiedź tego gatunku[1][2].
Powieść doczekała się wielu przeróbek i adaptacji filmowych, których większość zniekształcała lub spłycała pierwowzór. Pierwsza ekranizacja powstała w 1910, najsłynniejsza – w 1931, a jedna z najbardziej udanych i wiernych oryginałowi – w 1994[3]. Powieść Mary Shelley nie jest bowiem, jak filmowe produkcje hollywoodzkie, prostym dziełem obliczonym na efekt grozy. Wymowa powieści obraca się wokół dylematu moralnego równania się człowieka z Bogiem-stwórcą, kwestią prawa stwórcy do decydowania o losach stworzonej przez siebie istoty oraz zasadniczego tematu: odrzucenia stwora przez ludzi, gdyż dla nikogo nie liczyła się jego bezinteresowność i dobre serce, a to ludzki strach, odraza i obrzydzenie uczyniły z niego prawdziwego potwora.
Spis treści |
Opis fabuły [edytuj]
Akcja powieści rozgrywa się pod koniec XVIII w. w Europie Zachodniej (głównie w Szwajcarii − Genewie i Lucernie) i na Oceanie Arktycznym. Jest to tragiczna historia naukowca-filozofa Wiktora Frankensteina usiłującego rozwikłać zagadkę śmierci. Efektem jego wieloletnich poszukiwań i badań naukowych jest odkrycie możliwości przywracania życia zmarłym, a nawet stworzenie idealnego człowieka. Jego eksperyment kończy się tragicznie − w miejsce ideału powstaje monstrum, wprawdzie inteligentne i wykazujące ludzkie odruchy, jednak nie potrafiące się odnaleźć w otaczającej rzeczywistości (ze względu na jego wygląd ludzie się go boją i uciekają albo go atakują). Stwór, podążając i prześladując swojego stwórcę w imię zemsty, doprowadza w końcu do śmierci najbliższych Frankensteina i jego samego.
Okoliczności powstania [edytuj]
Autorka, żona angielskiego poety epoki romantyzmu Percy'ego Shelleya, napisała swoją powieść zainspirowana odkryciami naukowymi[4] swojej epoki i jej duchem filozoficzno-artystycznym. Sama koncepcja książki zrodziła się w willi Diodati nad Jeziorem Genewskim 16 czerwca 1816 podczas spotkania towarzyskiego Shelleyów z lordem Byronem i Johnem Polidori. Towarzystwo spędzało czas w domu, m.in. racząc się opowieściami grozy, bo lato roku 1816 było wyjątkowo deszczowe i chłodne (ze względu na potężną erupcję wulkanu na południowej półkuli). Praca nad spisaniem historii młodego naukowca i jego dzieła zabrała pisarce blisko dwa lata[5].
| „ |
Spędziłam lato 1816 roku w okolicach Genewy. Było wyjątkowo zimno i deszczowo i wieczorami zbieraliśmy się przy kominku, delektując niemieckimi opowiadaniami o duchach. Te baśnie budziły w nas chęć by je naśladować. Dwoje przyjaciół [...] oraz ja postanowiliśmy, każde z osobna wymyślić historię opartą na fenomenach nadprzyrodzonych. |
” |
| — Mary Shelley w przedmowie do pierwszego wydania[6] | ||
Inspiracje [edytuj]
Istnieją pewne przypuszczenia co do związku dzieła Mary Shelley z niemiecką miejscowością Frankenstein (obecnie Ząbkowice Śląskie) na Dolnym Śląsku i aferą grabarzy z 1606 roku, która mogła wpłynąć inspirująco na pisarkę. Mogłoby to wyjaśnić etymologię tytułu i analogię z nazwą miejscowości[7]. Współcześnie w Ząbkowicach Śląskich organizowany jest festiwal grozy i horroru pod nazwą „Weekend z Frankensteinem”, nawiązujący do tytułowego bohatera powieści Mary Shelley.
Przypuszcza się także, że prawzorem Frankensteina był alchemik Johann Konrad Dippel, który urodził się na zamku Frankenstein koło Darmstadt.
Ekranizacje [edytuj]
- Frankenstein – ekranizacja z 1910 roku
- Frankenstein – ekranizacja z 1931 roku
- Przekleństwo Frankensteina - film z 1957 roku
- Frankenstein – ekranizacja z 1994 roku
Oprócz wyżej wymienionych ekranizacji powstawały też liczne sequele i parodie opowiadające o potworze Frankensteina lub jego twórcy. Filmy te jednak nie miały już wiele wspólnego z pierwowzorem literackim.
Przypisy
- ↑ Brian Wilson Aldiss: Billion year spree: the history of science fiction. Doubleday, 1973. ISBN 978-0385088879.
- ↑ Brian W. Aldiss, O pochodzeniu gatunków: Mary Shelley [w] Mary Wollstonecraft Shelley, Frankenstein, Poznań 1989 ISBN 83-210-0790-2.
- ↑ Marc Poree, Frankenstein w kinie [w] Mary Shelley, Frankenstein, Warszawa 1998, s. 253. ISBN 83-7200-080-8.
- ↑ zob. Giovanni Aldini
- ↑ mihaugal: Mary Shelley Wollstonecraft – Prometeusz grozy (pol.). W: Horror Online [on-line]. 2007. [dostęp 2010-03-15].
- ↑ Mary Shelley, Frankenstein, Warszawa 1998, s. 10. ISBN 83-7200-080-8.
- ↑ Marcin Dziedzic, Gabriela Połutrenko Afery śląskich grabarzy, "Sudety" nr 2/35 (luty 2004) s. 12
Linki zewnętrzne [edytuj]
- O książce i jej autorce na stronie Horror Online
- Ekranizacje "Frankensteina" (od roku 2012) i informacje o książce "Frankenstein 100 lat w kinie"
Bibliografia [edytuj]
- Tadeusz Żabski: Słownik literatury popularnej. Wrocław: Towarzystwo Przyjaciół Polonistyki Wrocławskiej, 1997, s. 339-340. ISBN 83-7091-039-4.
