Fretka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Fretka
Mustela putorius furo[1]
Linnaeus, 1758
Fretka
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada ssaki żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd drapieżne
Rodzina łasicowate
Rodzaj Mustela
Gatunek tchórz zwyczajny
Podgatunek fretka
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło fretka w Wikisłowniku

Fretka (Mustela putorius furo) – niewielki drapieżnik z rodziny łasicowatych (Mustelidae), udomowiona forma tchórza zwyczajnego lub tchórza stepowego. Od lat 80. XX wieku rośnie popularność fretki jako zwierzęcia domowego. Znalazło to wyraz we włączeniu fretek (obok psów i kotów) do grupy zwierząt podróżujących z paszportami dla zwierząt domowych w krajach UE. Jednak nie wszystkie kraje podchodzą z taką wyrozumiałością do domowych pupili. W Portugalii, na przykład, obowiązuje zakaz hodowania (bez odpowiedniej zgody) i przewożenia fretek ze względu na ryzyko hybrydyzacji pomiędzy fretkami domowymi i dzikimi[2].

Biologia[edytuj | edytuj kod]

Opis[edytuj | edytuj kod]

Fretki są gatunkiem silnie dymorficznym (samce około dwukrotnie większe od samic) i osiągają pełne rozmiary w wieku 1 roku[3].

  • Masa ciała: 0,3-1,1 kg dla samic i 0,9-2,7 kg dla samców, wysterylizowane samce są często lżejsze.
  • Długość ciała: 33-35,5 cm dla samic i 38-40,6 cm dla samców.
  • Ogon: 7,6-10 cm.

Przeciętna długość życia 6-10 lat.

Odmiany kolorystyczne[edytuj | edytuj kod]

Wyjściowymi ubarwieniami są forma albinotyczna i ciemne ubarwienie charakterystyczne dla dzikiego tchórza, ale na skutek selektywnej hodowli uzyskano wiele różnych odmian kolorystycznych i długości futra. Niektóre stowarzyszenia hodowców (na przykład amerykańskie American Ferret Association) ustanowiły swoje standardy rozpoznawania różnych odmian barwnych[4].

Rozmnażanie[edytuj | edytuj kod]

Ruja u samców pojawia się pomiędzy grudniem i lipcem, u samic cyklicznie między marcem i sierpniem. Ciąża trwa 40-42 dni, do 15 młodych w miocie, do trzech miotów rocznie. Młode rodzą się ślepe i głuche ważąc 6-12 gramów, otwierają oczy w wieku 5 tygodni. Karmienie piersią kończy się pomiędzy w wieku 3-6 tygodni, w wieku do 8 tygodni młodym wyrastają kły umożliwiające spożywanie twardych pokarmów. Dojrzałość płciowa osiągana jest w wieku 6 miesięcy[5].

Uzębienie[edytuj | edytuj kod]

Uzębienie fretki

U osobników dorosłych[6]:

Dieta[edytuj | edytuj kod]

Fretki są zwierzętami mięsożernymi. Dieta ich dzikich przodków składa się głównie z owadów, płazów, niewielkich ptaków i gryzoni. Dostępne są także komercyjne karmy dla fretek.

Zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Fretki są zwierzętami zmierzchowymi, oznacza to, że śpią 14-18 godzin dziennie i są najbardziej aktywne w godzinach świtu i zmierzchu[7]. W odróżnieniu do swoich samotniczych przodków większość fretek jest zwierzętami towarzyskimi i żyje szczęśliwie w grupach. Fretki są terytorialne, lubią kopać i spać w zamkniętych przestrzeniach[8].

Jak wiele innych drapieżników fretki posiadają gruczoły zapachowe w okolicy odbytu, wydzielina z których służy do oznaczania terytorium. Do tego samego celu fretki mogą również używać odchodów i moczu. Istnieją doniesienia, że fretki potrafią rozpoznawać znajome osobniki po tym zapachu, jak również płeć osobników nieznajomych[9][10].

Jak (pokrewne im) skunksy, fretki mogą używać gruczołów odbytowych do wydzielenia cuchnącej cieczy w sytuacjach podekscytowania, zaskoczenia lub strachu. Zapach jest jednak dużo słabszy niż u skunksa i łatwo wietrzeje. Wiele fretek sprzedawanych w USA jest poddawane zabiegowi usunięcia gruczołów odbytowych[11], ale w wielu częściach świata (w tym w Europie) uznawane jest to za zbędne okaleczenie.

Podekscytowane fretki mogą wykonywać tzw. łasiczy taniec wojenny (ang. weasel war dance) polegający na serii losowych podskoków w tył i bok, którym towarzyszą często nastroszone futro, i niskie dźwięki przypominające chichot lub gdakanie. Pomimo swojej żywiołowości zachowanie to nie jest wyrazem agresji tylko ekscytacji lub zaproszenia do zabawy. Rozdrażnione, niespokojne lub wystraszone fretki syczą lub piszczą[12].

Udomowienie[edytuj | edytuj kod]

Fretka na śniegu

Nie jest znane miejsce ani okres udomowienie tchórza. Wiadomo, że nastąpiło to w basenie Morza Śródziemnego. Niewykluczone, że miejscem tym był Egipt, choć bardziej prawdopodobne wydaje się, że to Europejczycy oswoili tchórza. Znane były w starożytnym Egipcie, Rzymie oraz Grecji.

Najstarsze odkryte szczątki fretek pochodzą z ok. 1500 p.n.e., dlatego przypuszcza się, że ich udomowienie nastąpiło jeszcze wcześniej.

Znaczenie dla człowieka[edytuj | edytuj kod]

Podobnie jak pozostałe gatunki rodzaju Mustela, fretka była i nadal jest cennym zwierzęciem futerkowym, bywa również wykorzystywana jako zwierzę laboratoryjne. Fretki od wieków używane były do polowań na króliki. Były również hodowane w Europie przed upowszechnieniem się kota domowego jako zwierzęta domowe tępiące myszy. Prawdopodobnie samiec fretki (albinos) widnieje na słynnym obrazie Leonarda da Vinci "Dama z łasiczką"[13].

Przepisy dotyczące fretek trzymanych jako zwierzęta domowe[edytuj | edytuj kod]

  • Australia – Nielegalne jest trzymanie fretek na terenach federalnych Queensland i Terytorium Północne. W Australijskim Terytorium Stołecznym wymagana jest licencja.
  • Brazylia – Warunkiem jest wszczepienie mikroczipu identyfikacyjnego i sterylizacja zwierzęcia.
  • Nowa Zelandia – Sprzedaż, dystrybucja lub hodowla fretek jest nielegalna od roku 2002 jeśli nie są spełnione określone warunki.[14]
  • Portugalia – Nielegalne jest trzymanie fretek jako zwierząt domowych. Fretki są dozwolone tylko do użytku w polowaniach i ich trzymanie wymaga licencji udzielanej przez władze państwa.
  • Stany Zjednoczone – Fretki były zakazane w wielu stanach USA ale większość tych praw zostało zniesionych w latach 80. i 90. XX wieku. Fretki są nadal nielegalne w Kalifornii[15][16]. terytorium Portoryko ma podobne przepisy[17]. Podobnie wygląda sytuacja w niektórych miastach, jak Waszyngton i Nowy Jork[17]. Fretki są również zakazane w wielu bazach wojskowych.[17] W niektórych miejscach, w tym w Rhode Island wymagane jest pozwolenie na posiadanie fretki[18]. Illinois i Georgia nie wymagają pozwolenia żeby trzymać fretki ale potrzebna jest licencja na ich rozmnażanie[19][20]. Posiadanie fretek było niegdyś nielegalne w Dallas[21], ale obecne przepisy zawierają tylko obowiązek szczepienia[22]. Fretki są nielegalne w Wisconsin, ale pozwolenie na import jest wydawane przez lokalne władze[23].
  • Japonia – W prefekturze Hokkaido fretki muszą być zarejestrowane u władz lokalnych[24]. Nie ma ograniczeń w innych częściach kraju.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Fretka, znana z dobrze rozwiniętego instynktu łowieckiego, od dawna używana była do polowania na króliki. Na polowanie wychodzono zwykle rano; odnalazłszy norę, zakładano przy każdym z kilku otworów workowatą, mierzącą ok. 1 m sieć, po czym wpuszczano fretkę przez otwór główny. Uciekający królik wpadał w zastawioną sieć, gdzie chwytany był przez myśliwego lub zaduszany przez fretkę. Samą fretkę należało schwytać, gdy tylko ukazywała się u wylotu nory, w przeciwnym razie wracała do nory króliczej i układała się w niej do spoczynku. Informacje o używaniu do polowania fretek (bądź innych łasicowatych) znajdujemy już w "Geografii" Strabona (w opisie zwalczania plagi królików na Balearach).

Przypisy

  1. Mustela putorius furo w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Pet travel and moving with animals to Portugal. (ang.). [dostęp 2011-11-11].
  3. Kim Shilling: Ferrets for dummies.. Wiley Publishing, Inc, 2000, s. 13. ISBN 0-7645-5259-7.
  4. American Ferret Association: Ferret Color and Pattern Standards (ang.). Ferret.org. [dostęp 2008-11-30].
  5. Jessica Duda: Mustela putorius furo (ang.). Animal Diversity Web. [dostęp 2011-11-13].
  6. Bob Church: Ferret Teeth (Ferret FAQ) (ang.). [dostęp 2011-11-13].
  7. Anon: Ferrets. W: Pet Health Information [on-line]. Pet Health Information. [dostęp 29 stycznia 2010].
  8. Susan, A Brown: Inherited behavior traits of the domesticated ferret. W: weaselwords.com [on-line]. [dostęp 29 stycznia 2010].
  9. BK Clapperton, Minot EO, Crump DR. An Olfactory Recognition System in the Ferret Mustela furo L. (Carnivora: Mustelidae). „Animal Behaviour”. 36 (2), s. 541–553, April 1988. Academic Press. doi:10.1016/S0003-3472(88)80025-3. 
  10. JX Zhang, Soini HA, Bruce KE, Wiesler D, Woodley SK, Baum MJ, Novotny MV. Putative Chemosignals of the Ferret (Mustela furo) Associated with Individual and Gender Recognition. „Chemical Senses”. 30 (9), s. 727–737, November 2005. Oxford University Press. doi:10.1093/chemse/bji065. PMID 16221798. Online. [dostęp 2007-02-25]. 
  11. Mark A. Mitchell, Thomas N. Tully: Manual of exotic pet practice. Elsevier Health Sciences, 2009, s. 372. ISBN 9781416001195.
  12. Valerie V. Tynes: Behavior of Exotic Pets. Chichester, West Sussex: Blackwell Pub., 2010, s. 234. ISBN 9780813800783 0813800781.
  13. Erika, Ph.D. Matulich: Ferret Domesticity: A Primer.. W: Ferrets USA [on-line]. 2000. [dostęp 2008-03-05]. Susan, DVM Brown: History of the Ferret. [dostęp 2008-03-05].
  14. Wildlife Act 1953 – Schedule 8
  15. Fish and Game Code Section 2118. W: California Codes [on-line]. Stan California. [dostęp 2006-09-19].
  16. Section 671(c)(2)(K)(5): "Family Mustelidae". W: California Code Of Regulations, Title 14: Natural Resources, Division 1: "Fish And Game Commission — Department Of Fish And Game", Subdivision 3: "General Regulations", Chapter 3: "Miscellaneous",Section 671: "Importation, Transportation and Possession of Live Restricted Animals" [on-line]. [dostęp 2006-09-19].
  17. 17,0 17,1 17,2 Katie Redshoes: Are Ferrets Legal in ...?. W: List of Ferret-Free Zones [on-line]. [dostęp 2007-08-26].
  18. R.I. Ferret Regulations. State of Rhode Island and Providence Plantations Department of Environmental Management, 27 czerwca, 1997. [dostęp 2007-07-05].
  19. Wild Bird and Game Bird Breeder Permit Application. Illinois Department of Natural Resources. [dostęp 2006-09-12].
  20. Wild Animal License Application. Georgia Department of Natural Resources. [dostęp 2010-03-05].
  21. Dallas. W: Prohibited by Ordinance [on-line]. Ferret Lover's Club of Texas, 1996 – 2005. [dostęp 2006-09-19].
  22. Animal Services. W: Dallas City Code, Chapter 7: "Animals"; Article VII: "Miscellaneous" [on-line]. American Legal Publishing Corporation. [dostęp 2006-09-19].
  23. Companion Animals. Wisconsin Department of Agriculture, Trade, and Consumer Protection. [dostęp 2008-11-13].
  24. Hokkaido Animal Welfare and Control Ordinance. W: Hokkaido Animal Welfare and Control Ordinance Chapter 2, Section 3. [on-line]. [dostęp 2009-04-10].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]