Dallas

	Dallas
	Siedziba hrabstwa
Flaga Dallas	Pieczęć Dallas
	Przydomek: Big D
Państwo	Stany Zjednoczone
Stan	Teksas
Hrabstwo	Dallas
Mieszkaniec	Dallasite
Założono	1841
Prawa miejskie	1856
Zarządzający	Council-manager
	Mike Rawlings
Powierzchnia; • całkowita; • lądowa; • wód	; 997.1 km²; 887.2 km²; 110.0 km²
Wysokość n.p.m.	131 m
Ludność (2010); • miasto; • gęstość; • aglomeracja	; 1 197 816; 1 427.3 os./km²; 6 477 315
Kod pocztowy	Lista kodów:
Nr kierunkowy	214, 469, 972
Kod FIPS	48-19000
GNIS ID	1380944
Strefa czasowa; Czas letni	UTC-6:00; UTC-5:00
Miasta partnerskie	Lista miast:
	Położenie na mapie Teksasu ; Dallas
	Położenie na mapie Stanów Zjednoczonych ; Dallas
	32°46′57″N 96°47′51″W / 32.7825, -96.7975Na mapach: 32°46′57″N 96°47′51″W / 32.7825, -96.7975
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Strona internetowa

Ten artykuł dotyczy miasta w USA. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Dallas jest miastem w Stanach Zjednoczonych, w stanie Teksas, Siedziba hrabstwa Dallas. Granice administracyjne Dallas rozciągają się ponadto na terytorium hrabstw Collin, Denton, Kaufman i Rockwall. Powierzchnia miasta wynosi 999,3 km2. Jest 3. w Teksasie i 9. w całym kraju najludniejszym miastem z ludnością liczącą 1 197 816 osób (2010). Dallas stanowi również centrum regionu metropolitarnego Dallas-Forth Worth-Arlington mającego ponad 6 mln mieszkańców.

Historia[edytuj]

Miasto Dallas zostało założone w 1841 roku, a formalnie zarejestrowane jako miasto od 2 lutego 1856 roku. Jest znane w świecie jako centrum telekomunikacyjne, technologii komputerowej, bankowości i transportu. Jest to serce największego wewnątrz lądowego obszaru metropolitarnego w USA pozbawionego jakiegokolwiek żeglownego połączenia z morzem. Miasto rozwinęło się głównie ze względu na historyczną ważność tego miejsca jako centrum przemysłu naftowego i bawełnianego, położenia przy liniach kolei żelaznej oraz dzięki swoim gospodarczym i finansowym magnatom.

22 listopada 1963 w Dallas zginął w zamachu prezydent Stanów Zjednoczonych John Kennedy.

Gospodarka[edytuj]

Obecnie Dallas jest węzłem komunikacji, zwłaszcza lotniczej.

Działa tu system szybkiego tramwaju DART Light Rail.

Znajdują się tu ośrodki przemysłu lotniczego, elektronicznego i maszynowego.

Komunikacja[edytuj]

Edukacja[edytuj]

Miasto jest centrum naukowym, posiada dwa uniwersytety.

University of Dallas – prywatny, katolicki.

Demografia[edytuj]

Według spisu powszechnego z roku 2000 w Dallas mieszkało 1 188 580 osób, w tym 451 833 gospodarstw domowych i 266 580 rodzin. Gęstość zaludnienia 3469,9 osoby na milę kwadratową (1339,7/km²).

Zarejestrowano 451 833 gospodarstw domowych w których 30,3% posiadało mieszkające z nimi dzieci poniżej 18 roku życia, z czego 38,8% było żyjącymi razem małżeństwami, 14,9% było prowadzone przez samotne matki, i 41% zaklasyfikowano jako nierodziny przez Biuro spisowe. Z 451 833 gospodarstw domowych, 23 959 zarejestrowno jako związki partnerskie: 18 684 heteroseksualne, 3615 homoseksualne męskie i 1 660 homoseksualne żeńskie. 32,9% wszystkich gospodarstw domowych składało się z pojedynczych osób a 6,5% żyło z osobą 65 letnią bądź starszą.

Zróżnicowanie wiekowe: 26,6% podniżej 18 roku życia, 11,8% - 18 do 24, 35,3% - 25 do 44, 17,7% - 45 do 64 i 8,6% - 65 lat i więcej. Mediana wieku - 30 lat. Na każde 100 kobiet przypadało 101.6 mężczyzn. Na każde 100 kobiet w wieku 18 lat i powyżej przypadało 100,5 mężczyzn.

Według spisu powszechnego z roku 2000 zróżnicowanie ludności pod względem rasy i pochodzenia wyglądało następująco: 50,8% biali, 25,9 afroamerykanie, 0,5% rdzenni amerykanie, 2,7% azjaci, 0,1% ludność pochodząca z wysp Pacyfiku, 17,2% inne rasy oraz 2,7% potomkowie dwóch bądź więcej ras. 35,6% populacji było pochodzenia hiszpańskiego lub latynoamerykańskiego. Prawie 25% ludności jest urodzona poza granicami Stanów Zjednoczonych.

Religia[edytuj]

Na społeczność Dallas duży wpływ wywierają chrześcijańskie kościoły protestanckie. Kościoły metodystów, baptystów i prezbiterian są znane w wielu dzielnicach i są podstawą dwóch dużych prywatnych uniwersytetów (Południowy Uniwersytet Metodystyczny i Uniwersytet Baptystyczny w Dallas). W mieście znajdują się tez dwa seminaria ewangelickie - Seminarium Teologiczne w Dallas i Criswell College oraz wiele szkół biblijnych, w tym międzyreligijny Christ For The Nations Institute.

Kościół katolicki jest również znaczącą organizacją, prowadzi humanistyczny Uniwersytet Dallas, na przedmieściach Dallas, w Irving. Katedralne Santuario de Guadalupe w Dzielnicy Sztuki nadzoruje drugą pod względem wielkości zbiorowość katolików w Stanach Zjednoczonych, z 70 parafiami w diecezji Dallas. Towarzystwo Jezusowe prowadzi jezuicką szkołę przygotowawczą w Dallas.

Dallas jest także domem dla trzech wschodnich ortodoksyjnych kościołów (Diecezja Południa).

W hrabstwie i mieście Dallas więcej mieszka katolików niż protestantów, zwykle odwrotnie jest na przedmieściach.

Katedra Nadziei jest kongregacją LGBT w rejonie Oak Lawn. Mówi się ze Katedra Nadziei w Dallas jest największym chrześcijańskim kościołem środowisk LGBT. Zlokalizowana na terenie kampusu Katedry Nadziei kaplica Interfaith Peace Chapel jest - wg niego samego - dziełem życia architekta Philipa Johnsona.

W mieście działa również spora społeczność Mormonów. Kościół Jezusa Chrystusa Świętych Dni Ostatnich posiada 15 diecezji w Dallas i przedmieściach. Dallas Texas Temple jest pierwszą świątynią wybudowaną przez Kościół w Teksasie w 1984 roku.

Świadkowie Jehowy również posiadają znaczną ilość członków w Dallas i przedmieściach.

Ponadto, na północy i północnym wschodzie Dallas istnieje duża społeczność muzułmańska, podobnie jak na północnych przedmieściach. Najstarszy meczet w Teksasie znajduje się w Denton, około 64 km na północ od centrum miasta. Najstarszym meczetem w samym mieście jest Masjid Al-Islam na południe od Centrum Dallas.

W Dallas istnieje duża społeczność buddyjska złożona z imigrantów z Tajlandii, Laosu, Kambodży, Wietnamu, Nepalu, Tybetu, Japonii, Chin, Tajwanu i Sri Lanki. Skupiona jest na północnych przedmieściach Garland, Plano i Richardson. Wiele buddyjskich świątyń znajduje się na terenie metropolii, w tym Buddhist Center w Dallas, Lien Hoa Vietnamese Temple w Irving, oraz Kadampa Meditation Center Texas i Wat Buddhamahamunee w Arlington.

Społeczność Sikhów posiada co najmniej trzy Gurudwary w Dallas i okolicznych przedmieściach.

W metropolii Dallas-Fort Worth-Arlington i okolicznych miastach znajduje się też wiele świątyń hinduistycznych: Jain Temple, ISKON Temple, Sai Baba Temple i inne.

Dla ateistów, agnostyków, niewierzących oraz zainteresowanych rozwojem duchowym, lecz odrzucających konkretne religie od 15 lat organizowany jest "The Winter SolstiCelebration".