Góry Bukowe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy gór na Węgrzech . Zobacz też: Góry Bukowe – popularna nazwa Wzgórz Bukowych pod Szczecinem.
Góry Bukowe
Carpathians Western Inner 5172.svg
Megaregion Region Karpacki
Prowincja Karpaty Zachodnie
Podprowincja Wewnętrzne Karpaty Zachodnie
Makroregion Średniogórze Północnowęgierskie
Mezoregion Góry Bukowe
Zajmowane
jednostki
administracyjne
Węgry
Heves
Borsod-Abaúj-Zemplén
Wikimedia Commons
Położenie na mapie Węgier
Lillafüred w Górach Bukowych

Góry Bukowe (517.2; węg. Bükk hegység) – grupa górska w Wewnętrznych Karpatach Zachodnich, zaliczana w skład Średniogórza Północnowęgierskiego. Położone w całości na Węgrzech, zajmują obszar o długości ok. 60 km i szerokości do 50 km. Góry Bukowe leżą między górami Mátra, pogórzem Aggtelek, górami Cserehát i Górami Zemplińskimi, pomiędzy miastami Eger i Miszkolc. W XVIII w. intensywnie eksploatowane przemysłowo. Od 1976 ich środkowa część jest parkiem narodowym (Park Narodowy Gór Bukowych). Obecnie są popularnym rejonem ruchu turystycznego, a w zimie - nawet narciarstwa. Udostępnia je m. in. funkcjonująca od grudnia 1921 r. kolej wąskotorowa na trasie MiszkolcFáskertPapírgyárLillafüredGaradna długości 18 km.

Budowa geologiczna[edytuj | edytuj kod]

Budowa gór jest zróżnicowana. Niższe partie przedgórza zbudowane są głównie z andezytów, piaskowców i riolitów, centralna część masywu z wapieni. Najstarsze skały pochodzą z karbonu i permu. Szczyty wyższych partii o kształcie kopuł, miejscami dosyć urwiste. Najwyższy szczyt to Istállós-kő (958 m), ale obok Bálvány (956 m) i Tar-kő (949 m) jeszcze 20 szczytów wznosi się na wysokość powyżej 900 metrów n.p.m. Najbardziej interesująca część gór to wielki wapienny płaskowyż Bükk-fennsík, opadający na wszystkie strony stromymi zboczami i ścianami skalnymi. Podzielony on jest doliną potoku Garadna na dwie części: Mały i Duży Płaskowyż. Występują tam liczne zjawiska krasowe, w tym leje krasowe. Wnikająca w nie woda odprowadzana jest do skomplikowanego i gęstego systemu wód podziemnych, tworzącego sieć jaskiń, a następnie wypływa u podnóży gór w źródłach, z których zaopatruje się w wodę pół miliona żyjących w pobliżu ludzi.

Flora i fauna[edytuj | edytuj kod]

Masyw porastają lasy bukowe (w wyższych partiach) oraz dąbrowy (zwłaszcza od strony południowej). Flora tych gór charakteryzuje się występowaniem wielu gatunków storczykowatych. W najniższych położeniach lasy zostały zastąpione przez uprawy, głównie przez sady owocowe.

Fauna Gór Bukowych należy do najbogatszych na Węgrzech. Z dużych ssaków występują tu jeleń, sarna, dzik, a na skalnych urwiskach introdukowane muflony. Z większych drapieżników spotkamy tu borsuki, lisy i bardzo rzadkie już rysie. Żyje tu również wiele gatunków ptaków; z dużych drapieżników wymienić należy orła przedniego, jastrzębia gołębiarza, raroga i puchacza.

Jaskinie[edytuj | edytuj kod]

Obecnie znane są 853 jaskinie o łącznej długości korytarzy przekraczającej 35 km. Wśród nich znajduje się najgłębsza z węgierskich jaskiń – głęboka na 250 metrów jaskinia István-lápa. 45 jaskiń jest chronionych z powodu specyficznego mikroklimatu oraz towarzyszącej mu fauny. Wiele spośród tych jaskiń można odwiedzić bez specjalnych kwalifikacji, np. Anna-barlang (Jaskinia Anny), István-barlang (Jaskinia Stefana), Szeleta-barlang, Kecske-lyuk, Istállós-kői-barlang. Słynne kąpielisko jaskiniowe Barlangfürdő w Miszkolc-Tapolca jest zasilane przez wodę z gorących źródeł.

W kilku jaskiniach (Szeleta-barlang, Kecske-lyuk, Suba-lyuk, Istállós-kő) dokonano odkryć z czasów prehistorycznych. Wskazują one, że były one zamieszkiwane przez przodków człowieka już ok. 100-150 tysięcy lat temu. W jaskiniach tych odkryto liczne ślady pobytu człowieka pochodzące z epoki kamienia. Jedna z kultur neolitycznych, charakteryzująca się występowaniem dużych, bogato zdobionych naczyń glinianych, od miejsca odkrycia została nazwa kulturą bukowską.

Rozmieszczenie ludności[edytuj | edytuj kod]

Wnętrze gór jest praktycznie niezamieszkane. Wsie rozłożyły się łańcuchem u ich podnóża lub w wylotach głęboko wciętych dolin. Ważniejsze okoliczne miejscowości to:

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Burchard Przemysław: Węgry, wyd. P.W. Wiedza Powszechna, Warszawa 1988, ISBN 83-214-0554-1;
  • Ćwikowski Cezary: Park Narodowy Bükki, w: „Parki Narodowe” nr 4/2000, s. 32-3 s. okładki;
  • Tłumaczenie fragmentów artykułu węgierskiej Wikipedii.