Gąska zielonka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Gąska zielonka
Tricholoma equestre G7.jpg
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina gąskowate
Rodzaj gąska
Gatunek gąska zielonka
Nazwa systematyczna
Tricholoma equestre (L.) P. Kumm.
Führer Pilzk.: 130 (1871)
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Trzon i blaszki gąski zielonki
Często rośnie ukryta w ściółce
Jedna z form ubarwienia

Gąska zielonka (Tricholoma equestre (L.) P. Kumm.) – gatunek grzybów należący do rodziny gąskowatych (Tricholomataceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Nazwę polską podał J. Jundził w 1830. W polskim piśmiennictwie mykologicznym ma też inne nazwy: bedłka zielonka i gąska żółta[2]. Ma ok. 20 synonimów łacińskich. Niektóre z nich[3]:

  • Agaricus auratus Paulet 1793
  • Agaricus equestris L. 1753
  • Agaricus flavovirens Pers. 1793
  • Gyrophila equestris (L.) Quél. 1886
  • Gyrophila equestris var. aurata (Paulet) Quél. 1886
  • Melanoleuca equestris (L.) Murrill 1914
  • Tricholoma auratum (Paulet) Gillet 1874
  • Tricholoma flavovirens (Pers.) S. Lundell 1942

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Średnicy 4-10 cm, żółtozielony lub żółtobrązowy, pośrodku ciemniejszy, gładki, w młodym owocniku stożkowato wypukły, później płaski, często różnie powyginany. Skorka naga lub drobnołuskowata, mazista i dlatego często z ziarnami piasku, podczas wilgoci śliska[4].

Blaszki

Od bladożółtawych do siarkowożółtych, średnio gęste, cienkie, wycięte z ząbkiem, ale u nasady szeroko przyrośnięte[5].

Trzon

Osiąga długość od 3 do 9 cm i grubość do 3 cm. Jest cylindryczny, pełny. Powierzchnia najpierw z podłużnymi włóknami, później gładka, żółta albo żółtozielonkawa[6].

Miąższ

Twardy, kruchy, biały, po przekrojeniu nie zmienia zabarwienia. Smak słodkawoorzechowy, pachnie jak świeżo zmielona mąka[6].

Wysyp zarodników

Biały. Zarodniki o średnicy 6-8 x 3,5-5 µm, jajowate, gładkie, bezbarwne[4].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Rośnie od października do grudnia, w borach sosnowych na piaszczystej glebie z dużą ilością porostów, prawie zawsze gromadnie, czasami razem z gąską niekształtną (Tricholoma portentosum). Prawie cały rozwój owocnika przebiega pod ziemią, z mchu i igliwia wystaje zwykle tylko część kapelusza, dlatego też trudno go znaleźć; miejscami częsta[4].

W Polsce gatunek rzadki. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status I – gatunek o nieokreślonym zagrożeniu[7]. Znajduje się na listach gatunków zagrożonych także w Niemczech, Holandii, Słowacji[2]. W krajach, gdzie jest gatunkiem zagrożonym – zabroniony jest zbiór tego gatunku[5].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb jadalny: delikatny grzyb jadalny, nadaje się do zup lub jako dodatek do dań mięsnych, znany grzyb spożywczy i rynkowy. We Francji jednak w 2001 r. odnotowano przypadek śmiertelnego zatrucia[4]. W kraju tym zaczęło dochodzić do coraz częstszych przypadków zatruć po spożyciu gąski zielonej, najprawdopodobniej z powodu skażenia środowiska. Na obszarach o środowisku skażonym zaleca się spożywanie tego gatunku w ograniczonych ilościach[5].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

  • trująca gąska siarkowa (Tricholoma sulphureum), która ma żółty miąższ, rzadkie blaszki i nieprzyjemny zapach[6],
  • gąska zielonożółta (Tricholoma sejunctum), która ma kapelusz bardziej oliwkowoszary i występuje głównie w lasach liściastych[6],
  • śmiertelnie trujący muchomor sromotnikowy (Amanita phalloides). Podobne są zwłaszcza młode okazy muchomor różni się obecnością pochwy u nasady trzonu, wysokim trzonem i wolnymi blaszkami)[5].

Przypisy

  1. Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. 2,0 2,1 Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. Species Fungorum. [dostęp 2012-01-02].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. s. 74. ISBN 83-7404-513-2.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Till R. Lohmeyer, Ute Kunkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Bath: Parragon Books Ltd, 2006, s. 87. ISBN 1-40547-937-X.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  7. Zbigniew Mirek: Red list of plants and fungi in Poland = Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany. Polish Academy of Sciences, 2006. ISBN 83-89648-38-5.