Gąska zielonka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gąska zielonka
Gąska zielonka: zdjęcie
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina gąskowate
Rodzaj gąska
Gatunek gąska zielonka
Nazwa systematyczna
Tricholoma equestre (L.) P. Kumm
Führer Pilzk.: 130 (1871)
Trzon i blaszki gąski zielonki
Często rośnie ukryta w ściółce
Młode owocniki

Gąska zielonka (Tricholoma equestre (L.) P. Kumm.) – gatunek grzybów należący do rodziny gąskowatych (Tricholomataceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Tricholoma, Tricholomataceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozowany został w1753 przez K. Linneusza, który nadał mu nazwę Agaricus equestre. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu P. Kumm. w 1871[1]. Ma ok. 20 synonimów łacińskich. Niektóre z nich[2]:

  • Agaricus auratus Paulet 1793
  • Agaricus equestris L. 1753
  • Agaricus flavovirens Pers. 1793
  • Gyrophila equestris (L.) Quél. 1886
  • Gyrophila equestris var. aurata (Paulet) Quél. 1886
  • Melanoleuca equestris (L.) Murrill 1914
  • Tricholoma auratum (Paulet) Gillet 1874
  • Tricholoma flavovirens (Pers.) S. Lundell 1942

Nazwę polską nadał Józef Jundziłł w 1830. W polskim piśmiennictwie mykologicznym ma też inne nazwy: bedłka zielonka i gąska żółta[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Średnicy 4-10 cm, żółtozielony lub żółtobrązowy, pośrodku ciemniejszy, gładki, w młodym owocniku stożkowato wypukły, później płaski, często różnie powyginany. Skorka naga lub drobnołuskowata, mazista i dlatego często z ziarnami piasku, podczas wilgoci śliska[4].

Blaszki

Od bladożółtawych do siarkowożółtych, średnio gęste, cienkie, wycięte z ząbkiem, ale u nasady szeroko przyrośnięte[5].

Trzon

Osiąga długość od 3 do 9 cm i grubość do 3 cm. Jest cylindryczny, pełny. Powierzchnia najpierw z podłużnymi włóknami, później gładka, żółta albo żółtozielonkawa[6].

Miąższ

Twardy, kruchy, biały, po przekrojeniu nie zmienia zabarwienia. Smak słodkawoorzechowy, pachnie jak świeżo zmielona mąka[6].

Wysyp zarodników

Biały. Zarodniki o średnicy 6-8 x 3,5-5 µm, jajowate, gładkie, bezbarwne[4].

Występowanie i siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Gąska zielonka rozprzestrzeniona jest szeroko w Ameryce Północnej i Europie, ale podana też została z niektórych miejsc w Azji (Japonia), Ameryce Środkowej (Kostaryka) i Afryki[7]. W Polsce gatunek rzadki. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status I – gatunek o nieokreślonym zagrożeniu[8]. Znajduje się na listach gatunków zagrożonych także w Niemczech, Holandii, Słowacji[3]. W krajach, gdzie jest gatunkiem zagrożonym – zabroniony jest zbiór tego gatunku[5].

Rośnie od października do grudnia, w borach sosnowych na piaszczystej glebie z dużą ilością porostów, prawie zawsze gromadnie, czasami razem z gąską niekształtną (Tricholoma portentosum). Prawie cały rozwój owocnika przebiega pod ziemią, z mchu i igliwia wystaje zwykle tylko część kapelusza, dlatego też trudno ją znaleźć; miejscami jest częsta[4].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb mikoryzowy[3]. Grzyb jadalny, nadaje się do zup lub jako dodatek do dań mięsnych, znany grzyb spożywczy i rynkowy. We Francji jednak w 2001 r. odnotowano przypadek śmiertelnego zatrucia[4]. W kraju tym zaczęło dochodzić do coraz częstszych przypadków zatruć po spożyciu gąski zielonej, najprawdopodobniej z powodu skażenia środowiska. Na obszarach o środowisku skażonym zaleca się spożywanie tego gatunku w ograniczonych ilościach[5].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

  • trująca gąska siarkowa (Tricholoma sulphureum), która ma żółty miąższ, rzadkie blaszki i nieprzyjemny zapach[6],
  • gąska zielonożółta (Tricholoma sejunctum), która ma kapelusz bardziej oliwkowoszary i występuje głównie w lasach liściastych[6],
  • śmiertelnie trujący muchomor sromotnikowy (Amanita phalloides). Podobne są zwłaszcza młode okazy muchomor różni się obecnością pochwy u nasady trzonu, wysokim trzonem i wolnymi blaszkami)[5].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. Species Fungorum. [dostęp 2012-01-02].
  3. 3,0 3,1 3,2 Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. s. 74. ISBN 83-7404-513-2.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Till R. Lohmeyer, Ute Kunkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Bath: Parragon Books Ltd, 2006, s. 87. ISBN 1-40547-937-X.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  7. Discover Life Maps. [dostęp 2014-09-01].
  8. Zbigniew Mirek: Red list of plants and fungi in Poland = Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany. Polish Academy of Sciences, 2006. ISBN 83-89648-38-5.