Getto w Białymstoku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
1 - Ogrodzenie getta
2 - Brama
3 - Tereny fabryczne
4 - Budynek gestapo
5 - Budynek Judenratu
Żydzi z getta sprzątający ulice (1941)
Białostoccy Żydzi podczas likwidacji getta. Zdjęcia wykonane przez niemieckiego żołnierza pomiędzy 15 a 20 sierpnia 1943
Ruiny getta po powstaniu (1943)

Getto w Białymstoku, Getto białostockie (niem. Ghetto Bialystok; jidysz ביאַליסטאָקער געטאָ; Bialistoker geto) – getto dla ludności żydowskiej w Białymstoku zorganizowane przez niemieckie władze okupacyjne w czasach II wojny światowej. Zostało utworzone 26 lipca 1941 dla ponad 40 tys. Żydów z Białegostoku i okolic, zlikwidowane 1620 sierpnia 1943.

Warunki życia w getcie[edytuj | edytuj kod]

Getto podporządkowane było niemieckim władzom cywilnym okręgu białostockiego. Zamieszkujący je Żydzi mieli obowiązek nosić białe opaski z sześcioramienną gwiazdą Dawida. Później do tego obowiązku dołączono przymus noszenia żółtej gwiazdy na lewej stronie piersi i na plecach. 3 sierpnia 1941 r. weszło w życie rozporządzenie o zakazie opuszczania getta pod groźbą śmierci. Zabroniono również wszelkiego rodzaju zgromadzeń na ulicach. Zakazem, który najbardziej dotknął mieszkańców, był zakaz dokonywania zakupów w aryjskiej części miasta, wprowadzony 15 sierpnia 1941 r. Za nabywanie żywności poza murami getta odpowiedzialność miała ponosić cała gmina żydowska. Było to o tyle dotkliwe, że rozpoczęto racjonowanie żywności. Dostawała ją jedynie ludność pracująca. Początkowo było to 0,5 kg chleba dziennie. Później zmniejszono racje do 30 dag. Głód zmuszał mieszkańców getta do handlu, który był nielegalny. Został on zakazany zarządzeniem nr 133 z 20 października 1941 r.[1]. Żywność zdobywano dzięki przemytowi z pobliskich wsi i pomocy ludności zamieszkującą aryjską część miasta. Wiązało się to z dużym ryzykiem, ponieważ groziło to zazwyczaj zesłaniem do obozu koncentracyjnego.

Żydzi byli wykorzystywani do pracy w zakładach niemieckich w Białymstoku. Wykorzystywano ich również do prac porządkowych, przeładunku transportów. Część z nich pracowała w Wołkowysku. Również jedna grupa robotników żydowskich pracowała we wsi Markowszczyzna[2]. Na terenie getta istniały również zakłady rzemieślnicze, pracujące głównie na potrzeby niemieckiego wojska. Do listopada 1942 r. w getcie istniały 2 szkoły podstawowe z językami wykładowymi – hebrajskim i polskim.

Niedługo po utworzenia getta, 16 września 1941 r. niemieckie władze wydały zarządzenie o ewakuacji części Żydów do Prużany. W teorii miały być wysiedlone osoby, które nie pracowały. W rzeczywistości na listy osób przeznaczonych do przesiedlenia trafiały osoby wg alfabetycznego spisu ludności. Na początku były to osoby, których nazwiska rozpoczynały się na literę "A" itd. W sumie wysiedlono około 4 000 osób[3] . Część z nich nielegalnie powróciła do Białegostoku. Pozostali zginęli podczas likwidacji getta w Prużanie. Podczas likwidacji „prowincji białostockiej” getto zostało szczelnie zamknięte. Nie mógł dostać się do niego nikt ani też z niego wydostać. Władzę nad nim przejęło Gestapo.

W 1942 w getcie białostockim powstała Antyfaszystowska Organizacja Bojowa.

W 1943 Niemcy przystąpili do likwidacji getta, 5–12 lutego zamordowali na miejscu 800 osób i do obozu zagłady w Treblince wywieźli 10 tys. 15-16 sierpnia 1943, podczas ostatecznej likwidacji getta białostockiego, wybuchło powstanie. Bojownikom żydowskim nie udało się zrealizować planu przedostania się, wraz z dużą grupą mieszkańców, do Puszczy Knyszyńskiej. Większość z nich zginęła w czasie walki.

Pozostałych przy życiu Żydów wywieziono do obozu w Treblince. Po likwidacji getta białostockiego jego teren był miejscem koncentracji ludności polskiej wysiedlonej z Białowieży.

Znane osoby przetrzymywane w getcie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. B. Mark, „Ruch oporu w getcie białostockim. Samoobrona-zagłada-powstanie”, Warszawa 1952, s. 47.
  2. „Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939 – 1945. Informator encyklopedyczny.”, Warszawa 1979 r., s. 101.
  3. B. Mark, dz. cyt., s. 49

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • B. Mark, „Ruch oporu w getcie białostockim. Samoobrona-zagłada-powstanie”, Warszawa 1952.
  • „Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939 – 1945. Informator encyklopedyczny.”, Warszawa 1979 r.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]