Jazz nad Odrą

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Jazz nad Odrą – polski festiwal jazzowy organizowany we Wrocławiu od 1964.

Do roku 1989 festiwal był imprezą studencką organizowaną przez ZSP i wrocławski klub „Pałacyk”. Obecnie organizatorem jest Biuro Festiwalowe Impart 2016 [1] wraz z Fundacją Jazz nad Odrą [2] i Polskim Stowarzyszeniem Jazzowym Oddział Wrocław.

Już od początku wrocławska impreza cieszyła się dużym prestiżem i zajmowała ważną pozycję na polskiej scenie muzycznej. W jej koncertach uczestniczyli najbardziej liczący się polscy jazzmani. Z biegiem lat – i zgodnie z oczekiwaniami wymagającej publiczności – pojawiały się coraz bardziej znaczące gwiazdy światowej sceny jazzowej.

Koncerty odbywały się w wielu prestiżowych salach Wrocławia: Filharmonii, Studio PR, Teatrze Polskim, Teatrze Współczesnym, Operze czy Hali Ludowej, obecnie większość koncertów odbywa się w salach Centrum Sztuki Impart.

Organizatorzy festiwalu zawsze przywiązywali ogromną wagę do konkursu. Uczestnictwo w nim – oraz ewentualne nagrody i wyróżnienia – często otwierały drogę do wielkiej kariery muzycznej. Konkurs wyłonił tak znaczące indywidualności polskiej sceny jazzowej, jak: Włodzimierz Nahorny, Zbigniew SeifertKrzesimir Dębski,Jarosław ŚmietanaJanusz StrobelPiotr BaronHenryk MiśkiewiczTomasz SzukalskiAndrzej ZauchaEwa Bem.

Na festiwalu występują także przedstawiciele odmiennych od jazzu gatunków muzycznych.

Historia festiwalu[edytuj | edytuj kod]

Pierwowzorem Jazzu nad Odrą był I Ogólnopolski Przegląd Studenckich Zespołów Jazzowych. Stworzyło go wrocławskie ZSP w dniach 5 i 6 maja 1957 z okazji Dni Wrocławia. Inspiracją do powstania przeglądu był V Światowy Festiwal Młodzieży i Studentów, który odbył się w 1955 w Warszawie. Warszawski przegląd był nie tylko możliwością buntu dla ówczesnej młodzieży wobec komunistycznych władz, ale również dał on początek narodzinom ich wrocławskiego odpowiednika: Jazzu nad Odrą.

W latach 50, w komunistycznych gazetach, jazz często utożsamiany był z dzikością, niesubordynacją, rozbestwioną młodzieżą i upadkiem moralnym, dlatego też wszelkie wydarzenia związane z jazzem nie były mile widziane przez cenzorów. Jednak muzyka jazzowa cieszyła się niezwykłą popularnością wśród młodych ludzi. W 1963 dwaj studenci Wrocławskiej Politechniki: Karol Maskos i Andrzej Żurek oraz student PWSSP (dzisiejsza Akademia Plastyczna) Aleksander Fleischer zaproponowali zorganizowanie przeglądu-konkursu młodych pianistów jazzowych z Dolnego Śląska. Pomysł spotkał się z aprobatą ZSP, które udzieliło wsparcia projektowi i w 1964 miał miejsce pierwszy Jazz nad Odrą, początkowo znany jako Przegląd Jazzowy. Pierwszy festiwal odbył się w siedzibie ZSP – w klubie „Pałacyk” przy ul. Kościuszki 34. Został on otwarty razem z wystawą grafiki jazzowej, przez Józefa Balceraka, redaktora naczelnego miesięcznika Jazz (jedyne wówczas profesjonalne polskie pismo o jazzie). Nadodrzańskie wydarzenie wpisało się już na zawsze w karty historii polskiego jazzu dzięki przychylnym opiniom środowiska jazzowego oraz dzięki popularności z jaką spotkał się festiwal. Pierwsza edycja festiwalu wyłoniła w konkursie wybitnych polskich muzyków, m.in.: Ryszarda Kruzę - laureata w kategorii zespołowej z Kwartetem Ryszarda Kruzy, uznanego za „indywidualność konkursu” [3].

Od tamtej pory Jazz nad Odrą odbywał się regularnie co roku, w auli Politechniki Wrocławskiej oraz w klubie „Pałacyk”. W 1967 koncert laureatów został przeniesiony do Dużego Studia Polskiego Radia. Jeśli chodzi o nazwę i organizatorów festiwalu, tutaj również nadeszły zmiany. Tym samym organizacją III Festiwalu Jazz Nad Odrą z rąk Karola Maskosa przejął Wojciech Siwek (student Politechniki Wrocławskiej). Popularność Jazzu Nad Odrą spowodowała powstanie innych festiwali jazzowych w Polsce w tym samym okresie: m.in. Jazz nad Wartą w Poznaniu, Jazz nad Bałtykiem w Gdańsku, Jazz nad Wisłą w Toruniu, olsztyński Jazz nad Łyną, katowicki Jazz nad Rawą oraz białostocki Jazz nad Białą. Festiwalowa konkurencja jeszcze bardziej zmotywowała organizatorów Jazzu nad Odrą do przygotowania jak najciekawszego programu.

IV Jazz Nad Odrą przyjął nową nazwę: IV Krajowy Festiwal Zespołów i Wokalistów Jazzowych. Jednak czwarta edycja festiwalu przyciągnęła również artystów z zagranicy, m.in. z Danii oraz Czechosłowacji, co pozwoliło mu stać się wydarzeniem międzynarodowym.

Kolejne edycje festiwalu niosły ze sobą szereg zmian: zaczynając od tych regulaminowych, kończąc na zmianach w lokalizacji. W celu utrzymania wysokiego poziomu przeglądu, wymagano od muzyków referencji klubów, do których przynależeli, a także dokonywano ich wstępnej selekcji. Biorąc pod uwagę fakt, iż festiwal cieszył się coraz większą popularnością i renomą, przybywało również chętnych do uczestnictwa w tym wydarzeniu.

Jazz nad Odrą miał miejsce nieprzerwanie, aż do 1988 kiedy to z wielu przyczyn festiwal nie odbył się. Do tego momentu zdarzało się, że organizatorzy napotykali liczne przeszkody w organizacji festiwalu, związane m.in. z kwestiami finansowymi, jednak zawsze udawało się je pokonać.  Na sytuację w 1988 wpływ miały liczne czynniki: przemiany ustrojowo-polityczne, brak zainteresowania władz miasta i nowego ZSP oraz wypalenie się organizatorów [4]. Jednak na wznowienie Jazzu nad Odrą nie trzeba było długo czekać, bowiem już w 1989 organizacją festiwalu zajął się Zdzisław Smektała (dziennikarz, literat). Mimo udanej XXV edycji, kolejna w 1990 nie doszła do skutku. Osoby ze środowiska jazzowego komentowały sytuację tłumacząc ją brakiem przygotowania ze strony organizatorów na nową gospodarkę rynkową [5]. Szczęśliwie dla festiwalu, w 1991 pojawił się Remigiusz Lenczyk – ówczesny Dyrektor Wydziału Kultury Urzędu Wojewódzkiego, który wziął w swoje ręce organizację festiwalu i jego finansowanie. W 1992 festiwal przejęła Fundacja Jazz nad Odrą (prezydent Wojciech Siwek), która zatrudniała profesjonalne firmy do współpracy nad organizacją. Zmiana funkcjonowania festiwalu (który nie był już studencką imprezą jazzową), negatywnie wpłynęła na jego wizerunek, który zaczął być kojarzony z komercją. Zniknął konkurs dla młodych talentów, a ich miejsce zajęli profesjonaliści, co spowodowało, że Jazz Nad Odrą stracił swój amatorski urok.

Dopiero w 1996, gdy prezydent Wrocławia – Bogdan Zdrojewski objął patronatem Jazz nad Odrą, a jego organizacją zajęło się Centrum Sztuki Impart, powrócono do dawnej formuły festiwalu, która zawierała konkurs. Nowy konkurs miał za zadanie wyłonić „indywidualność młodego polskiego jazzu”.

W 2001 miały miejsce dwa festiwale Jazz nad Odrą. Pierwszy odbył się w maju i był mniejszą wersją dotychczasowego festiwalu. Z powodu braku wystarczających dotacji ze strony miasta, Impart wycofał się z organizacji, a mikro wersja Jazzu nad Odrą powstała dzięki Fundacji. W tym samym roku miała też miejsce jego kolejna,  37 już edycja. 37 Jazz nad Odrą był zorganizowany przez Polskie Stowarzyszenie Jazzowe i zyskał tytuł I Międzynarodowego Jazzu nad Odrą. Festiwal w takim formacie doczekał się trzech edycji, po czym w 2004 powrócono do dawnej formuły i usunięto z nazwy przymiotnik „międzynarodowy”. Od tamtej pory festiwal odbywał się co roku bez zmian. Przez lata jego istnienia konkurs, który od 2011 stał się jeszcze bardziej atrakcyjny ze względu na wartość nagrody głównej (Grand Prix – Nagroda Prezydenta Wrocławia), zyskał również wysoką popularność w środowisku muzycznym i stał się swego rodzaju wyróżnieniem i nobilitacją dla zakwalifikowanych uczestników. 

Po uzyskaniu przez miasto Wrocław tytułu „Europejskiej Stolicy Kultury 2016”, powstało Biuro Festiwalowe Impart 2016 (połączenie instytucji Wrocław 2016 z Centrum Sztuki Impart), które od 2013 zajmuje się organizacją festiwalu.

Uczestnicy[edytuj | edytuj kod]

Zagranicznymi gwiazdami jazzu zapraszanymi na festiwal byli m.in.: Pat Metheny, Paco de Lucía, McCoy Tyner, Larry Coryell, Al Di Meola, Buddy Rich, Stan Getz, John Surman, Don Cherry i inni. W 1988 roku na festiwalu miał wystąpić Chet Baker, który jednak zginął na kilka dni przed przjazdem do Polski.

Wśród polskich artystów koncertujących podczas trwania festiwalu byli także muzycy niezwiązani ściśle z jazzem. Byli to m.in. Czesław Niemen, Tadeusz Nalepa, Hanna Banaszak, Edyta Bartosiewicz.

Laureaci festiwalu w latach 1964-2013[edytuj | edytuj kod]

Rok Nr Czas trwania I Nagroda
w kategorii
Wykonawcy
1964 I 7–8 marca zespół ex aequo: Jazz Band Ball
ex aequo: Kwartet Ryszarda Kruzy
1965 II 5–7 marca zespół ex aequo: Trio Włodzimierza Nahornego
ex aequo: Flamingo
1966 III 11–13 marca zespół Trio Jacka Bednarka
1967 IV 10–12 marca zespół tradycyjny
zespół nowoczesny
Playing Family
Kwintet Janusza Trzcińskiego
1968 V 8–10 marca zespół tradycyjny
zespół nowoczesny
Old Timers
Paradox
1969 VI 7–9 marca zespół tradycyjny
zespół nowoczesny
High Society Band
Kwartet Zbigniewa Seiferta
1970 VII 6–8 marca zespół tradycyjny
zespół nowoczesny
Old Metropolitan Band
Kwartet Jerzego Lisewskiego
1971 VIII 11–14 marca zespół tradycyjny
zespół nowoczesny
Big Band "Stodoła"
Teatr Instrumentalny Freedom
1972 IX 9–12 marca zespół tradycyjny
zespół nowoczesny
Sami Swoi
Jazz Carriers
1973 X 8–11 marca zespół Kwartet Henryka Słaboszowskiego
1974 XI 21–24 marca zespół Spisek Sześciu
1975 XII 20–23 marca zespół Extra Ball
1976 XIII 1–4 kwietnia zespół Big Band PWSM Katowice
1977 XIV 17–20 marca zespół Świadectwo Dojrzałości
1978 XV 15–19 marca zespół Dzieci Adama
1979 XVI 22–24 marca zespół Breakwater
1980 XVII 27–30 marca zespół Antyquintet
1981 XVIII 11–14 kwietnia zespół ex aequo:Stinky Winkels
ex aequo:Swiss Jazz Quintet
1982 XIX 27–30 marca nie było konkursu
1983 XX 25–29 marca nie było konkursu
1984 XXI 10–13 marca zespół Teddy Bear
1985 XXII 23–26 marca zespół Walk Away
1986 XXIII 24–27 marca zespół Stan d'Art
1987 XXIV 11–14 marca zespół Sun Quartet
1988 nie było festiwalu
1989 XXV 16–19 marca nie było konkursu
1990 nie było festiwalu
1991 XXVI 27–30 marca nie było konkursu
1992 XXVII 7–10 marca nie było konkursu
1993 XXVIII 6–9 marca nie było konkursu
1994 XXIX 5–7 maja nie było konkursu
1995 XXX 4–6 maja nie było konkursu
1996 XXXI 9–11 maja zespół The Newest Trio
1997 XXXII 8–10 maja zespół Acoustic Jazz Quintet
1998 XXXIII 7–9 maja zespół Collegium
1999 XXXIV 6–8 maja zespół Galaxy
2000 XXXV 4–5 maja zespół Epsylon
2001 XXXVI nie było konkursu
2001 XXXVII 19–21 października nie było konkursu
I Festiwal Międzynarodowy
2002 XXXVIII 25–27 października nie było konkursu
II Festiwal Międzynarodowy
2003 XXXIX 16–19 października nie było konkursu
III Festiwal Międzynarodowy
2004 XL 19–21 marca
Wiosna 2004
zespół Trio Kaczmarczyk-Barański-Dobrowolski
2004 XL 15–17 października
Jesień 2004
nie było konkursu
2005 XLI 20–24 kwietnia zespół Soundcheck
2006 XLII 19–23 kwietnia zespół Up To Date
2007 XLIII 18–22 kwietnia indywidualność jazzowa 2007
Grand Prix
Jan Freicher (wibrafon), Fourth Floor
2008 XLIV 5–9 marca Grand Prix Krzysztof Urbański (saksofon),Mid West Quartet
2009 XLV 4–8 marca Grand Prix Daniel Šoltis (perkusja)
2010 XLVI 28 luty–6 marca Grand Prix nie przyznano
2011 XLVII 2–6 marca Grand Prix
Nagroda Prezydenta Wrocławia
Tuźnik-Kądziela Quartet
2012 XLVIII 18–22 kwietnia Grand Prix Szymon Mika (gitara), Organ Spot
2013 XLIX 9–14 kwietnia Grand Prix
Nagroda Prezydenta Wrocławia
Licak-Wośko Quartet
2014 L 4–13 kwietnia

Edycje[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. http://wroclaw2016.pl/kontakt/biuro-festiwalowe-impart-2016/
  2. http://www.jazznadodra.pl/kontakt-18
  3. Bogusław, Siwek Wojciech Klimsa: JnO 1964-2014 Tom I.. Wydawnictwo c2, Wrocław, 2014, s. 15. ISBN 978-83-63037-09-3.
  4. Bogusław, Siwek Wojciech Klimsa: JnO 1964-2014 Tom I.. Wydawnictwo c2, Wrocław, 2014, s. 125. ISBN 978-83-63037-09-3.
  5. Bogusław, Siwek Wojciech Klimsa: JnO 1964-2014 Tom I.. Wydawnictwo c2, Wrocław, 2014, s. 129. ISBN 978-83-63037-09-3.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]