Kaduceusz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
kaduceusz, grafika wektorowa
kaduceusz, metaloplastyka

Kaduceusz (także kerykejon, gr. κηρύκειον kērýkeion, łac. caduceus ‘laska heroldów’, od gr. kēryks ‘herold’) – symboliczna laska.

Symbolika[edytuj | edytuj kod]

Stanowi symbol (znak) pokoju i handlu[1][2]. W sztuce przedstawiana jest zwykle w formie prostego kija (pierwotnie z drewna oliwnego lub laurowego) z 2 oplatającymi go wężami, które pochylają ku sobie łby (symbolizują mądrość, równowagę sił)[2][3][4]. Niekiedy bywa zakończona parą skrzydeł lub ozdobiona wieńcem, przewiązana wstążkami[1][5].

Czasem jest błędnie używana jako symbol medycyny, zwłaszcza w Stanach Zjednoczonych, z powodu mylenia jej z tradycyjnym symbolem medycyny, jakim jest laska Asklepiosa[6].

Pojawia się również w 7 scenie II aktu Wesela Stanisława Wyspiańskiego jako laska błazna, wręczona Dziennikarzowi przez Stańczyka[7][8].

Kaduceusz w mitologii[edytuj | edytuj kod]

W starożytnej Grecji kaduceusz był oznaką nietykalności keryksa[5][9]. Laska ta służyła do uśmierzania sporów. Według mitologii greckiej i rzymskiej należała do atrybutów boskich posłańców: boga Hermesa[10][11] (Merkurego)[12] i bogini Iris[13][14].

Quote-alpha.png
Od razu się wszystko wydało i Hermes, aby przebłagać rozgniewanego brata, ofiarował mu cytrę ze skorupy żółwia. Apollo tak się ucieszył, że dał mu w zamian laseczkę z leszczyny, która miała cudowną właściwość uśmierzania sporów i godzenia nieprzyjaciół. Gdy ją Hermes rzucił między dwa walczące ze sobą węże, one natychmiast przestały się gryźć i zgodnie oplotły się dokoła laski, nachylając ku sobie głowy. Tak powstał kaduceusz, z którym Hermes nigdy się nie rozstawał [...][15].

Wykorzystanie w heraldyce[edytuj | edytuj kod]

Kaduceusz znajduje się na herbie Ekwadoru oraz herbie wenezuelskiego stanu Bolívar. W polskiej heraldyce symbol ten użyty został w dawnym herbie Rzeszowa, herbie Marek oraz herbie gminy Nur. Jest to również symbol często używany w heraldyce ukraińskiej i rosyjskiej, m.in. w herbach Charkowa i obwodu charkowskiego, Armawiru, Ułan Ude, Nowozybkowa, Zielonodolska.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Encyklopedia Powszechna PWN. T. 3. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1975, s. 382.
  2. 2,0 2,1 Władysław Kopaliński: Słownik symboli. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1990. ISBN 83-214-0746-3.
  3. Mała encyklopedia kultury antycznej. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1990, s. 359. ISBN 83-01-03529-3.
  4. Mała encyklopedia kultury antycznej, op.cit., s. 372. ISBN 83-01-03529-3.
  5. 5,0 5,1 Młodsi bogowie. W: Zygmunt Kubiak: Mitologia Greków i Rzymian. Warszawa: Świat Książki, 2003, s. 287–288. ISBN 83-7391-077-8.
  6. History of Medicine. The Symbol of Modern Medicine: Why One Snake Is More Than Two* (ang.). annals.org. [dostęp 2011-04-07].
  7. Herb Rzeszowa (pol.). rzeszow.pl. [dostęp 2011-07-21].
  8. Władysław Kopaliński: Słownik mitów i tradycji kultury. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2003, s. 497. ISBN 83-7399-022-4.
  9. Homer: Iliada. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1968, s. 18. Cytat: „Znakiem ich urzędu było berło heroldowskie”.
  10. Pierre Grimal: Słownik mitologii greckiej i rzymskiej. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2008, s. 141. ISBN 83-04-04673-3.
  11. William Smith: A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology: Hermes (ang.). perseus.tufts.edu. [dostęp 2012-04-27].
  12. Pierre Grimal, op.cit., s. 233. ISBN 83-04-04673-3.
  13. Vojtech Zamarovský: Bohovia a hrdinovia antických bájí. Bratislava: Perfekt a.s., 1998, s. 216. ISBN 80-8046-098-1. (słow.); polskie wydanie: Bogowie i herosi mitologii greckiej i rzymskiej (Encyklopedia mitologii antycznej, Słownik mitologii greckiej i rzymskiej).
  14. William Smith: A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology: Iris (ang.). perseus.tufts.edu. [dostęp 2012-04-27].
  15. Jan Parandowski: Mitologia. Wierzenia i podania Greków i Rzymian. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1989, s. 59. ISBN 83-210-0677-9.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Aaron J. Atsma: Herald´s rod of Hermes (Hermes Estate) (ang.). theoi.com. [dostęp 2010-10-10].
  2. Henry George Liddell, Robert Scott: A Greek-English Lexicon: κηρύκ-ειον (ang.). perseus.tufts.edu. [dostęp 2011-08-06].
  3. Oskar Seyffert: Dictionary of Classical Antiquities, 1894, s. 106: Caduceus (ang.). ancientlibrary.com. [dostęp 2010-11-26].
  4. Oskar Seyffert: Dictionary of Classical Antiquities, 1894, s. 285: Herald´s Staff (ang.). ancientlibrary.com, 2005. [dostęp 2010-11-26].
  5. William Smith: A Dictionary of Greek and Roman Antiquities: Caduceus (ang.). perseus.tufts.edu, 1890. [dostęp 2012-04-27].
  6. Harry Thurston Peck: Harpers Dictionary of Classical Antiquities, 1898: Caduceus (ang.). perseus.tufts.edu. [dostęp 2012-04-27].