Jan Parandowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jan Parandowski
Data i miejsce urodzenia 11 maja 1895
Lwów
Data i miejsce śmierci 26 września 1978
Warszawa
Narodowość polska
Język polski
Alma Mater Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie
Gatunki esej, opowiadanie, powieść, reportaż literacki
Ważne dzieła Mitologia, Dysk olimpijski, Eros na Olimpie, Petrarka, Alchemia słowa
Odznaczenia
Brązowy medal w Olimpijskim Konkursie Sztuki i Literatury 1936
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Wawrzyn Akademicki
Wikicytaty Jan Parandowski w Wikicytatach
Nagrobek Jana Parandowskiego na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie, 2006
Tablica pamiątkowa na fasadzie kamienicy przy ul. S. Zimorowicza w Warszawie

Jan Parandowski (ur. 11 maja 1895 we Lwowie, zm. 26 września 1978 w Warszawie) – polski pisarz, eseista i tłumacz literatury, autor Mitologii.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Był synem ks. Jana Bartoszewskiego, duchownego greckokatolickiego[1] i Julii Parandowskiej. Ukończył IV Gimnazjum Klasyczne im. Jana Długosza w rodzinnym Lwowie i w 1913 rozpoczął studia na Uniwersytecie Lwowskim na wydziale filozoficznym. Studiował filozofię, filologię klasyczną, archeologię, historię sztuki, literaturę polską. W okresie I wojny światowej studia zostały przerwane, a on sam internowany w Rosji (uczył w szkołach w Woroneżu i Saratowie). W okresie pobytu w Rosji zawarł związek małżeński z Aurelią Wyleżyńską[2], z którą później się rozwiódł[3]. Od 1920 kontynuował studia i w 1923 uzyskał magisterium z filologii klasycznej i archeologii.

W latach 1922-1924 był kierownikiem literackim w wydawnictwie Alfreda Altenberga. W wydawnictwie zorganizował serię przekładów z literatur klasycznych oraz serię Wielcy pisarze. W tym okresie stale współpracował z czasopismami: "Gazetą Poranną", "Tygodnikiem Ilustrowanym", "Wiadomościami Literackimi" i tygodnikiem "Tęcza". W latach 1924-1926 podróżował do Grecji, Francji i Włoch. W 1929 przeniósł się do Warszawy i zamieszkał przy ul. Bema 70. Początkowo redagował miesięcznik "Pamiętnik Warszawski". W 1930 został członkiem polskiego PEN Clubu, w latach 1933-1978 (z przerwą w czasie II wojny światowej) był jego prezesem.

Za książkę Dysk olimpijski otrzymał brązowy medal w Olimpijskim Konkursie Sztuki i Literatury w czasie Letnich Igrzysk Olimpijskich w Berlinie w 1936, a w 1937 także Złoty Wawrzyn Akademicki Polskiej Akademii Literatury za wybitną twórczość literacką. W latach 1937-1938 w Państwowym Wydawnictwie Książek Szkolnych redagował serię Wielcy ludzie. Po wybuchu II wojny światowej uczestniczył w konspiracyjnym życiu kulturalnym. Podczas powstania warszawskiego stracił w płomieniach swoje archiwum literackie i całą niewydaną twórczość.

W latach 1945-1950 objął katedrę kultury antycznej, a następnie literatury porównawczej na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim (KUL). Został członkiem zwyczajnym Warszawskiego Towarzystwa Naukowego, współpracował z "Tygodnikiem Powszechnym", "Meandrem", "Twórczością", wznowił działalność jako prezes polskiego PEN Clubu. W 1948 przygotowywał Światowy Kongres Intelektualistów we Wrocławiu, wtedy też ponownie zamieszkał w Warszawie. Był członkiem Stowarzyszenia Kultury Europejskiej (SEC). W 1958 współorganizował Międzynarodowy Zjazd Tłumaczy w Warszawie, w 1962 został wiceprezesem międzynarodowego PEN-Clubu. W 1964 otrzymał Nagrodę Państwową I stopnia i w tymże roku był sygnatariuszem "Listu 34" uczonych i pisarzy w obronie wolności słowa. Jan Parandowski został uhonorowany w 1975 za całokształt twórczości przez Radio Wolna Europa. W 1975 otrzymał tytuł doktora honoris causa Wydziału Filozofii Chrześcijańskiej KUL[4].

Już po śmierci Parandowskiego ukazała się książka jego drugiej żony – Ireny (1903-1993)[5], pt. Dzień Jana (Wyd. Iskry 1983, ISBN 83-207-0590-8), poświęcona pisarzowi. W 1988 Irena Parandowska zapoczątkowała przyznawanie Nagrody Literackiej Polskiego PEN Clubu imienia jej zmarłego męża.

Córka Jana Parandowskiego, Roma Parandowska-Szczepkowska, była żoną aktora Andrzeja Szczepkowskiego i matką aktorki Joanny Szczepkowskiej. Starszy syn, Zbigniew Parandowski (ur. 1929), jest architektem, natomiast młodszy, Piotr Parandowski (1944-2012), był archeologiem, reżyserem filmów dokumentalnych.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Znany przede wszystkim ze swojej twórczości związanej z kulturą antyczną. Jako literat debiutował już w 1913 szkicem literacko-filozoficznym Rousseau. Był znawcą i popularyzatorem kultury i literatury starożytnej. Wielką popularność przyniosła mu wielokrotnie wznawiana Mitologia (1924). Pozycja ta była znacząca w popularyzacji podstaw kultury antycznej w Polsce ze względu na różne ważne cechy: piękno i prostotę stylistyczną oraz na wierne, lecz pozbawione kontrowersji obyczajowych (np. przez eufemistyczne odnoszenie się do wątków homoerotycznych) opisanie najważniejszych mitów greckich. Takie ujęcie Mitologii pozwoliło na korzystanie z niej w edukacji szkolnej.

Wybrane dzieła[edytuj | edytuj kod]

Tłumaczenia
Relacje z podróży

Ordery[edytuj | edytuj kod]

W 1954 w 10 rocznicę Polski Ludowej został odznaczony Krzyżem Komandorskim[6], zaś w 1959 – Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski[7].

Przypisy

  1. Inna inaczej niż inni [wywiad Mateusza Borkowskiego z Joanną Szczepkowską], "Tygodnik Powszechny" z 27 lipca 2014 r. nr 30 (3394), s. 58-59.
  2. Dane z abstraktu artykułu o Aurelii Wyleżyńskiej zamieszczonego na witrynie Central European Journal of Social Sciences and Humanities (dostęp: 24 lipca 2014 r.).
  3. Inna inaczej niż inni [wywiad Mateusza Borkowskiego z Joanną Szczepkowską], "Tygodnik Powszechny" z 27 lipca 2014 r. nr 30 (3394), s. 59.
  4. Doktorzy Honoris Causa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II. kul.pl. [dostęp 23 lutego 2011].
  5. Wybrane dane biograficzne Ireny Parandowskiej zawarte są w publikacji: Inna inaczej niż inni [wywiad Mateusza Borkowskiego z Joanną Szczepkowską], "Tygodnik Powszechny" z 27 lipca 2014 r. nr 30 (3394), s. 58.
  6. Uchwała Rady Państwa z dnia 16 lipca 1954 r. o nadaniu odznaczeń państwowych, Monitor Polski 954 nr 112 poz. 1565
  7. Dziennik Polski, rok XV, nr 172 (4793), s. 9

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]