Kleszczowe zapalenie mózgu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Wirusowe zapalenie mózgu przenoszone przez kleszcze
encephalitis ixodica
ICD-10 A84
A84.0 Dalekowschodnie zapalenie mózgu przenoszone przez kleszcze (rosyjskie wiosenno-letnie zapalenie mózgu)
A84.1 Środkowoeuropejskie zapalenie mózgu przenoszone przez kleszcze
A84.8 Inne zapalenia mózgu przenoszone przez kleszcze
A84.9 Wirusowe zapalenie mózgu przenoszone przez kleszcze, nieokreślone
Wirus kleszczowego zapalenia mózgu w obrazie mikroskopii elektronowej

Kleszczowe zapalenie mózgu (łac. encephalitis ixodica) – wirusowa choroba ośrodkowego układu nerwowego przenoszona przez kleszcze. Czynnikiem etiologicznym są wirusy z rodziny Flaviviridae.

Etiologia[edytuj | edytuj kod]

Do zakażenia dochodzi w wyniku ukłucia przez zakażonego kleszcza, rzadko drogą pokarmową poprzez spożycie surowego mleka zakażonego zwierzęcia. Rezerwuarem są małe gryzonie i kleszcze. Typowymi miejscami ukłucia u człowieka są głowa, uszy, miejsca zgięcia dużych stawów, ręce i nogi. Ponieważ ślina kleszczy posiada właściwości znieczulające, ukłucia na ogół nie zostaje zauważone i dlatego też bardzo często osoby z zachorowaniem na kleszczowe zapalenie mózgu nie przypominają sobie momentu ukłucia.

Epidemiologia[edytuj | edytuj kod]

Rozpowszechnienie występowania kleszczowego zapalenia mózgu w Europie i Azji

Zachorowania są związane na ogół z ogniskami przyrodniczymi, w których wirus krąży między zwierzętami (gryzonie, zwierzyna leśna, ptaki wędrowne) i przenosicielami wirusa, którymi są kleszcze. W Polsce od wielu lat zachorowania na kleszczowe zapalenie mózgu występowały głównie na terenach endemicznych w dawnym województwie białostockim, suwalskim i olsztyńskim. Od 1993 roku liczba zgłoszonych zachorowań pokaźnie wzrosła w porównaniu z okresem poprzednim i co roku zgłasza się od 181 do 267 przypadków. Zachorowania na kleszczowe zapalenie mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych wykazują dwa nasilenia z mniej więcej 4 tygodniowym opóźnieniem w stosunku do aktywności kleszczy, tzn. jedno maksimum zachorowań w miesiącach czerwcu/lipcu i drugie w październiku.

W Polsce wystąpiły trzy ogniska kleszczowego zapalenia mózgu szerzące się drogą pokarmową przez picie mleka zakażonych krów (woj. olsztyńskie - 1974 r.) i mleka koziego (woj. kieleckie - 1995 r., woj. wrocławskie - 1996 r.).

Obraz kliniczny[edytuj | edytuj kod]

Choroba przebiega dwufazowo. W fazie zwiastunowej występują objawy grypopodobne, nudności, wymioty, biegunka. Objawy utrzymują się do 7 dni, u większości chorych dochodzi do samoistnego wyleczenia na tym etapie. U części chorych po kilkudniowym okresie ustąpienia objawów rozwija się faza neuroinfekcji. Neuroinfekcja może występować pod postacią zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenia mózgu, zapalenia móżdżku lub zapalenia rdzenia kręgowego. U większości objawy ustępują całkowicie po 2-3 tygodniach. U chorych na zapalenie mózgu, rdzenia kręgowego możliwe utrzymywanie się przez kilka miesięcy zaburzeń czucia, niedowładów, upośledzenia pamięci. Śmiertelność około 1%[1] .

Leczenie i zapobieganie[edytuj | edytuj kod]

Nie ma leczenia przyczynowego kleszczowego zapalenia mózgu. Leczenie wyłącznie objawowe.

Zapobieganie[edytuj | edytuj kod]

  • nosić odpowiednią odzież w lesie zakrywającą jak najwięcej części ciała;
  • jak najszybciej usunąć kleszcza ze skóry;
  • stosować środki odstraszające kleszcze;
  • gotować mleko pochodzące od krów, kóz i owiec;
  • unikać pobytu w rejonach zakażonych kleszczy;
  • po wizycie w lesie dokładnie obejrzeć całe ciało. Jeżeli zauważysz ukąszenie, natychmiast delikatnie usuń kleszcza - uchwyć pęsetą za główkę i pociągnij. Miejsce ukłucia zdezynfekuj.

Stosowanie wymienionych zasad zmniejsza prawdopodobieństwo ukąszenia i zakażenia. Jednak najpewniejszym sposobem zabezpieczenia się jest szczepienie ochronne.

Szczepienia[edytuj | edytuj kod]

Szczepienia zaleca się osobom przebywającym na terenach endemicznych: zatrudnionym przy eksploatacji lasów, stacjonującemu w lasach wojsku, rolnikom, młodzieży, odbywającej praktyki oraz turystom, uczestnikom obozów i kolonii.

Szczepienie przeciw kzm jest zalecane przez Ministerstwo Zdrowia.

Dla zapewnienia odpowiedniego zabezpieczenia niezbędne jest uodpornienie podstawowe przez podanie szczepionki. Żeby szczepionka działała pewnie i długoczasowo, pobudza się układ obronny organizmu do tworzenia przeciwciał obronnych przez trzy etapowe szczepienie. Później podawane jest szczepienie przypominające.

1. Szczepienie podstawowe.

Szczepienia ochronne przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu.

  • I dawka 0,5 ml tak wcześnie, jak to możliwe najlepiej w zimnym okresie roku
  • II dawka 0,5 ml 1–3 m-ce po pierwszym szczepieniu
  • III dawka 0,5 ml 9–12 m-cy po drugim szczepieniu

2. Szczepienie przypominające.

Co trzy lata jedno szczepienie przypominające. W ten sposób zostaje zapewnione właściwe zabezpieczenie. Na terenach zagrożonych powinno się szczepić dzieci już od pierwszego roku życia ponieważ przebywają dużo na powietrzu. Również kobiety ciężarne powinny się szczepić, ponieważ szczepienie chroni przyszłą matkę i dziecko.

Usuwanie kleszczy[edytuj | edytuj kod]

Kleszcz Ixodes ricinus

Kleszcze należy usuwać możliwe szybko, gdyż zmniejsza się dzięki temu niebezpieczeństwo zarażenia zapaleniem mózgu i opon mózgowych.

Aby wyciągnąć kleszcza należy go ująć pincetą jak najbardziej z przodu, wystarczająco mocno żeby pinceta się nie ześliznęła, i delikatnie wyciągnąć go pociągając ku sobie (bez wykręcania). Nie zgnieść kleszcza ponieważ można spowodować wyciśnięcie jego zawartości do ciała. Nie wolno smarować kleszcza masłem lub innymi środkami, które mogłyby go podrażnić, gdyż zmusza go to do zwrócenia do ciała gospodarza wszystkiego, co zjadł, włącznie z drobnoustrojami chorobotwórczymi, wirusami.

Przypisy

  1. Andrzej Szczeklik (red.): Choroby wewnętrzne. Kraków: Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, 2010. ISBN 978-83-7430-216-8.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.