Wymioty

Wymioty

vomitus, emesis

ICD-10 R11

XIV-wieczna ilustracja wymiotowania z Tacuinum Sanitatis

Wymioty (łac. vomitus, emesis) – gwałtowny wyrzut treści pokarmowej na zewnątrz z żołądka (bądź z żołądka i jelit) poprzez przełyk i jamę ustną, w wyniku silnych skurczów mięśni brzucha, przepony oraz klatki piersiowej. Często nudności poprzedzają lub towarzyszą wymiotom.

Niekiedy odruchy wymiotne poprzedzają wymioty lub występują bez nich, a różni je brak wydobywania się przez usta treści przewodu pokarmowego.

Wymioty można rozpatrywać jako obronny odruch organizmu, przed zatruciem toksycznym pokarmem lub nadmiernym rozdęciem jakiegoś odcinka przewodu pokarmowego, które może prowadzić do jego uszkodzenia. Są ważnym i często spotykanym w praktyce klinicznej, lecz niecharakterystycznym objawem chorobowym, który może mieć liczne przyczyny, niekiedy niezwiązane z przewodem pokarmowym.

Niekiedy, gdy nie udaje się wykryć przyczyny wymiotów, bywają one nazywane wymiotami czynnościowymi.

Patomechanizm

Wymioty są skutkiem pobudzenia ośrodków wymiotnych. Najważniejszy z nich koordynujący znajduje się w grzbietowej części tworu siatkowatego w rdzeniu przedłużonym, inne wysyłają bodźce z: aparatu przedsionkowego ucha, z narządów jamy brzusznej oraz ośrodków korowych. Ośrodek chemowrażliwy (ang. chemoreceptor trigger zone), zlokalizowany na dnie komory czwartej nie posiada bariery krew-mózg i wykazuje wrażliwość na różne substancje i związki chemiczne znajdujące się we krwi (m.in. leki, egzotoksyny oraz endotoksyny np. wytwarzane przez organizm po radioterapii). Sam ośrodek chemowrażliwy nie jest w stanie wywołać wymiotów.

Wymioty często są poprzedzone nudnościami i sprzyja im przepełnienie żołądka.

Etiologia

Przyczyny wymiotów można podzielić na somatyczne (np. choroby przewodu pokarmowego), psychiczne (np. wywołujący wymioty widok lub zapach) lub wywołane zaburzeniami błędnika (np. choroba lokomocyjna)

Wymioty zachodzą też jako odruch fizjologiczny w ostrych zatruciach i innych sytuacjach, kiedy chronią organizm przed szkodliwymi substancjami, które dostały się do przewodu pokarmowego.

Do najczęstszych przyczyn wymiotów należą:

• zapalenie błony śluzowej żołądka i dwunastnicy (ostre, rzadziej przewlekłe)
• leki
  • leki przeciwnowotworowe stosowane w chemioterapii (np. cisplatyna, dakarbazyna, cyklofosfamid)
  • niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ)
  • leki stosowane w chorobach układu krążenia (m.in. digoksyna)
  • antybiotyki (np. erytromycyna)
  • leki stosowane w chorobach układu pokarmowego (np. sulfasalazyna)
  • opioidy
  • diuretyki
• toksyny

Inne wybrane przyczyny wymiotów:

• choroby układu pokarmowego
  • niedrożność jelit
  • zatrucia pokarmowe (w tym alkoholowe)
  • ostre zapalenie trzustki
  • ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego
  • ostre zapalenie wyrostka robaczkowego
  • przejedzenie
• choroby OUN (wzrost ciśnienia śródczaszkowego)
  • uraz czaszki/wstrząśnienie mózgu
  • zakażenia OUN
  • krwawienie śródmózgowe
  • krwawienie podpajęczynówkowe
  • guz OUN
  • migrena
• zaburzenia metaboliczne
  • kwasica ketonowa
  • niewydolność nerek
• Inne
  • posocznica
  • choroba lokomocyjna
  • ostre zapalenie ucha środkowego
  • ciąża
• zaburzenia psychogenne ( np.nerwica)
  • bulimia

Powikłania

Gdy wymioty są krótkotrwałe, zwykle nie powodują poważnych skutków. Natomiast przy długo trwających wymiotach, szczególnie jeśli towarzyszy im biegunka lub zlewne poty, może dojść do odwodnienia organizmu i zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej (wymioty powodują utratę kwasu solnego produkowanego w żołądku z organizmu). Odwodnienie może wymagać doustnej suplementacji płynów, a w niektórych przypadkach do uzupełnienia drogą dożylną.

Gwałtowne, nasilone wymioty mogą prowadzić do powstania pęknięć błony śluzowej przełyku (zespół Mallory'ego-Weissa lub pęknięcia jego ściany (zespół Boerhaavego).

Powtarzające się wymioty mogą być przyczyną niedożywienia, wyniszczenia i przewlekłych zaburzeń metabolicznych.

Regurgitacja

Regurgitacja (inaczej zwracanie, ulewanie) pokarmu polega na (samoistnym) cofaniu się treści pokarmowej z przełyku lub żołądka do jamy ustnej bez nudności i niezależnych od woli skurczów mięśniowych.

Rodzaje wymiotów

• wymioty krwiste
• wymioty żółciowe
• wymioty treścią pokarmową
• wymioty kałowe

Leczenie

W wypadku wykrycia przyczyny, jeśli to możliwe, należy zastosować oprócz objawowego leczenia przeciwwymiotnego także leczenie przyczynowe.

W leczeniu objawowym zwykle stosuje się następujące leki przeciwwymiotne:

• leki antyhistaminowe
  • cyklizyna
  • difenhydramina
  • dimenhydrynat
  • meklizyna
  • prometazyna
  • hydroksyzyna
• antagoniści receptora 5-HT₃
  • ondansetron
  • granisetron
• inne
  • metoklopramid
  • aprepitant
  • perfenazyna
  • prochlorperazyna
  • skopolamina (plastry z systemem transdermalnym)

Zobacz też

• nudności
• zespół ruminacji

Bibliografia

• The Merck Manual : objawy kliniczne : praktyczny przewodnik diagnostyki i terapii. Wrocław: Elsevier Urban & Partner, 2010, s. 437-443. ISBN 978-83-7609-173-0.
• Gastroenterologia Nettera. Wrocław: Elsevier Urban & Partner, 2010. ISBN 978-83-7609-185-3.
• Andrzej Dąbrowski: Gastroenterologia (Wielka Interna). Warszawa: Medical Tribune Polska, 2010, s. 16-21. ISBN 978-83-60135-99-0.

Linki zewnętrzne

• Krwiste lub fusowate wymioty, artykuł w serwisie gastrologia.mp.pl

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.