Województwo podlaskie

województwo podlaskie
Herb województwa Flaga województwa
województwo podlaskie na mapie Polski
Siedziba wojewody Siedziba sejmiku	Białystok
Urząd Wojewódzki	Białystok, ul. Mickiewicza 3
Wojewoda	Maciej Żywno
Urząd Marszałkowski	Białystok, ul. Wyszyńskiego 1
Marszałek	Jarosław Dworzański
Powierzchnia	20 187,02 km²
Ludność	1 199 724 mieszk. (30.06.2012)
Gęstość zaludnienia	59,43 mieszk./km²
Urbanizacja	60,32%
Tablica rejestracyjna	B
TERYT	20
Kod ISO	PL-PD
Podział administracyjny województwa podlaskiego miasta na prawach powiatu 3 powiaty 14 gminy miejskie 13 miejsko-wiejskie 25 wiejskie 80
Adres urzędu wojewódzkiego	ul. Mickiewicza 3 15-213 Białystok
Multimedia w Wikimedia Commons
Podlaski Urząd Wojewódzki
Oficjalna strona województwa podlaskiego

Województwo podlaskie – jednostka podziału administracyjnego Polski, jedno z 16 województw. Położone jest w północno-wschodniej części kraju, w geograficznym środku Europy. Przez jego środek przepływa Narew. Stolicą jest Białystok.

Utworzone w 1999 roku z województw poprzedniego podziału administracyjnego:

• białostockiego (w całości)
• łomżyńskiego (oprócz 5 zachodnich gmin powiatu ostrowskiego)
• suwalskiego (tylko gminy powiatów: augustowskiego, sejneńskiego i suwalskiego z miastem Suwałki)

Województwo posiada fragmenty pierwotnej Puszczy Białowieskiej oraz unikatowe bagna w dolinie Biebrzy i rozlewiskami Narwi. Wyróżnikiem jest także wielokulturowość i wielowyznaniowość jego mieszkańców.

Geografia

Dane szczegółowe[potrzebne źródło]
Wsie	3271
Sołectwa	3307
Użytki rolne	1 200 600 ha
Gęstość dróg	52,4 km/100 km²

Położenie

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia województwa wynosiła 20 187,02 km², co stanowi 6,5% powierzchni Polski.

Województwo podlaskie znajduje się na terenie Niziny Podlaskiej, Pojezierza Suwalskiego i Niziny Mazowieckiej.

Województwo podlaskie graniczy z:

• Białorusią 260 km
• Litwą ok. 100 km
• województwem lubelskim
• województwem mazowieckim
• województwem warmińsko-mazurskim

Geografia historyczna

Obszar województwa podlaskiego nie pokrywa się z Podlasiem. Tworzy je:

• w 36% Podlasie

(większość powiatu białostockiego, powiat bielski, powiat hajnowski, powiat moniecki, część powiatu siemiatyckiego, część powiatu sokólskiego, wschodnia część powiatu wysokomazowieckiego)

• w 35% Pojaćwieska Suwalszczyzna

(powiat augustowski, północna część powiatu grajewskiego, część powiatu sokólskiego, powiat sejneński, powiat suwalski)

• w 20% Mazowsze: ziemia łomżyńska i ziemia wiska

(większość powiatu grajewskiego, powiat kolneński, powiat łomżyński, powiat zambrowski, zachodnia część powiatu wysokomazowieckiego, zachodnia część powiatu białostockiego)

• w 7% Polesie

(część powiatu siemiatyckiego)

• w 1% Ruś Czarna

(część powiatu siemiatyckiego)^{[potrzebne źródło]}

Ponadto nie zawiera ono 42% Podlasia - części na południe od Bugu (są to ziemie od Węgrowa po Międzyrzec Podlaski^{[potrzebne źródło]}

Miasta

Rozmieszczenie miast w województwie podlaskim (mapa lokalizacyjna)

BIAŁYSTOK Suwałki Łomża Augustów Bielsk Podlaski Zambrów Grajewo Hajnówka Sokółka Łapy Siemiatycze Kolno Mońki Wasilków Czarna Białostocka Wysokie Mazowieckie Dąbrowa Białostocka Choroszcz Sejny Ciechanowiec Supraśl Brańsk Szczuczyn Michałowo Knyszyn Czyżew Krynki Zabłudów Lipsk Stawiski Szepietowo Suchowola Nowogród Drohiczyn Tykocin Goniądz Jedwabne Rajgród Kleszczele Suraż Rozmieszczenie miast w województwie podlaskim

Augustów – kamienica w rynku

Bielsk Podlaski – ratusz

Białystok – fragment rynku z fontanną

Grajewo – centrum miasta

Łomża – panorama od strony Narwi

Suwałki – resursa obywatelska

Zambrów – park nad zalewem

W województwie podlaskim jest 40 miast, w tym 3 miasta na prawach powiatów. Miasta zostały uszeregowane według liczby mieszkańców. Podkreślone zostały siedziby powiatów ziemskich, a wytłuszczone miasta na prawach powiatu. Liczba ludności według stanu na 30 czerwca 2012 r. (bilans opracowany na podstawie wyników Narodowego Spisu Powszechnego z 2011 roku). Przy niektórych miastach podano więcej niż jedną krainę historyczną, gdyż nie ma ściśle określonych granic krain lub istnieją różne nazwy określające w przybliżeniu te same tereny.

Lp.	Miasto	Ludność	Powierzchnia (km²)	Kraina historyczna
1.	Białystok	294 675	102	Podlasie
2.	Suwałki	69 331	65,50	Suwalszczyzna
3.	Łomża	62 946	32,71	Mazowsze
4.	Augustów	30 799	80,93	Podlasie/Suwalszczyzna
5.	Bielsk Podlaski	26 545	26,88	Podlasie
6.	Zambrów	22 653	19,02	Mazowsze
7.	Grajewo	22 413	18,93	Mazowsze
8.	Hajnówka	22 013	21,29	Podlasie
9.	Sokółka	18 974	18,61	Podlasie
10.	Łapy	16 153	11,90	Podlasie
11.	Siemiatycze	14 920	36,25	Podlasie
12.	Kolno	10 631	25,08	Mazowsze
13.	Mońki	10 400	7,66	Podlasie
14.	Wasilków	10 306	28,15	Podlasie
15.	Czarna Białostocka	9 751	14,28	Podlasie
16.	Wysokie Mazowieckie	9 517	15,24	Podlasie
17.	Dąbrowa Białostocka	6 043	22,64	Podlasie
18.	Choroszcz	5 716	16,79	Podlasie
19.	Sejny	5 695	4,49	Suwalszczyzna
20.	Ciechanowiec	4 891	26,01	Podlasie
21.	Supraśl	4 704	5,68	Podlasie
22.	Brańsk	3 878	32,43	Podlasie
23.	Szczuczyn	3 508	13,23	Mazowsze
24.	Michałowo	3 195	2,15	Podlasie
25.	Knyszyn	2 851	23,68	Podlasie
26.	Czyżew	2 607		Mazowsze
27.	Krynki	2 531	3,85	Podlasie
28.	Zabłudów	2 500	14,30	Podlasie
29.	Lipsk	2 490	4,97	Suwalszczyzna
30.	Stawiski	2 419	13,28	Mazowsze
31.	Szepietowo	2 312	1,96	Podlasie/Mazowsze
32.	Suchowola	2 259	25,95	Podlasie
33.	Nowogród	2 193	20,55	Mazowsze
34.	Drohiczyn	2 129	15,68	Podlasie
35.	Tykocin	2 002	28,96	Podlasie
36.	Goniądz	1 933	4,28	Podlasie
37.	Jedwabne	1 732	11,47	Mazowsze
38.	Rajgród	1 662	35,18	Podlasie/Suwalszczyzna
39.	Kleszczele	1 373	46,71	Podlasie
40.	Suraż	1 012	33,86	Podlasie

Podział administracyjny

Podział administracyjny	Powierzchnia (km²)	Ludność (2012)	Siedziba	Miasta	gminy
miasta na prawach powiatu
Białystok	102	294 675			1
Suwałki	65	69 331			1
Łomża	33	62 946			1
powiaty
powiat suwalski	1 307	36 120	Suwałki *		9
powiat sokólski	2 054	71 411	Sokółka	Dąbrowa Białostocka, Suchowola, Krynki	10
powiat bielski	1 385	58 225	Bielsk Podlaski	Brańsk	8
powiat wysokomazowiecki	1 288	59 313	Wysokie Mazowieckie	Ciechanowiec, Czyżew, Szepietowo	10
powiat augustowski	1 658	59 914	Augustów	Lipsk	7
powiat łomżyński	1 354	52 196	Łomża *	Nowogród, Jedwabne	9
powiat grajewski	967	49 327	Grajewo	Szczuczyn, Rajgród	6
powiat siemiatycki	1 460	47 611	Siemiatycze	Drohiczyn	9
powiat hajnowski	1 624	46 323	Hajnówka	Kleszczele	9
powiat zambrowski	733	44 990	Zambrów		5
powiat moniecki	1 382	42 606	Mońki	Knyszyn, Goniądz	7
powiat kolneński	940	39 903	Kolno	Stawiski	6
powiat białostocki	2 985	143 864	Białystok *	Łapy, Czarna Białostocka, Wasilków, Choroszcz, Supraśl, Zabłudów, Tykocin, Suraż	15
powiat sejneński	856	20 969	Sejny		5
* nie zalicza się powiatu ziemskiego

Demografia

Piramida płci i wieku – dane z 30 czerwca 2007

Według danych z 31 grudnia 2010 r. województwo miało 1 188 329 mieszkańców, co stanowiło 3,1% ludności Polski.

Dane z 30 czerwca 2008 r.:

Opis	Ogółem		Kobiety		Mężczyźni
jednostka	osób	%	osób	%	osób	%
populacja	1 191 925	100	611 131	51,3	580 794	48,7
powierzchnia	20 187,01 km²
gęstość zaludnienia (mieszk./km²)	59,04		30,27		28,77

Administracja i polityka

Pieczęć woj. podlaskiego

Samorząd

Organem stanowiącym samorządu jest Sejmik Województwa Podlaskiego, składający się z 30 radnych. Siedzibą sejmiku województwa jest Białystok. Sejmik wybiera organ wykonawczy samorządu, którym jest zarząd województwa, składający się z 5 członków z przewodniczącym mu marszałkiem.

Administracja rządowa

Organem administracji rządowej jest Wojewoda Podlaski, wyznaczany przez Prezesa Rady Ministrów. Siedzibą wojewody jest Białystok, gdzie znajduje się Podlaski Urząd Wojewódzki w Białymstoku. W ramach urzędu działa także delegatura w Łomży.

Gospodarka

W 2009 r. produkt krajowy brutto woj. podlaskiego wynosił 30,9 mld zł, co stanowiło 2,3% PKB Polski. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosił 26,0 tys. zł (73,7% średniej krajowej), co plasowało podlaskie na 14. miejscu względem innych województw.

W 2010 r. produkcja sprzedana przemysłu w woj. podlaskim wynosiła 16,7 mld zł, co stanowiło 1,7% produkcji przemysłu Polski. Sprzedaż produkcji budowlano-montażowej w podlaskim wynosiła 4,8 mld zł, co stanowiło 3,0% tej sprzedaży Polski.

Przeciętne miesięczne wynagrodzenie mieszkańca woj. podlaskiego w 3. kwartale 2011 r. wynosiło 3220,88 zł, co lokowało je na 11. miejscu względem wszystkich województw.

W końcu marca 2012 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w województwie obejmowała ok. 69,1 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 14,7% do aktywnych zawodowo.

Według danych z 2011 r. 11,0% mieszkańców w gospodarstwach domowych woj. podlaskiego miało wydatki poniżej granicy ubóstwa skrajnego (tzn. znajdowało się poniżej minimum egzystencji), co stanowiło największy odsetek względem innych województw.

Warunki naturalne

W rozległych lasach i puszczach (Puszcza Białowieska, Augustowska, Knyszyńska, Zielona), z których niektóre jako jedyne w Europie zachowały swój pierwotny charakter, można spotkać bogactwo unikatowej fauny i flory. Szata roślinna regionu jest niezwykle bogata i urozmaicona, co sprzyja bogactwu świata zwierząt. Spotkać tu można łosie, wilki, rysie i żubry żyjące w Puszczy Białowieskiej i Knyszyńskiej.

Krajobraz urozmaicony, ukształtowany na północy podczas zlodowacenia bałtyckiego, na pozostałym obszarze podczas zlodowacenia środkowopolskiego. Najwyższe wzniesienia występują na północy (Rowelska Góra – 298 m n.p.m.), gdzie dominuje krajobraz pagórkowaty pojezierny. Pojezierza: Zachodniosuwalskie, Wschodniosuwalskie, Ełckie) oraz sandrowy pojezierny (Równina Augustowska); w środkowej i południowej części przeważają równiny peryglacjalne (wysoczyzny: Kolneńska, Białostocka, Wysokomazowiecka, Drohiczyńska, Wzgórza Sokólskie, Międzyrzecze Łomżyńskie, Równina Bielska), urozmaicone wcinającymi się w nie kotlinami i dolinami rzek, na zachodzie leży skraj sandrowej Równiny Kurpiowskiej.

Klimat w porównaniu z innymi regionami Polski jest bardziej surowy, a Suwałki, są nazywane „polskim biegunem zimna”. Jest on pod silnym wpływem mas powietrza kontynentalnego; średnia roczna temperatura powietrza poniżej 7 °C, w części północno-wschodniej poniżej 6,5 °C. Jest to jeden z chłodniejszych obszarów w kraju (zimy najchłodniejsze w Polsce, poza górami, o temp. poniżej 5,5 °C); amplitudy temperatur powyżej 23 °C, większe niż przeciętne w kraju. Opady wynoszą średnio 550 mm na południu województwa, do 700 na północy. Z warunków klimatycznych wynika długi okres zalegania pokrywy śnieżnej (ponad 3 miesiące) oraz skrócony okres wegetacyjny roślin 190-205 dni.^{[potrzebne źródło]}

Bardzo niska gęstość zaludnienia 61 os./km², największe zaludnienie (poza miastami) w zachodniej i środkowej części województwa podlaskiego; w Białymstoku i okolicach mieszka 1/3 ludności; niższy od średniej krajowej stopień urbanizacji 57,8%; wyższy przyrost naturalny 1,2, ujemne saldo migracji (0,6).

Podlaskie jest województwem najbardziej zróżnicowanym w Polsce pod względem etnicznym i kulturowym. Od stuleci sąsiadują tu różne narodowości i wyznania. Poza ludnością polską mieszkają tu:

• Białorusini (ok. 48 tys.),
• Litwini (ok. 6 tys.),
• Tatarzy (ok. 0,5 tys.),
• Rosjanie,
• Ukraińcy,
• Romowie,
• Żydzi. ^{[potrzebne źródło]}

Występuje tu najliczniejsze w Polsce skupisko ludności prawosławnej (ok. 300 tys.)^{[potrzebne źródło]}, w Grabarce znajduje się ośrodek pielgrzymek prawosławnych (dane z 1999 roku).

Żubry w Białowieskim Parku Narodowym

Ochrona przyrody

Na terenie województwa istnieją 4 parki narodowe, w tym najstarszy w Polsce Białowieski Park Narodowy, a także o największej powierzchni, czyli Biebrzański Park Narodowy. Dwa pozostałe parki narodowe to wigierski i narwiański.

Ochrona przyrody i środowiska naturalnego w województwie podlaskim obejmuje także 3 parki krajobrazowe, 85 rezerwatów przyrody oraz 2051 pomników przyrody.

Parki narodowe:

1. Białowieski Park Narodowy
2. Biebrzański Park Narodowy
3. Narwiański Park Narodowy
4. Wigierski Park Narodowy

Parki krajobrazowe:

1. Suwalski Park Krajobrazowy
2. Park Krajobrazowy Puszczy Knyszyńskiej
3. Łomżyński Park Krajobrazowy Doliny Narwi

87 rezerwatów przyrody oraz liczne obszary chronionego krajobrazu.

Transport

Drogowy

• Drogi ekspresowe: S8, S16, S19, S61
• Drogi krajowe: 8, 16, 19, 58, 61, 62, 63, 64, 65, 66
• Drogi wojewódzkie: 640, 645, 647, 648, 651, 652, 653, 655, 658, 659, 664, 668, 669, 670, 671, 673, 674, 676, 677, 678, 679, 681, 682, 685, 686, 687, 689, 690, 693

Nauka i oświata

Uczelnie publiczne

Państwowa Wyższa Szkoła Informatyki i Przedsiębiorczości w Łomży

• Uniwersytet w Białymstoku
• Politechnika Białostocka
• Uniwersytet Medyczny w Białymstoku
• Państwowa Wyższa Szkoła Informatyki i Przedsiębiorczości w Łomży
• Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Suwałkach

Uczelnie niepubliczne

Wyższa Szkoła Administracji Publicznej w Białymstoku

• Wyższa Szkoła Administracji Publicznej im. Stanisława Staszica w Białymstoku
• Wyższa Szkoła Menedżerska w Białymstoku
• Wyższa Szkoła Ekonomiczna w Białymstoku
• Niepaństwowa Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Białymstoku
• Wyższa Szkoła Medyczna w Białymstoku
• Wyższa Szkoła Matematyki i Informatyki Użytkowej w Białymstoku
• Wyższa Szkoła Finansów i Zarządzania w Białymstoku
• Wyższa Szkoła Agrobiznesu w Łomży
• Wyższa Szkoła Zarządzania i Przedsiębiorczości im. Bogdana Jańskiego w Łomży
• Nadbużańska Szkoła Wyższa w Siemiatyczach
• Wyższa Szkoła Wychowania Fizycznego i Turystyki w Białymstoku
• Wyższa Szkoła Suwalsko-Mazurska im. Papieża Jana Pawła II w Suwałkach
• Wyższa Szkoła Służby Społecznej im. ks. Franciszka Blachnickiego w Suwałkach

Seminaria duchowne

• Archidiecezjalne Wyższe Seminarium Duchowne w Białymstoku
• Wyższe Seminarium Duchowne w Drohiczynie
• Wyższe Seminarium Duchowne w Łomży

Historia

Województwo podlaskie, jakkolwiek w niewielkim stopniu pokrywało się z aktualnym obszarem, istniało pod tą nazwą także w latach 1513-1795 (Województwo podlaskie (I Rzeczpospolita)) i 1816-1837. Poniżej jednostki administracyjne istniejące dawniej na obszarze aktualnego województwa podlaskiego.

Wiek XX

Polska Rzeczpospolita Ludowa / III Rzeczpospolita

• Województwo białostockie (1945–1998)
• Województwo suwalskie (1975-1998)
• Województwo łomżyńskie (1975-1998)

II wojna światowa

• Bezirk Bialystok (1941-1945)
• Obwód białostocki (BSRR) (1939-1945)

II Rzeczpospolita

• Województwo białostockie (II Rzeczpospolita) (1919–1939)

I wojna światowa

• Ober-Ost, Bialystok-Grodno District (1915-1919)

Wiek XIX

Imperium rosyjskiego

• Gubernia grodzieńska (1842-1915)
• Obwód białostocki (Rosja) (1807-1842)

Królestwo Polskie (kongresowe)

• Gubernia łomżyńska (1867–1915)
• Gubernia suwalska (1867–1915)
• Gubernia augustowska (1837-1866)
• Województwo augustowskie (1816–1837)

Księstwo Warszawskie

• Departament łomżyński (1807–1815)

Królestwo Prus

• Prusy Nowowschodnie – departament białostocki (1795-1807)

Wiek XII – Wiek XV

Wielkiego Księstwa Litewskiego

• Województwo podlaskie (I Rzeczpospolita) (1513–1795)
• Województwo trockie (1413-1793)
• Księstwo trockie
• Księstwo Litewskiego

Królestwa Polskiego

• Księstwo Mazowieckie

Księstwo Halicko-Wołyńskie

• Księstwo halicko-wołyńskie

Wiek X

• Jaćwingowie

Linki zewnętrzne

• Wrota Podlasia – Podlaski Portal Informacyjny – oficjalny portal Województwa Podlaskiego – prowadzony przez Urząd Marszałkowski Województwa Podlaskiego
• Portal Ciekawe Podlasie – serwis popularyzacyjny na temat Podlasia, prezentujący fotografie i opisy wartościowych obiektów tego regionu