Województwo podlaskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy współczesnego województwa. Zobacz też: województwo podlaskie.
województwo podlaskie
Herb województwa podlaskiego Flaga województwa podlaskiego
Herb województwa Flaga województwa
Podlaskie (EE,E NN,N).png
województwo podlaskie na mapie Polski
Siedziba wojewody
Siedziba sejmiku
POL Białystok formal COA.svg Białystok
Urząd Wojewódzki Białystok,
ul. Mickiewicza 3
Urząd Marszałkowski Białystok,
ul. Wyszyńskiego 1
Marszałek Mieczysław Baszko
Powierzchnia 20 187,02 km²
Ludność 1 193 348[1] mieszk.
(30 czerwca 2014)
Gęstość zaludnienia 59 mieszk./km²
Urbanizacja 60,32%
Tablica rejestracyjna B
TERYT 20
Kod ISO PL-PD
Podział administracyjny województwa podlaskiego
miasta na prawach powiatu 3
powiaty 14
gminy miejskie 13
miejsko-wiejskie 25
wiejskie 80
Adres urzędu
wojewódzkiego
ul. Mickiewicza 3
15-213 Białystok
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Województwo podlaskie w Wikipodróżach
Podlaski Urząd Wojewódzki
Oficjalna strona województwa podlaskiego

Województwo podlaskie – jednostka podziału administracyjnego Polski, jedno z 16 województw. Położone jest w północno-wschodniej części kraju, w geograficznym środku Europy. Przez jego środek przepływa Narew. Siedzibą władz województwa jest Białystok. Na dzień 30 czerwca 2014 województwo miało 1,2 mln mieszkańców[1]. Obejmuje obszar 20 187,02 km².

Historia[edytuj | edytuj kod]

Województwa z lat 1975-1998 z granicą obecnego województwa podlaskiego

Województwo podlaskie zostało utworzone w 1999 roku z województw poprzedniego podziału administracyjnego:

Województwo posiada fragmenty pierwotnej Puszczy Białowieskiej oraz unikatowe bagna w dolinie Biebrzy i rozlewiskami Narwi. Wyróżnikiem jest także wielokulturowość i wielowyznaniowość jego mieszkańców.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Podlaskie mapa.png

Według danych z 1 stycznia 2014 r. powierzchnia województwa wynosiła 20 187,02 km², co stanowi 6,5% powierzchni Polski[2].

Położenie administracyjne[edytuj | edytuj kod]

Województwo jest położone w północno-wschodniej Polsce i graniczy z[3]:

oraz z województwami:

Położenie fizycznogeograficzne[edytuj | edytuj kod]

Województwo podlaskie znajduje się na terenie Niziny Podlaskiej, Pojezierza Suwalskiego i Niziny Mazowieckiej. Krajobraz urozmaicony, ukształtowany na północy podczas zlodowacenia bałtyckiego, na pozostałym obszarze podczas zlodowacenia środkowopolskiego. Najwyższe wzniesienia występują na północy, gdzie dominuje krajobraz pagórkowaty pojezierny. Pojezierza: Zachodniosuwalskie, Wschodniosuwalskie, Ełckie oraz sandrowy pojezierny (Równina Augustowska); w środkowej i południowej części przeważają równiny peryglacjalne (wysoczyzny: Kolneńska, Białostocka, Wysokomazowiecka, Drohiczyńska, Wzgórza Sokólskie, Międzyrzecze Łomżyńskie, Równina Bielska), urozmaicone wcinającymi się w nie kotlinami i dolinami rzek, na zachodzie leży skraj sandrowej Równiny Kurpiowskiej.

Położenie historyczne[edytuj | edytuj kod]

Obszar województwa podlaskiego nie pokrywa się z Podlasiem. Tworzy je:

(większość powiatu białostockiego, powiat bielski, powiat hajnowski, powiat moniecki, część powiatu siemiatyckiego, część powiatu sokólskiego, wschodnia część powiatu wysokomazowieckiego)

(powiat augustowski, północna część powiatu grajewskiego, część powiatu sokólskiego, powiat sejneński, powiat suwalski)

(większość powiatu grajewskiego, powiat kolneński, powiat łomżyński, powiat zambrowski, zachodnia część powiatu wysokomazowieckiego, zachodnia część powiatu białostockiego)

(część powiatu siemiatyckiego)

Ponadto nie zawiera ono 42% Podlasia - części na południe od Bugu (są to ziemie od Węgrowa po Międzyrzec Podlaski).[potrzebne źródło]

Topografia[edytuj | edytuj kod]

W wymiarze północ-południe województwo rozciąga się na długości 237 km, to jest 2°07′50″. W wymiarze wschód-zachód rozpiętość województwa wynosi 170 km, co w mierze kątowej daje 2°32′29″.

Współrzędne geograficzne skrajnych punktów:

Ukształtowanie powierzchni ma charakter wybitnie nizinny (średnia wysokość 145,7 m n.p.m.)[potrzebne źródło]

Najwyższym punktem jest wierzchołek Rowelskiej Góry – 298 m n.p.m.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Klimat w porównaniu z innymi regionami Polski jest bardziej surowy, a Suwałki, są nazywane „polskim biegunem zimna”. Jest on pod silnym wpływem mas powietrza kontynentalnego; średnia roczna temperatura powietrza poniżej 7 °C, w części północno-wschodniej poniżej 6,5 °C. Jest to jeden z chłodniejszych obszarów w kraju (zimy najchłodniejsze w Polsce, poza górami, o temp. poniżej 5,5 °C); amplitudy temperatur powyżej 23 °C, większe niż przeciętne w kraju. Opady wynoszą średnio 550 mm na południu województwa, do 700 na północy. Z warunków klimatycznych wynika długi okres zalegania pokrywy śnieżnej (ponad 3 miesiące) oraz skrócony okres wegetacyjny roślin 190-205 dni.[potrzebne źródło]

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Województwo podlaskie jest podzielone na 14 powiatów oraz 3 miasta na prawach powiatu.

Podział administracyjny Powierzchnia
(km²)
Ludność
(30 czerwca 2014)[1]
Siedziba Miasta Liczba gmin
Miasta na prawach powiatu
POL Białystok formal COA.svg Białystok 102 295.401 1
POL Suwałki COA.svg Suwałki 65 69.239 1
POL Łomża COA.svg Łomża 33 62.716 1
Powiaty
POL powiat suwalski COA.svg powiat suwalski 1,307 35.901 Suwałki * 9
POL powiat sokólski COA.svg powiat sokólski 2,054 70.262 Sokółka Dąbrowa Białostocka, Suchowola, Krynki 10
POL powiat bielski (podlaski) COA new.svg powiat bielski 1,385 57.399 Bielsk Podlaski Brańsk 8
POL powiat wysokomazowiecki COA.svg powiat wysokomazowiecki 1,288 58.631 Wysokie Mazowieckie Ciechanowiec, Czyżew, Szepietowo 10
POL Powiat augustowski COA.svg powiat augustowski 1,658 59.538 Augustów Lipsk 7
POL powiat łomżyński COA.svg powiat łomżyński 1,354 51.772 Łomża * Nowogród, Jedwabne 9
POL powiat grajewski COA.svg powiat grajewski 967 48.793 Grajewo Szczuczyn, Rajgród 6
POL powiat siemiatycki COA.svg powiat siemiatycki 1,460 46.714 Siemiatycze Drohiczyn 9
POL powiat hajnowski COA.svg powiat hajnowski 1,624 45.168 Hajnówka Kleszczele 9
POL powiat zambrowski COA.svg powiat zambrowski 733 44.526 Zambrów 5
POL powiat moniecki COA.svg powiat moniecki 1,382 41.892 Mońki Knyszyn, Goniądz 7
POL powiat kolneński COA.svg powiat kolneński 940 39.407 Kolno Stawiski 6
POL powiat białostocki COA.svg powiat białostocki 2,985 145.176 Białystok * Łapy, Czarna Białostocka, Wasilków, Choroszcz, Supraśl, Zabłudów, Tykocin, Suraż 15
Coats of arms of None.svg powiat sejneński 856 20.813 Sejny 5
* nie zalicza się powiatu ziemskiego

Urbanizacja[edytuj | edytuj kod]

Augustów – kamienica w rynku
Bielsk Podlaski – ratusz
Białystok – fragment rynku z fontanną
Grajewo – centrum miasta
Łomża – panorama od strony Narwi
Suwałki – resursa obywatelska
Zambrów – park nad zalewem

W województwie podlaskim jest 40 miast, w tym 3 miasta na prawach powiatów. Miasta zostały uszeregowane według liczby mieszkańców. Podkreślone zostały siedziby powiatów ziemskich, a wytłuszczone miasta na prawach powiatu. Liczba ludności według stanu z dnia 30 czerwca 2014 r[1]. Przy niektórych miastach podano więcej niż jedną krainę historyczną, gdyż nie ma ściśle określonych granic krain lub istnieją różne nazwy określające w przybliżeniu te same tereny.

Lp. Miasto Ludność
{30 czerwca 2014)
Powierzchnia
(km²)
Kraina historyczna
1. POL Białystok formal COA.svg Białystok 295.401 102 Podlasie
2. POL Suwałki COA.svg Suwałki 69.239 65,50 Suwalszczyzna
3. POL Łomża COA.svg Łomża 62.716 32,71 Mazowsze
4. POL Augustów COA.svg Augustów 30.616 80,93 Podlasie/Suwalszczyzna
5. POL Bielsk Podlaski COA.svg Bielsk Podlaski 26.275 26,88 Podlasie
6. POL Zambrów COA.svg Zambrów 22.381 19,02 Mazowsze
7. POL Grajewo COA.svg Grajewo 22.176 18,93 Mazowsze
8. POL Hajnówka COA.svg Hajnówka 21.472 21,29 Podlasie
9. POL Sokółka COA.svg Sokółka 18.757 18,61 Podlasie
10. POL Łapy COA.svg Łapy 15.971 11,90 Podlasie
11. POL Siemiatycze COA.svg Siemiatycze 14.752 36,25 Podlasie
12. POL Wasilków COA.svg Wasilków 10.591 28,15 Podlasie
13. POL Kolno COA.svg Kolno 10.554 25,08 Mazowsze
14. POL Mońki COA.svg Mońki 10.302 7,66 Podlasie
15. POL Czarna Białostocka COA.svg Czarna Białostocka 9.645 14,28 Podlasie
16. POL Wysokie Mazowieckie COA.svg Wysokie Mazowieckie 9.510 15,24 Podlasie
17. POL Dąbrowa Białostocka COA.svg Dąbrowa Białostocka 5.845 22,64 Podlasie
18. POL Choroszcz COA.svg Choroszcz 5.780 16,79 Podlasie
19. POL Sejny 1 COA.svg Sejny 5.636 4,49 Suwalszczyzna
20. Ciechanowiec herb.svg Ciechanowiec 4.842 26,01 Podlasie
21. POL Supraśl COA.svg Supraśl 4.671 5,68 Podlasie
22. POL Brańsk COA.svg Brańsk 3.868 32,43 Podlasie
23. POL Szczuczyn COA.svg Szczuczyn 3.482 13,23 Mazowsze
24. POL gmina Michałowo COA.svg Michałowo 3.158 2,15 Podlasie
25. POL Knyszyn COA.svg Knyszyn 2.838 23,68 Podlasie
26. POL Czyżew COA.svg Czyżew 2.630 5,23 Mazowsze
27. POL gmina Krynki COA.svg Krynki 2.509 3,85 Podlasie
28. POL Zabłudów COA (IV - 14 - 90).svg Zabłudów 2.484 14,30 Podlasie
29. POL Lipsk COA.svg Lipsk 2.428 4,97 Suwalszczyzna
30. Stawiski Herb.svg Stawiski 2.353 13,28 Mazowsze
31. POL gmina Szepietowo COA.svg Szepietowo 2.285 1,96 Podlasie/Mazowsze
32. POL Suchowola COA.svg Suchowola 2.252 25,95 Podlasie
33. POL Nowogród COA.svg Nowogród 2.170 20,55 Mazowsze
34. POL Drohiczyn COA.svg Drohiczyn 2.126 15,68 Podlasie
35. Tykocin Herb.svg Tykocin 2.007 28,96 Podlasie
36. POL Goniądz COA.svg Goniądz 1.882 4,28 Podlasie
37. POL Jedwabne COA.svg Jedwabne 1.704 11,47 Mazowsze
38. POL Rajgród COA.svg Rajgród 1.618 35,18 Podlasie/Suwalszczyzna
39. POL Kleszczele COA.svg Kleszczele 1.336 46,71 Podlasie
40. POL Suraż COA.svg Suraż 1.004 33,86 Podlasie

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Piramida płci i wieku – dane z 30 czerwca 2007[4]

Według danych z 30 czerwca 2014 r. województwo miało 1 193 348 mieszkańców, co stanowiło 3,1% ludności Polski[1].

Dane z 30 czerwca 2014 r.[1]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 1 193 348 100 611 519 51 581 829 49
powierzchnia 20 187,01 km²
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
59 30 29

Bardzo niska gęstość zaludnienia 61 os./km², największe zaludnienie (poza miastami) w zachodniej i środkowej części województwa podlaskiego; w Białymstoku i okolicach mieszka 1/3 ludności; niższy od średniej krajowej stopień urbanizacji 57,8%; wyższy przyrost naturalny 1,2, ujemne saldo migracji (0,6).

Podlaskie jest województwem najbardziej zróżnicowanym w Polsce pod względem etnicznym i kulturowym. Od stuleci sąsiadują tu różne narodowości i wyznania. Poza ludnością polską mieszkają tu:

Występuje tu najliczniejsze w Polsce skupisko ludności prawosławnej (ok. 300 tys.)[potrzebne źródło], w Grabarce znajduje się ośrodek pielgrzymek prawosławnych (dane z 1999 roku).

Religia[edytuj | edytuj kod]

Administracja i polityka[edytuj | edytuj kod]

Pieczęć woj. podlaskiego

Samorząd[edytuj | edytuj kod]

Organem stanowiącym samorządu jest Sejmik Województwa Podlaskiego, składający się z 30 radnych. Siedzibą sejmiku województwa jest Białystok. Sejmik wybiera organ wykonawczy samorządu, którym jest zarząd województwa, składający się z 5 członków z przewodniczącym mu marszałkiem.

Administracja rządowa[edytuj | edytuj kod]

Organem administracji rządowej jest Wojewoda Podlaski, wyznaczany przez Prezesa Rady Ministrów. Siedzibą wojewody jest Białystok[5], gdzie znajduje się Podlaski Urząd Wojewódzki w Białymstoku. W ramach urzędu działa także delegatura w Łomży[6].

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

W 2009 r. produkt krajowy brutto woj. podlaskiego wynosił 30,9 mld zł, co stanowiło 2,3% PKB Polski. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosił 26,0 tys. zł (73,7% średniej krajowej), co plasowało podlaskie na 14. miejscu względem innych województw[7].

W 2010 r. produkcja sprzedana przemysłu w woj. podlaskim wynosiła 16,7 mld zł, co stanowiło 1,7% produkcji przemysłu Polski. Sprzedaż produkcji budowlano-montażowej w podlaskim wynosiła 4,8 mld zł, co stanowiło 3,0% tej sprzedaży Polski[8].

Przeciętne miesięczne wynagrodzenie mieszkańca woj. podlaskiego w 3. kwartale 2011 r. wynosiło 3220,88 zł, co lokowało je na 11. miejscu względem wszystkich województw[9].

W końcu marca 2012 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w województwie obejmowała ok. 69,1 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 14,7% do aktywnych zawodowo[10].

Według danych z 2011 r. 11,0% mieszkańców w gospodarstwach domowych woj. podlaskiego miało wydatki poniżej granicy ubóstwa skrajnego (tzn. znajdowało się poniżej minimum egzystencji), co stanowiło największy odsetek względem innych województw[11].

Fauna i flora[edytuj | edytuj kod]

Według danych z 31 grudnia 2012 r. w woj. podlaskim lasy obejmowały powierzchnię 618,4 tys. ha, co stanowiło 30,6% jego powierzchni. 32,7 tys. ha lasów znajdowało się w obrębie parków narodowych[12].

W rozległych lasach i puszczach (Puszcza Białowieska, Augustowska, Knyszyńska, Zielona), z których niektóre jako jedyne w Europie zachowały swój pierwotny charakter, można spotkać bogactwo unikatowej fauny i flory.[potrzebne źródło] Spotkać tu można łosie, wilki, rysie i żubry żyjące w Puszczy Białowieskiej i Knyszyńskiej.

Ochrona środowiska[edytuj | edytuj kod]

Na terenie województwa istnieją 4 parki narodowe, w tym najstarszy w Polsce Białowieski Park Narodowy, a także o największej powierzchni, czyli Biebrzański Park Narodowy. Dwa pozostałe parki narodowe to wigierski i narwiański.

Ochrona przyrody i środowiska naturalnego w województwie podlaskim obejmuje także 3 parki krajobrazowe, 85 rezerwatów przyrody oraz 2051 pomników przyrody.

Parki narodowe:

  1. Białowieski Park Narodowy
  2. Biebrzański Park Narodowy
  3. Narwiański Park Narodowy
  4. Wigierski Park Narodowy

Parki krajobrazowe:

  1. Suwalski Park Krajobrazowy
  2. Park Krajobrazowy Puszczy Knyszyńskiej
  3. Łomżyński Park Krajobrazowy Doliny Narwi

87 rezerwatów przyrody oraz liczne obszary chronionego krajobrazu.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Drogowy[edytuj | edytuj kod]

Nauka i oświata[edytuj | edytuj kod]

Uczelnie publiczne (alfabetycznie)[edytuj | edytuj kod]

Uczelnie niepubliczne[edytuj | edytuj kod]

Seminaria duchowne[edytuj | edytuj kod]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Województwo podlaskie, jakkolwiek w niewielkim stopniu pokrywało się z aktualnym obszarem, istniało pod tą nazwą także w latach 1513-1795 (Województwo podlaskie (I Rzeczpospolita)) i 1816-1837. Poniżej jednostki administracyjne istniejące dawniej na obszarze aktualnego województwa podlaskiego.

Wiek XX[edytuj | edytuj kod]

Polska Rzeczpospolita Ludowa / III Rzeczpospolita

II wojna światowa

II Rzeczpospolita

I wojna światowa

Wiek XIX[edytuj | edytuj kod]

Imperium rosyjskiego

Królestwo Polskie (kongresowe)

Księstwo Warszawskie

Królestwo Prus

Wiek XII – Wiek XV[edytuj | edytuj kod]

Wielkiego Księstwa Litewskiego

Królestwa Polskiego

Księstwo Halicko-Wołyńskie

Wiek X[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Tabele demograficzne, stan z 30 czerwca 2014 r.
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2014 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2014-07-24. ISSN 1505-5507.
  3. geoportal.gov.pl. geoportal.gov.pl. [dostęp 2013-07-27].
  4. GUS. Rocznik demograficzny 2008, s. 545.
  5. (Art. 3.) Ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. (Dz. U. z 1998 r. Nr 96, poz. 603).
  6. (§9. Statut PUW w Białymstoku) Zarządzenie Nr 55/09 Wojewody Podlaskiego z dnia 19 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z 2009 r., Nr 128, poz. 1437).
  7. Rocznik Statystyczny Województw 2011 (wybrane tablice). , s. 162-163, 2012-01-24. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1230-5820. 
  8. Rocznik Statystyczny Województw 2011 (wybrane tablice). , s. 58-59, 2012-01-24. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1230-5820. 
  9. Obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 28 listopada 2011 r. (M.P. z 2011 r. Nr 108, poz. 1099).
  10. Bezrobotni oraz stopa bezrobocia wg województw, podregionów i powiatów (Stan na koniec marca 2012 r.). Główny Urząd Statystyczny, 2012-04-26. [dostęp 2012-05-20].
  11. Ubóstwo w Polsce w 2011r. Główny Urząd Statystyczny, 2012-05-31. [dostęp 2012-06-08]. s. 15.
  12. Raport o stanie lasów w Polsce 2012. Warszawa: Centrum Informacyjne Lasów Państwowych, 2013, s. 78. ISSN 1641-3229.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Zobacz portal z wiadomościami w serwisie Wikinews na temat Podlaskie
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg