Województwo podlaskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy współczesnego województwa. Zobacz też: województwo podlaskie.
województwo podlaskie
Herb województwa podlaskiego Flaga województwa podlaskiego
Herb województwa Flaga województwa
Podlaskie (EE,E NN,N).png
województwo podlaskie na mapie Polski
Siedziba wojewody
Siedziba sejmiku		 POL Białystok formal COA.svg Białystok
Urząd Wojewódzki Białystok,
ul. Mickiewicza 3
Wojewoda Maciej Żywno
Urząd Marszałkowski Białystok,
ul. Wyszyńskiego 1
Marszałek Jarosław Dworzański
Powierzchnia 20 187,01 km²
Ludność 1 192 660[1] mieszk.
(2008)
Gęstość zaludnienia 59[1] mieszk./km²
Urbanizacja 59,5%
Tablica rejestracyjna B
TERYT 20
Kod ISO PL-PD
Podział administracyjny województwa podlaskiego
powiaty grodzkie 3
ziemskie 14
gminy miejskie 13
miejsko-wiejskie 25
wiejskie 80
Adres urzędu
wojewódzkiego		 ul. Mickiewicza 3
15-213 Białystok
Podlaski Urząd Wojewódzki
Oficjalna strona województwa podlaskiego
Podlaskie mapa.png
Pieczęć woj. podlaskiego

Województwo podlaskie – jednostka podziału administracyjnego Polski, jedno z 16 województw. Położone jest w północno-wschodniej części kraju, w geograficznym środku Europy. Przez jego środek przepływa Narew. Stolicą jest Białystok.

Utworzone w 1999 roku z województw poprzedniego podziału administracyjnego:

Atutem tego województwa jest w niewielkim stopniu skażone środowisko, z fragmentami pierwotnej puszczy białowieskiej oraz unikalnymi bagnami w dolinie Biebrzy i rozlewiskami Narwi. Region ma charakter rolniczy, lecz coraz większą rolę zaczyna odgrywać turystyka. Wyróżnikiem jest także wielokulturowość i wielowyznaniowość jego mieszkańców.

Spis treści

[edytuj] Geografia

Dane szczegółowe
Wsie 3271
Sołectwa 3307
Gminy 118
Miasta 39
Powiaty 17
Użytki rolne 1 200 600 ha
Gęstość dróg 52,4 km/100 km²
Dochód na
mieszkańca		 1106 zł
Stopa bezrobocia 9,6% (czerwiec 2008)

[edytuj] Położenie

Województwo podlaskie znajduje się na terenie Niziny Podlaskiej, Pojezierza Suwalskiego i Niziny Mazowieckiej.

Województwo podlaskie graniczy z:

[edytuj] Geografia historyczna

Obszar województwa podlaskiego nie pokrywa się z Podlasiem. Tworzy je:

(większość powiatu białostockiego, powiat bielski, powiat hajnowski, powiat moniecki, część powiatu siemiatyckiego, część powiatu sokólskiego, wschodnia część powiatu wysokomazowieckiego)

(powiat augustowski, północna część powiatu grajewskiego, część powiatu sokólskiego, powiat sejneński, powiat suwalski)

(większość powiatu grajewskiego, powiat kolneński, powiat łomżyński, powiat zambrowski, zachodnia część powiatu wysokomazowieckiego, zachodnia część powiatu białostockiego)

(część powiatu siemiatyckiego)

(część powiatu siemiatyckiego)

Ponadto nie zawiera ono 42% Podlasia - części na południe od Bugu (są to ziemie od Węgrowa po Międzyrzec Podlaski

[edytuj] Miasta

W województwie podlaskim jest 40 miast, w tym 3 miasta na prawach powiatów. Miasta zostały uszeregowane według liczby mieszkańców. Podkreślone zostały siedziby powiatów ziemskich, a wytłuszczone siedziby powiatów grodzkich. Liczba ludności i powierzchnia wg GUS z 31 grudnia 2005 r.

  1. POL Białystok formal COA.svg Białystok – 294.830 (102 km²)
  2. POL Suwałki COA.svg Suwałki – 69.268 (65,50 km²)
  3. POL Łomża COA.svg Łomża – 63.819 (32,71 km²)
  4. POL Augustów COA.svg Augustów – 30.384 (80,93 km²)
  5. POL Bielsk Podlaski COA.svg Bielsk Podlaski - 27.787 (26,88 km²)
  6. POL Zambrów COA.svg Zambrów – 22.782 (19,02 km²)
  7. POL Grajewo COA.svg Grajewo – 22.718 (18,93 km²)
  8. POL Hajnówka COA.svg Hajnówka – 22.159 (21,29 km²)
  9. POL Sokółka COA.svg Sokółka – 18.945 (18,61 km²)
  10. POL Łapy COA.svg Łapy – 16.611 (11,90 km²)
  11. POL Siemiatycze COA.svg Siemiatycze – 15.178 (36,25 km²)
  12. POL Kolno COA.svg Kolno – 10.772 (25,08 km²)
  13. POL Mońki COA.svg Mońki – 10.461 (7,66 km²)
  14. POL Czarna Białostocka COA.svg Czarna Białostocka – 9.611 (14,28 km²)
  15. POL Wysokie Mazowieckie COA.svg Wysokie Mazowieckie – 9.279 (15,24 km²)
  16. POL Wasilków COA.svg Wasilków – 8.872 (28,15 km²)
  17. POL Dąbrowa Białostocka COA.svg Dąbrowa Białostocka – 6.165 (22,64 km²)
  18. POL Sejny 1 COA.svg Sejny – 5.971 (4,49 km²)
  19. POL Choroszcz COA.svg Choroszcz – 5.424 (16,79 km²)
  20. Ciechanowiec herb.svg Ciechanowiec – 4.923 (26,01 km²)
  21. POL Supraśl COA.svg Supraśl – 4.554 (5,68 km²)
  22. POL Brańsk COA.svg Brańsk – 3.800 (32,43 km²)
  23. POL gmina Michałowo COA.svg Michałowo - 3.621 (2,15 km²)
  24. POL Szczuczyn COA.svg Szczuczyn – 3.576 (13,23 km²)
  25. POL Knyszyn COA.svg Knyszyn – 2.851 (23,68 km²)
  26. POL gmina Krynki COA.svg Krynki - 2.709 (3,85 km²)
  27. POL Czyżew COA.svg Czyżew - 2.670
  28. POL Lipsk COA.svg Lipsk – 2.500 (4,97 km²)
  29. Stawiski Herb.svg Stawiski – 2.455 (13,28 km²)
  30. POL Zabłudów COA (IV - 14 - 90).svg Zabłudów – 2.396 (14,30 km²)
  31. POL gmina Szepietowo COA.svg Szepietowo - 2.371 (1,96 km²)
  32. POL Suchowola COA.svg Suchowola – 2.255 (25,95 km²)
  33. POL Drohiczyn COA.svg Drohiczyn – 2.092 (15,68 km²)
  34. POL Nowogród COA.svg Nowogród – 2.014 (20,55 km²)
  35. POL Jedwabne COA.svg Jedwabne – 1.908 (11,47 km²)
  36. Tykocin Herb.svg Tykocin – 1.906 (28,96 km²)
  37. POL Goniądz COA.svg Goniądz – 1.903 (4,28 km²)
  38. POL Rajgród COA.svg Rajgród – 1.677 (35,18 km²)
  39. POL Kleszczele COA.svg Kleszczele – 1.438 (46,71 km²)
  40. POL Suraż COA.svg Suraż – 980 (33,86 km²)
Information icon.svg Zobacz też: Miasta w Polsce (statystyki).

[edytuj] Podział administracyjny

Information icon.svg Osobny artykuł: Podział administracyjny województwa podlaskiego.
Podział administracyjny Powierzchnia
(km²)		 Ludność
(2006)[2]		 Siedziba Miasta gminy
grodzkie
POL Białystok formal COA.svg Białystok 102 295 210   1
POL Suwałki COA.svg Suwałki 65 69 234   1
POL Łomża COA.svg Łomża 33 63 572   1
ziemskie
POL powiat suwalski COA.svg powiat suwalski 1 307 65 136 Suwałki * 9
POL powiat sokólski COA.svg powiat sokólski 2 054 72 424 Sokółka Dąbrowa Białostocka, Suchowola, Krynki 10
POL powiat bielski (podlaski) COA new.svg powiat bielski 1 385 60 047 Bielsk Podlaski Brańsk 8
POL powiat wysokomazowiecki COA.svg powiat wysokomazowiecki 1 288 59 719 Wysokie Mazowieckie Ciechanowiec,

Czyżew, Szepietowo

 10
POL powiat augustowski COA.svg powiat augustowski 1 658 58 966 Augustów Lipsk 7
POL powiat łomżyński COA.svg powiat łomżyński 1 354 50 887 Łomża * Nowogród, Jedwabne 9
POL powiat grajewski COA.svg powiat grajewski 967 50 120 Grajewo Szczuczyn, Rajgród 6
POL powiat siemiatycki COA.svg powiat siemiatycki 1 460 48 603 Siemiatycze Drohiczyn 9
POL powiat hajnowski COA.svg powiat hajnowski 1 624 48 130 Hajnówka Kleszczele 9
POL powiat zambrowski COA.svg powiat zambrowski 733 44 798 Zambrów   5
POL powiat moniecki COA.svg powiat moniecki 1 382 42 960 Mońki Knyszyn, Goniądz 7
POL powiat kolneński COA.svg powiat kolneński 940 39 676 Kolno Stawiski 6
POL powiat białostocki COA.svg powiat białostocki 2 985 136 797 Białystok * Łapy, Czarna Białostocka, Wasilków, Choroszcz, Supraśl, Zabłudów, Tykocin, Suraż 15
Coats of arms of None.svg powiat sejneński 856 21 331 Sejny   5
* nie zalicza się powiatu ziemskiego

[edytuj] Demografia

piramida płci i wieku - dane z 30 czerwca 2007[3]

Dane z 30 czerwca 2008 r.[4]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób % osób % osób %
populacja 1 191 925 100 611 131 51,3 580 794 48,7
powierzchnia 20 187,01 km²
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)		 59,04 30,27 28,77

[edytuj] Religia

Information icon.svg Osobny artykuł: Struktury wyznaniowe w województwie podlaskim.

[edytuj] Gospodarka

W 2008 r. produkt krajowy brutto woj. podlaskiego wynosił 29,1 mld zł, co stanowiło 2,3% PKB Polski. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosił 73,0% średniej krajowej, co plasowało podlaskie na 14. miejscu względem innych województw[5].

Przeciętne miesięczne wynagrodzenie mieszkańca woj. podlaskiego w 1. kwartale 2011 r. wynosiło 3079,20 zł, co lokowało je na 10. miejscu względem wszystkich województw[6].

W końcu czerwca 2011 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w województwie obejmowała ok. 61,2 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 12,6% do aktywnych zawodowo[7].

[edytuj] Warunki naturalne

W rozległych lasach i puszczach (Puszcza Białowieska, Augustowska, Knyszyńska, Zielona), z których niektóre jako jedyne w Europie zachowały swój pierwotny charakter, można spotkać bogactwo unikatowej fauny i flory. Szata roślinna regionu jest niezwykle bogata i urozmaicona, co sprzyja bogactwu świata zwierząt. Spotkać tu można łosie, wilki, rysie i żubry żyjące w Puszczy Białowieskiej i Knyszyńskiej.

Krajobraz urozmaicony, ukształtowany na północy podczas zlodowacenia bałtyckiego, na pozostałym obszarze podczas zlodowacenia środkowopolskiego. Najwyższe wzniesienia występują na północy (Rowelska Góra - 298 m n.p.m.), gdzie dominuje krajobraz pagórkowaty pojezierny. Pojezierza: Zachodniosuwalskie, Wschodniosuwalskie, Ełckie) oraz sandrowy pojezierny (Równina Augustowska); w środkowej i południowej części przeważają równiny peryglacjalne (wysoczyzny: Kolneńska, Białostocka, Wysokomazowiecka, Drohiczyńska, Wzgórza Sokólskie, Międzyrzecze Łomżyńskie, Równina Bielska), urozmaicone wcinającymi się w nie kotlinami i dolinami rzek, na zachodzie leży skraj sandrowej Równiny Kurpiowskiej. Na powierzchni przeważają piaski, żwiry, gliny morenowe, a w dolinach i kotlinach rzek iły, piaski i torfy rzeczne.

Klimat w porównaniu z innymi regionami Polski jest bardziej surowy, a Suwałki, są nazywane "polskim biegunem zimna". Jest on pod silnym wpływem mas powietrza kontynentalnego; średnia roczna temperatura powietrza poniżej 7 °C, w części północno-wschodniej poniżej 6,5 °C. Jest to jeden z chłodniejszych obszarów w kraju (zimy najchłodniejsze w Polsce, poza górami, o temp. poniżej 5,5 °C); amplitudy temperatur powyżej 23 °C, większe niż przeciętne w kraju. Opady wynoszą średnio 550 mm na południu województwa, do 700 na północy. Z warunków klimatycznych wynika długi okres zalegania pokrywy śnieżnej (ponad 3 miesiące) oraz skrócony okres wegetacyjny roślin 190-205 dni.[potrzebne źródło]

Województwo podlaskie należy do najczystszych ekologicznie regionów Polski - najniższa emisja (poza województwem warmińsko-mazurskim) zanieczyszczeń pyłowych (5,4 tys. ton) i gazowych (23 tys. ton).[potrzebne źródło]

Bardzo niska gęstość zaludnienia 61 os./km², największe zaludnienie (poza miastami) w zachodniej i środkowej części województwa podlaskiego; w Białymstoku i okolicach mieszka 1/3 ludności; niższy od średniej krajowej stopień urbanizacji 57,8%; wyższy przyrost naturalny 1,2, ujemne saldo migracji (0,6);

Podlaskie jest województwem najbardziej zróżnicowanym w Polsce pod względem etnicznym i kulturowym. Od stuleci sąsiadują tu różne narodowości i wyznania. Poza ludnością polską mieszkają tu:

Występuje tu najliczniejsze w Polsce skupisko ludności prawosławnej (ok. 300 tys.)[potrzebne źródło], w Grabarce znajduje się ośrodek pielgrzymek prawosławnych (dane z 1999 roku).

[edytuj] Ochrona przyrody

Ochroną prawną objęto blisko 40% powierzchni województwa.[potrzebne źródło] 4 podlaskie parki narodowe - najstarszy w Polsce Białowieski Park Narodowy, a także o największej powierzchni czyli Biebrzański Park Narodowy. Dwa pozostałe parki narodowe to wigierski i narwiański.
Ochrona przyrody i środowiska naturalnego w województwie podlaskim obejmuje także 3 parki krajobrazowe, 85 rezerwatów przyrody oraz 2051 pomników przyrody.

Parki narodowe:

  1. Białowieski Park Narodowy
  2. Biebrzański Park Narodowy
  3. Narwiański Park Narodowy
  4. Wigierski Park Narodowy

Parki krajobrazowe:

  1. Suwalski Park Krajobrazowy
  2. Park Krajobrazowy Puszczy Knyszyńskiej
  3. Łomżyński Park Krajobrazowy Doliny Narwi

87 rezerwatów przyrody oraz liczne obszary chronionego krajobrazu.

[edytuj] Transport

[edytuj] Drogowy

[edytuj] Zabytki

Pałac Branickich w Białymstoku
Katedra św. Michała Archanioła w Łomży
Monaster Zwiastowania NMP w Supraślu
Pałac opatów w Supraślu z 1635 roku
Kościół Wniebowzięcia NMP w Siemiatyczach
Kościół św. Trójcy i pomnik w Tykocinie
Pałac Branickich w Choroszczy
Konkatedra św. Aleksandra w Suwałkach
Emblem-documents.svg
 Ta sekcja wymaga określenia jasnych kryteriów wyboru.
Kryteria powinny być poparte źródłami, nie mogą naruszać zasady neutralnego punktu widzenia, należy też unikać próżnych wyrażeń takich jak "znani", "najlepsi" itd. Kryteria możesz omówić w dyskusji artykułu.
Zobacz też: Zasady tworzenia list.

Zabytki województwa (do uzupełnienia).

Średniowiecze

Renesans

Barok

Klasycyzm

Wiek XIX

Wiek XX

[edytuj] Nauka i oświata

[edytuj] Państwowe uczelnie wyższe

[edytuj] Niepubliczne uczelnie wyższe

Wyższa Szkoła Administracji Publicznej w Białymstoku

[edytuj] Seminaria duchowne

[edytuj] Historia

Województwo podlaskie, jakkolwiek w niewielkim stopniu pokrywało się z aktualnym obszarem, istniało pod tą nazwą także w latach 1513-1795 (Województwo podlaskie (I Rzeczpospolita)) i 1816-1837. Poniżej jednostki administracyjne istniejące dawniej na obszarze aktualnego województwa podlaskiego.

[edytuj] Wiek XX

Polska Rzeczpospolita Ludowa / III Rzeczpospolita

II wojna światowa

II Rzeczpospolita

I wojna światowa

[edytuj] Wiek XIX

Imperium rosyjskiego

Królestwo Polskie (kongresowe)

Księstwo Warszawskie

Królestwo Prus

[edytuj] Wiek XII - Wiek XV

Wielkiego Księstwa Litewskiego

Królestwa Polskiego

Księstwo Halicko-Wołyńskie

[edytuj] Wiek X

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2008 r.. „Informacje i opracowania statystyczne”, 2008. Ireneusz Budzyński – kierujący. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507 (pol.). [dostęp 2008-08-13]. 
  2. ↑ Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym.. „Informacje i opracowania statystyczne”, 2008. Lucyna Nowak – kierujący. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1734-6118 (pol.). [dostęp 2008-10-29]. 
  3. ↑ : GUS, Rocznik demograficzny 2008, s. 545.
  4. ↑ Lucyna Nowak, Joanna Stańczyk, Agnieszka Znajewska: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2007 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2008. ISSN 1734-6118.  (pol.)
  5. ↑ Rocznik Statystyczny Województw 2010 (wybrane tablice). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-02-07, s. 86-87. ISSN 1230-5820. 
  6. ↑ Obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 30 maja 2011 r. (M.P. z 2011 r. Nr 45, poz. 510)
  7. ↑ Bezrobotni oraz stopa bezrobocia wg województw, podregionów i powiatów (Stan na koniec czerwca 2011 r.). Główny Urząd Statystyczny, 2011-07-26. [dostęp 2011-08-21].
Portal Podlasie
Portal:
Podlasie
Commons in image icon.svg
  W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Województwo podlaskie

[edytuj] Linki zewnętrzne

p • d • e
Województwo podlaskie
Powiaty grodzkie herb województwa podlaskiego
Powiaty ziemskie
p • d • e
Województwa Polski
Wojewodztwa.svg
Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wojew%C3%B3dztwo_podlaskie&oldid=29067003”
Osobiste
Przestrzenie nazw
Warianty
Działania
Nawigacja
Dla czytelników
Dla wikipedystów
Drukuj lub eksportuj
Narzędzia
W innych językach