Konstytucja Irlandii
Irlandia |
|
Ten artykuł jest częścią serii:
|
Konstytucja Irlandii (irl.: Bunreacht na hÉireann) – jest podstawowym prawem państwa irlandzkiego, które weszło w życie 29 grudnia 1937 roku, po referendum z 1 lipca. Jest to druga konstytucja państwa od czasu uzyskania niepodległości, zastępująca wcześniejszą z 1922.
Konstytucja jest oparta w dużym stopniu na tradycji demokracji liberalnej. Ustanawia ona niepodległe państwo opierające się na systemie demokracji oraz gwarantuje podstawowe prawa takie jak wybór prezydenta w wyborach powszechnych, dwuizbowy parlament (Oireachtas) w oparciu o model westminsterski, podział władzy i kontroli sądowej. Konstytucja może być zmieniona wyłącznie w drodze referendum.
Spis treści |
Konstytucja z 1922 roku [edytuj]
Nowa konstytucja została zbudowana na fundamentach starej z 1922 roku, zawiera jednak ważne zmiany. Podstawową zmianą jest nadanie państwu nowej nazwy Eire (Ireland w języku angielskim) i opisanie państwa jako suwerennego i niepodległego. Konstytucja określa Eire jako państwo leżące na całej wyspie, lecz jej moc jest rozciągnięta tylko na południowe 26 hrabstw, co było to efektem porozumienia wielkopiątkowego. Konstytucja zamienia również pozycję premiera w członka rządu z większymi możliwościami. Irlandia otrzymuje również stanowisko prezydenta, jako głowę państwa, która ma możliwość władać poprzez daleko idące uprawnienia uznaniowe.
Konstytucja przyznała również specjalną pozycję kościołowi katolickiemu i adoptowałą wiele jego nauczanych praw, co było powodem rozgniewania pozostałej części protestanckiej dominacji. Zabroniona została antykoncepcja i rozwody.
Z nową konstytucją język irlandzki stał się główną częścią edukacji szkolnej, zaś jego biegła znajomość wymogiem zatrudnienia w służbie cywilnej.
Język irlandzki [edytuj]
Konstytucja jest napisana w dwóch językach: irlandzkim i angielskim. Artykuł 8 konstytucji stanowi o języku irlandzkim jako pierwszym języku urzędowym państwa, zaś o angielskim jako drugim. Jednakże druga poprawka zbliża oba języki, ustanawiając je jednakowo ważnymi. Konstytucja wprowadza wiele irlandzkich zwrotów, które mogą być używane na przemian również w języku angielskim: Taoiseach, Tánaiste, Oireachtas, Dáil Éireann czy Seanad Éireann.
Poprawki do Konstytucji [edytuj]
Każda część konstytucji może być zmieniona w drodze referendum. Procedura zmiany jest określona w art 46. i musi być najpierw przyjęta przez obie izby Oireachtas, po czym zostaje ogłoszone referendum. Ostatecznie zostaje podpisana przez prezydenta.
Do tej pory wprowadzono dwadzieścia cztery poprawki, które dotyczyły m. in. takich spraw jak: wolność wyznania (1972), zakaz aborcji (1983) czy też dotyczące Unii Europejskiej (ratyfikacja traktatu nicejskiego w 2002, dwa głosowania w sprawie ratyfikacji traktatu lizbońskiego z 2008 i 2009 roku).
Bibliografia [edytuj]
- Konstytucja Irlandii (ang.)
- Joseph McCullough: A Pocket History of Ireland. Dublin: Gill & Macmillan Ltd, 2010. ISBN 9780717147298.
