Unia personalna
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Unia personalna (łac. persona – osoba) – związek dwóch lub więcej państw posiadających wspólnego monarchę, prezydenta, lub inny organ władzy, przy zachowaniu przez te państwa odrębności prawnej, politycznej, a niekiedy także ustrojowej.
Spis treści |
Historia [edytuj]
Unie personalne w historii Polski:
- unie polsko-czeskie:
- 1003-1004. Bolesław I Chrobry, książę Polski był w l. 1003-1004 również księciem Czech.
- 1300-1306. Wacław II, król Czech był w latach 1300-1305 królem Polski, zaś jego syn i następca na tronie czeskim Wacław III był z mocy prawa również królem Polski od 1305 do śmierci w 1306.
- unie polsko-węgierskie:
- 1370-1382. Ludwik Węgierski król Węgier (jako Ludwik I Wielki) był w tym okresie również królem Polski.
- 1440-1444 Władysław III Warneńczyk, król Polski i wielki książę litewski był też tym okresie równocześnie królem Węgier pod imieniem I. Ulászló
- Unia polsko-litewska z w latach 1385–1569 (z przerwą w latach 1440–1447 i 1492–1501). W 1569 gdy Polska i Wielkie Księstwo Litewskie połączyły się w jedno państwo - Rzeczpospolitą, unia personalna przekształciła się w unię realną.
- unia Polski i Francji pod berłem Henryka I Walezego - istniała jedynie formalnie w l. 1574-1575. Henryk III po śmierci brata Karola IX został w maju 1574 królem Francji "z prawa" (jako Henryk III). Opuścił Polskę udając się do Francji w czerwcu 1574, jednak nie zrzekł się tronu polskiego, formalnie jego panowanie w Polsce zakończyło się w maju 1575.[1]
- unia polsko-siedmiogrodzka 1576-1586. Stefan Batory, książę Siedmiogrodu panował równocześnie w Rzeczypospolitej jako król Polski i wielki książę litewski.
- unia polsko - szwedzka 1592-1599. Zygmunt III Waza panował w Rzeczypospolitej jako król Polski i wielki książę litewski w l. 1587-1632, zaś jako król Szwecji (Sigismund) - w l. 1592-1599. Tytułu króla Szwecji używał do śmierci w 1632.
- unie polsko-saskie:
- 1697-1763 (przerwą w l. 1706-1709). Książęta Saksonii byli jednocześnie władcami Rzeczypospolitej (królami Polski i wielkimi książętami litewskimi): August II (w Saksonii jako Fryderyk August I) w latach 1697-1706 i 1709-1733 i August III (w Saksonii jako Fryderyk August II) w l. 1734-1763.
- 1807-1815 unia Księstwa Warszawskiego z Saksonią w l. - król Saksonii Fryderyk August III panował w Księstwie Warszawskim jako Fryderyk August I
- unia Rosji i Polski w l. 1815-1831 pod berłem cesarzy Rosji: Aleksandra I i Mikołaja I którzy równocześnie byli królami Polski (Królestwa Polskiego).
Unie personalne między innymi państwami:
- Unia kalmarska, kiedy to Dania, Szwecja i Norwegia miały wspólnego władcę w latach 1397 – 1523;
- unia angielsko-francuska. Henryk VI, król Anglii został też w r. 1431 koronowany na króla Francji i częściową władzę w tym państwie pełnił do zakończenia wojny stuletniej w 1453. Królowie Anglii używali tytułu króla Francji od 1328 do 1603;
- unia Cesarstwa Rzymsko-Niemieckiego, Czech, Węgier, i Włoch. Zygmunt Luksemburski w latach 1431-1437 panował jednocześnie we wszystkich tych państwach;
- unia Cesarstwa Rzymsko-Niemieckiego i Hiszpanii. W latach 1519-1556 Karol V Habsburg panował jednocześnie w tych państwach (w Hiszpanii jako Karol I);
- unia Czech i Węgier. Władysław II Jagiellończyk panował równocześnie w tych dwóch państwach jako król w l. 1490 - 1516;
- Anglii i Szkocji pod berłem Stuartów w latach 1603–1649 i 1660–1707;
- Unia iberyjska Hiszpanii i Portugalii pod berłem jednego monarchy w l. 1580–1640;
- Anglii z Holandią w latach 1688–1702;
- Wielkiej Brytanii z Irlandią w l. 1707-1800;
- Wielkiej Brytanii z Hanowerem 1714-1837;
- Rosji i Zakonu Maltańskiego w l. 1799-1801 car Rosji Paweł I był też Wielkim mistrzem Suwerennego Zakonu Maltańskiego;
- Cesarstwa Rzymsko-Niemieckiego z Cesarstwem Austrii z Franciszkiem I (Franciszkiem II)[2] jako cesarzem tych dwóch państw (określanym przez to mianem dwucesarza) w latach 1804 -1806;
- Francji i Włoch. Cesarz Francuzów Napoleon I, w latach 1806-1814 z urzędu również współksiążę Andorry, panował w l. 1805 - 1814 jako król Włoch a wl. 1806-1814 był protektorem Konfederacji Reńskiej;
- unia szwedzko-norweska 1814-1905;
- unia brytyjsko-irlandzka 1921-1947. W 1921 Wolne Państwo Irlandzkie zostało ogłoszone dominium brytyjskim, zaś w 1937 ogłosiło pełną niepodległość. Oficjalnie w republikę przekształciło się w 1947;
- unia duńsko-islandzka 1918-1944. Islandia w 1918 uzyskała status niepodległego królestwa którego władcą był król Danii. W 1944 Islandia została ogłoszona republiką.
Współczesność [edytuj]
Współcześnie charakter unii personalnej mają:
- Związek byłych kolonii brytyjskich z metropolią w ramach Commonwealth realm. Monarcha Wielkiej Brytanii – jest obecnie również głową następujących państw: Australii, Antigui i Barbudy, Bahamów, Barbadosu, Belize, Grenady, Jamajki, Kanady, Nowej Zelandii, Papui-Nowej Gwinei, Saint Kitts i Nevis, Saint Lucia, Saint Vincent i Grenadyn, Tuvalu i Wysp Salomona.
- W unii personalnej z Nową Zelandią znajdują się także stowarzyszone z nią państwa – Niue i Wyspy Cooka, których głową jest również królowa Elżbieta II w prawach monarchy Nowej Zelandii.
- Brytyjski monarcha jest również głową dependencji korony brytyjskiej, podległych mu bezpośrednio jako następcy królów Anglii (co stanowi kontynuację unii personalnej tych terytoriów z Anglią), stanowiących de facto terytoria zależne Wielkiej Brytanii (zależność ta wynika bowiem z tradycji a nie jest zależnością de iure)[3]. Są to: Wyspa Man, Jersey i Guernsey.
- związek Stolicy Apostolskiej z państwem Watykan, które w teorii stanowią dwa odrębne podmioty prawa międzynarodowego (w praktyce często utożsamiane jako jeden) zaś ich wspólną głową jest Papież[4][5].
- związek Andory z Francją: Prezydent Francji jest również współksięciem Andory (wraz z współksięciem episkopalnym – biskupem Seo de Urgel).
Osoby pełniące funkcje głowy państwa w co najmniej dwóch państwach:
.jpg)
.jpg)
Unia personalna w tytulaturze [edytuj]
Fidżi - Tytuł królewski "Tui Viti" tradycyjnie przysługuje od 1878 monarchom brytyjskim. Mimo że 1987 Fidżi zostało ogłoszone republiką z prezydentem na czele, Wielka Rada Wodzów Plemiennych[14] nadal honorowo uznaje królową Wielkiej Brytanii Elżbietę II jako "Tui Viti" bez realnej władzy w Fidżi. Sama królowa nie rości sobie prawa do tego tytułu pozostawiając tę kwestię decyzji obywateli Fidżi[15].
Hiszpania - W pełnej tytulaturze króla Hiszpanii Jana Karola I po słowach Z Bożej łaski król Hiszpanii znajdują się m.in tytuły: król Portugalii i arcyksiążę Austrii, które są tradycyjnymi pozostałościami po czasach historycznego panowania władców Hiszpanii w tych państwach i obecnie nie wynikają z nich żadne roszczenia króla Hiszpanii o koronę.
Unia personalna w kościołach [edytuj]
Przykłady unii personalnej funkcjonowały i funkcjonują obecnie również w strukturach kościelnych, kiedy to dwiema diecezjami kieruje jeden biskup lub dwiema parafiami (zborami) jeden proboszcz (pastor). Takie sytuacje miały lub mają miejsce również w Polsce w różnych Kościołach:
Diecezje:
- 1821 - 1946 - unia personalna aeque principaliter metropolii gnieźnieńskiej z metropolią poznańską ze wspólnym arcybiskupem metropolitą noszącym tytuł prymasa[16]
- 1938 - 1992 - (zatwierdzona w 1946) unia personalna ad personam metropolii gnieźnieńskiej z metropolią warszawską ze wspólnym arcybiskupem metropolitą noszącym tytuł prymasa[17]
- Arcybiskup Metropolita warszawski - obecnie abp. Kazimierz Nycz - jest równocześnie ordynariuszem wiernych Kościoła katolickiego obrządku ormiańskiego na terenie całej Polski.
Parafie:
- W l .1610-1905 unią personalną (wspólny proboszcz) były związane dwie parafie diecezji tarnowskiej: Parafia Oczyszczenia Najświętszej Maryi Panny w Odporyszowie i Parafia Ducha Świętego w Żabnie[18].
- Od 1933 unią personalną są powiązane dwie parafie dekanatu wągrowieckiego Archidiecezji gnieźnieńskiej: Parafia św. Apostołów Piotra i Pawła w Łeknie i Parafia św. Mikołaja w Tarnowie Pałuckim ze wspólnym proboszczem[19].
- W 1991 w Sopocie została zawiązana unia personalna między Parafią św. Jerzego dekanatu Sopot archidiecezji gdańskiej a parafią wojskową dekanatu Marynarki Wojennej Ordynariatu Polowego Wojska Polskiego - które mają wspólnego proboszcza i użytkują wspólną świątynię[20].
- W 2011 unią personalną zostały objęte dwie parafie metropolii gnieźnieńskiej: funkcję proboszcza parafii w NMP Różańcowej w Jabłówku objął proboszcz parafii w św. Urszuli Ledóchowskiej w Lubostroniu[21].
Inne Kościoły:
- W latach 1804-1838 unią personalną były związane parafie Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Ustroniu i Goleszowie[22].
- Od 2004 w Kościele Ewangelicko-Metodystycznym w RP istnieje unia personalna między zborem w Krakowie a zborem w Tarnowie którym przewodniczy ten sam pastor.
Zobacz też [edytuj]
Przypisy
- ↑ 12 maja 1575 minął termin upływem ultimatum dostarczonego Henrykowi przez polskich posłów dotyczącego utraty polskiego tronu jeśli król nie powróci do Polski
- ↑ Franciszek Habsburg panował w Cesarstwie Rzymsko-Niemieckim jako Franciszek II zaś w Cesarstwie Austriackim jako Franciszek I
- ↑ Dependencje nie należą do Unii Europejskiej http://www.uniaeuropejska.org/razem-a-jednak-osobno-status-wyspy-man-i-wysp-normandzkich-wzgledem-ue
- ↑ http://www.racjonalista.pl/kk.php/s,4942 Państwo-Miasto Watykańskie i Stolica Apostolska w świetle prawa międzynarodowego
- ↑ Organizacja Państwa Watykańskiego
- ↑ 6,00 6,01 6,02 6,03 6,04 6,05 6,06 6,07 6,08 6,09 6,10 6,11 uzyskanie niepodległości
- ↑ Elliot Belgrave pełni od 1 XI 2011 obowiązki gubernatora generalnego Barbadosu po rezygnacji Clifforda Husbandsa
- ↑ 8,0 8,1 uzyskanie statusu państwa stowarzyszonego z Nową Zelandią
- ↑ Monarcha brytyjski (Królowa Anglii, jako "Książę Normandii" w Baliwacie Guernsey) jest też suwerenem Wyspy Sark stanowiącej dependencję Baliwatu Jersey i zarazem lenno Anglii, zaś jego wasalem jest senior Sark - obecnie John Michael Beaumont
- ↑ "Książę Normandii" oficjalny tytuł monarchy brytyjskiego na Wyspach Normandzkich (bez względu na płeć) http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/QueenandCrowndependencies/ChannelIslands.aspx
- ↑ oficjalny tytuł królowej brytyjskiej jako głowy państwa Wyspy Man http://www.tynwald.org.im/tynwald/today.shtml
- ↑ razem z drugim współksięciem episkopalnym – biskupem Seo de Urgel - aktualnie Joan Enric Vives Sicília
- ↑ Pełny tytuł: Przedstawiciel współksięcia francuskiego
- ↑ 80 dziedzicznych fidżyjskich wodzów plemiennych
- ↑ Fiji votes to make Queen `supreme tribal chief' - The Independent (London, England) | HighBeam Research
- ↑ Parafia Matki Boskiej Królowej Męczenników W Bydgoszczy
- ↑ W latach 1821-1946 prymasi Polski jako arcybiskupi gnieźnieńscy byli równocześnie arcybiskupami poznańskimi i rezydowali w Poznaniu, zaś w latach 1946-1992 warszawskimi i rezydowali w Warszawie. Ta ostatnia okoliczność wiązała się z faktem nadania w 1818 arcybiskupom warszawskim tytułu prymasa Królestwa Polskiego. W ten sposób po odzyskaniu niepodległości przez Polskę powstała niezręczna sytuacja protokolarna: dwóch prymasów w jednym państwie. Ponieważ ani zrzeczenie się godności prymasowskiej przez jednego z jej nosicieli, ani jej odebranie przez Stolicę Apostolską nie wchodziło w grę, dualizm ten utrzymał się aż do 1938, czyli do śmierci ostatniego prymasa Królestwa Polskiego, kard. Aleksandra Kakowskiego. Wówczas arcybiskupem warszawskim mianowany został prymas Polski i arcybiskup poznańsko-gnieźnieński kard. August Hlond, przez co obie godności prymasowskie zostały połączone w jednym ręku, a tytuł prymasa Królestwa Polskiego samoistnie wygasł. Ze względu na wybuch II wojny światowej powstała w ten sposób faktyczna unia personalna między archidiecezjami gnieźnieńską i warszawską zatwierdzona przez Stolicę Apostolską dopiero w 1946.
- ↑ http://www.zabno.diecezja.tarnow.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=79&Itemid=41 Historia parafii i kościoła Powstanie parafii żabnieńskiej
- ↑ Najstarszy drewniany kościół w Polsce - Turystyka - Adonai.pl
- ↑ Archidiecezja Gdańska
- ↑ http://gazetylokalne.pl/a/znin-unia-personalna-dwoch-parafii Żnin - unia personalna dwóch parafii
- ↑ Parafia Ewangelicko-Augsburska w Goleszowie
