Unia personalna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Obraz upamiętniający unię polsko-litewską w Krewie

Unia personalna (łac. persona – osoba) – związek dwóch lub więcej państw posiadających wspólnego monarchę, prezydenta lub inny organ władzy, przy zachowaniu przez te państwa odrębności prawnej, politycznej, a niekiedy także ustrojowej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Unie personalne w historii Polski:

  • unie polsko-czeskie:
    • 1003-1004. Bolesław I Chrobry, książę Polski był w l. 1003-1004 również księciem Czech.
    • 1300-1306. Wacław II, król Czech był w latach 1300-1305 królem Polski, zaś jego syn i następca na tronie czeskim Wacław III był z mocy prawa również królem Polski od 1305 do śmierci w 1306.
  • unie polsko-węgierskie:
    • 1370-1382. Ludwik Węgierski król Węgier (jako Ludwik I Wielki) był w tym okresie również królem Polski.
    • 1440-1444 Władysław III Warneńczyk, król Polski i wielki książę litewski był też tym okresie równocześnie królem Węgier pod imieniem I. Ulászló
  • Unia polsko-litewska z w latach 1385–1569 (z przerwą w latach 1440–1447 i 1492–1501). W 1569 gdy Polska i Wielkie Księstwo Litewskie połączyły się w jedno państwo - Rzeczpospolitą, unia personalna przekształciła się w unię realną.
  • unia Polski i Francji pod berłem Henryka I Walezego - istniała jedynie formalnie w l. 1574-1575. Henryk III po śmierci brata Karola IX został w maju 1574 królem Francji "z prawa" (jako Henryk III). Opuścił Polskę udając się do Francji w czerwcu 1574, jednak nie zrzekł się tronu polskiego, formalnie jego panowanie w Polsce zakończyło się w maju 1575.[1]
  • unia polsko-siedmiogrodzka 1576-1586. Stefan Batory, książę Siedmiogrodu panował równocześnie w Rzeczypospolitej jako król Polski i wielki książę litewski.
  • unia polsko - szwedzka 1592-1599. Zygmunt III Waza panował w Rzeczypospolitej jako król Polski i wielki książę litewski w l. 1587-1632, zaś jako król Szwecji (Sigismund) - w l. 1592-1599. Tytułu króla Szwecji używał do śmierci w 1632.
  • unie polsko-saskie:
    • 1697-1763 (z przerwą w l. 1706-1709). Książęta Saksonii byli jednocześnie władcami Rzeczypospolitej (królami Polski i wielkimi książętami litewskimi): August II (w Saksonii jako Fryderyk August I) w latach 1697-1706 i 1709-1733 i August III (w Saksonii jako Fryderyk August II) w l. 1734-1763.
    • 1807-1815 unia Księstwa Warszawskiego z Saksonią w l. - król Saksonii Fryderyk August III panował w Księstwie Warszawskim jako Fryderyk August I
  • unia Rosji i Polski w l. 1815-1831 pod berłem cesarzy Rosji: Aleksandra I i Mikołaja I którzy równocześnie byli królami Polski (Królestwa Polskiego).
Zygmunt Luksemburski, w XV w. cesarz rzymsko-niemiecki, król Czech, Węgier i Włoch

Unie personalne między innymi państwami:

Współczesność[edytuj | edytuj kod]

Współcześnie charakter unii personalnej mają:


Osoby pełniące funkcje głowy państwa w co najmniej dwóch państwach:

Głowa państwa Fotografia Państwo Pełniony urząd Od kiedy Reprezentant
głowy państwa
Elżbieta II Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007.jpg  Wielka Brytania
Commonwealth realm
królowa 6 lutego 1952 -
Elżbieta II Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007.jpg  Antigua i Barbuda
Commonwealth realm
królowa
1 listopada 1981[6] gubernator generalny
Louise Lake-Tack
Elżbieta II Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007.jpg  Australia
Commonwealth realm
królowa 6 lutego 1952 gubernator generalny
Peter Cosgrove
Elżbieta II Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007.jpg  Bahamy
Commonwealth realm
królowa 10 lipca 1973[6] gubernator generalny
Arthur Foulkes
Elżbieta II Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007.jpg  Barbados
Commonwealth realm
królowa 30 listopada 1966[6] p.o. gubernatora generalnego
Elliot Belgrave[7]
Elżbieta II Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007.jpg  Belize
Commonwealth realm
królowa 21 września 1981[6] gubernator generalny
Colville Young
Elżbieta II Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007.jpg  Grenada
Commonwealth realm
królowa 7 lutego 1974[6] gubernator generalny
Cécile La Grenade
Elżbieta II Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007.jpg  Jamajka
Commonwealth realm
królowa 6 sierpnia 1962[6] gubernator generalny
Patrick Allen
Elżbieta II Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007.jpg  Kanada
Commonwealth realm
królowa 6 lutego 1952 gubernator generalny
David Lloyd Johnston
Elżbieta II Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007.jpg  Niue
New Zealand Realm
królowa 19 października 1974[8] Wysoki Komisarz
Anton Ojala
Elżbieta II Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007.jpg  Nowa Zelandia
Commonwealth realm
królowa 6 lutego 1952 gubernator generalny
Jerry Mateparae
Elżbieta II Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007.jpg  Papua-Nowa Gwinea
Commonwealth realm
królowa 16 września 1974[6] gubernator generalny
Michael Ogio
Elżbieta II Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007.jpg  Saint Kitts i Nevis
Commonwealth realm
królowa 19 września 1983[6] gubernator generalny
Edmund Lawrence
Elżbieta II Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007.jpg  Saint Lucia
Commonwealth realm
królowa 22 lutego 1979[6] gubernator generalny
Pearlette Louisy
Elżbieta II Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007.jpg  Saint Vincent i Grenadyny
Commonwealth realm
królowa 27 października 1979[6] gubernator generalny
Frederick Ballantyne
Elżbieta II Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007.jpg  Tuvalu
Commonwealth realm
królowa 1 października 1978[6] gubernator generalny
Iakoba Italeli
Elżbieta II Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007.jpg  Wyspy Cooka
New Zealand Realm
królowa 4 sierpnia 1965[8] Przedstawiciel Królowej
Frederick Goodwin
Elżbieta II Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007.jpg  Wyspy Salomona
Commonwealth realm
królowa 7 lipca 1978[6] gubernator generalny
Frank Kabui
Elżbieta II Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007.jpg Guernsey Guernsey[9]
Dependencja Korony brytyjskiej
Książę Normandii[10] 6 lutego 1952 gubernator porucznik
Fabian Malbon
Elżbieta II Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007.jpg Jersey Jersey
Dependencja Korony brytyjskiej
Książę Normandii 6 lutego 1952 Gubernator porucznik
Andrew Ridgway
Elżbieta II Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007.jpg Flag of the Isle of Man.svg Wyspa Man
Dependencja Korony brytyjskiej
królowa, Pani Man[11] 6 lutego 1952 gubernator porucznik
Adam Wood
Franciszek Pope Francis in March 2013 (cropped).jpg Flag of the Vatican City.svg Stolica Apostolska Papież 13 marca 2013 -
Franciszek Pope Francis in March 2013 (cropped).jpg  Watykan Suweren 13 marca 2013 Prezydent Gubernatoratu
Giuseppe Bertello
François Hollande François Hollande (Journées de Nantes 2012).jpg  Francja prezydent 15 maja 2012 -
François Hollande François Hollande (Journées de Nantes 2012).jpg  Andora współksiążę[12] 15 maja 2012 Przedstawiciel[13]
Sylvie Hubac
Barack Obama President Barack Obama.jpg  Stany Zjednoczone prezydent 20 stycznia 2009 -
Barack Obama President Barack Obama.jpg Flag of the Northern Mariana Islands.svg Mariany Północne prezydent 20 stycznia 2009 Gubernator
Eloy Inos
Barack Obama President Barack Obama.jpg  Portoryko prezydent 20 stycznia 2009 Gubernator
Alejandro García Padilla


Unia personalna w tytulaturze[edytuj | edytuj kod]

  •  Fidżi - Tytuł królewski "Tui Viti" tradycyjnie przysługuje od 1878 monarchom brytyjskim. Mimo że 1987 Fidżi zostało ogłoszone republiką z prezydentem na czele, Wielka Rada Wodzów Plemiennych[14] nadal honorowo uznaje królową Wielkiej Brytanii Elżbietę II jako "Tui Viti" bez realnej władzy w Fidżi. Sama królowa nie rości sobie prawa do tego tytułu pozostawiając tę kwestię decyzji obywateli Fidżi[15].
  •  Hiszpania - W pełnej tytulaturze króla Hiszpanii Jana Karola I po słowach Z Bożej łaski król Hiszpanii znajdują się m.in tytuły: król Portugalii i arcyksiążę Austrii, które są tradycyjnymi pozostałościami po czasach historycznego panowania władców Hiszpanii w tych państwach i obecnie nie wynikają z nich żadne roszczenia króla Hiszpanii o koronę.

Unia personalna w kościołach[edytuj | edytuj kod]

Przykłady unii personalnej funkcjonowały i funkcjonują obecnie również w strukturach kościelnych, kiedy to dwiema diecezjami kieruje jeden biskup lub dwiema parafiami (zborami) jeden proboszcz (pastor). Takie sytuacje miały lub mają miejsce również w Polsce w różnych Kościołach:

Kościół Rzymskokatolicki

Diecezje:

Parafie:

Inne Kościoły:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 12 maja 1575 minął termin upływem ultimatum dostarczonego Henrykowi przez polskich posłów dotyczącego utraty polskiego tronu jeśli król nie powróci do Polski
  2. Franciszek Habsburg panował w Cesarstwie Rzymsko-Niemieckim jako Franciszek II zaś w Cesarstwie Austriackim jako Franciszek I
  3. Dependencje nie należą do Unii Europejskiej http://www.uniaeuropejska.org/razem-a-jednak-osobno-status-wyspy-man-i-wysp-normandzkich-wzgledem-ue
  4. http://www.racjonalista.pl/kk.php/s,4942 Państwo-Miasto Watykańskie i Stolica Apostolska w świetle prawa międzynarodowego
  5. Organizacja Państwa Watykańskiego
  6. 6,00 6,01 6,02 6,03 6,04 6,05 6,06 6,07 6,08 6,09 6,10 6,11 uzyskanie niepodległości
  7. Elliot Belgrave pełni od 1 XI 2011 obowiązki gubernatora generalnego Barbadosu po rezygnacji Clifforda Husbandsa
  8. 8,0 8,1 uzyskanie statusu państwa stowarzyszonego z Nową Zelandią
  9. Monarcha brytyjski (Królowa Anglii, jako "Książę Normandii" w Baliwacie Guernsey) jest też suwerenem Wyspy Sark stanowiącej dependencję Baliwatu Jersey i zarazem lenno Anglii, zaś jego wasalem jest senior Sark - obecnie John Michael Beaumont
  10. "Książę Normandii" oficjalny tytuł monarchy brytyjskiego na Wyspach Normandzkich (bez względu na płeć) http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/QueenandCrowndependencies/ChannelIslands.aspx
  11. oficjalny tytuł królowej brytyjskiej jako głowy państwa Wyspy Man http://www.tynwald.org.im/tynwald/today.shtml
  12. razem z drugim współksięciem episkopalnym – biskupem Seo de Urgel - aktualnie Joan Enric Vives Sicília
  13. Pełny tytuł: Przedstawiciel współksięcia francuskiego
  14. 80 dziedzicznych fidżyjskich wodzów plemiennych
  15. Fiji votes to make Queen `supreme tribal chief' - The Independent (London, England) | HighBeam Research
  16. Parafia Matki Boskiej Królowej Męczenników W Bydgoszczy
  17. W latach 1821-1946 prymasi Polski jako arcybiskupi gnieźnieńscy byli równocześnie arcybiskupami poznańskimi i rezydowali w Poznaniu, zaś w latach 1946-1992 warszawskimi i rezydowali w Warszawie. Ta ostatnia okoliczność wiązała się z faktem nadania w 1818 arcybiskupom warszawskim tytułu prymasa Królestwa Polskiego. W ten sposób po odzyskaniu niepodległości przez Polskę powstała niezręczna sytuacja protokolarna: dwóch prymasów w jednym państwie. Ponieważ ani zrzeczenie się godności prymasowskiej przez jednego z jej nosicieli, ani jej odebranie przez Stolicę Apostolską nie wchodziło w grę, dualizm ten utrzymał się aż do 1938, czyli do śmierci ostatniego prymasa Królestwa Polskiego, kard. Aleksandra Kakowskiego. Wówczas arcybiskupem warszawskim mianowany został prymas Polski i arcybiskup poznańsko-gnieźnieński kard. August Hlond, przez co obie godności prymasowskie zostały połączone w jednym ręku, a tytuł prymasa Królestwa Polskiego samoistnie wygasł. Ze względu na wybuch II wojny światowej powstała w ten sposób faktyczna unia personalna między archidiecezjami gnieźnieńską i warszawską zatwierdzona przez Stolicę Apostolską dopiero w 1946.
  18. http://www.zabno.diecezja.tarnow.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=79&Itemid=41 Historia parafii i kościoła Powstanie parafii żabnieńskiej
  19. Najstarszy drewniany kościół w Polsce - Turystyka - Adonai.pl
  20. Archidiecezja Gdańska
  21. http://gazetylokalne.pl/a/znin-unia-personalna-dwoch-parafii Żnin - unia personalna dwóch parafii
  22. Parafia Ewangelicko-Augsburska w Goleszowie