Antykoncepcja
Antykoncepcja (anty- + łac. conceptio "poczęcie") - metody i techniki zapobiegające zapłodnieniu. Tą nazwą określa się także środki, które przeciwdziałają trwałemu zagnieżdżeniu się embrionu ludzkiego[1] wewnątrz macicy, czym powodują jego obumarcie.
Antykoncepcja często opisywana jest jako element szerszego zjawiska nazywanego kontrolą narodzin[2], popularyzowanego przez organizacje międzynarodowe w celu ograniczenia wzrostu liczby ludności na Ziemi[3][4][5]. W ramach kontroli urodzin, poza antykoncepcją (w tym: środki zapobiegające zagnieżdżeniu się zapłodnionej komórki jajowej), stosuje się sterylizacje, wazektomie, zastrzyki ubezpładniające i aborcje.
Żadna z dotychczas stosowanych metod nie ma 100% skuteczności działania. Jednym z ważniejszych parametrów metody antykoncepcyjnej jest jej skuteczność określana wskaźnikiem Pearla. Im wskaźnik Pearla ma mniejszą wartość, tym antykoncepcja jest skuteczniejsza. Obecnie m.in. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) odeszła od jego stosowania, na rzecz wyrażania skuteczności antykoncepcji w procentach[6].
| Metoda antykoncepcyjna[7] | Przy pełnym stosowaniu wszystkich zaleceń dotyczących stosowania danej metody | Przy niepełnym stosowaniu wszystkich zaleceń dotyczących stosowania danej metody |
|---|---|---|
| Tabletki dwuskładnikowe E+P | 0,1 (99,9%) | 6,0 – 8,0 (92% - 94%) |
| Iniekcje hormonalne typu depo | 0,3 (99,7%) | 0,3 (99,7%) |
| Tabletki jednoskładnikowe (P, skuteczność oceniana u kobiet w okresie laktacji) | 0,5 (99,5%) | 1,0 (99%) |
| Tradycyjna wkładka domaciczna | 0,6 (99,4%) | 0,8 (99,2%) |
| Hormonalna wkładka domaciczna | 0,1 (99,9%) | 0,1 (99,9%) |
| Sterylizacja kobiet | 0,2 (99,8%) | 0,4 (99,6%) |
| Metoda LAM[8][9] | ok. 1,0 (99%) (w pierwszych 6 miesiącach) | 2,0 (98%) (w pierwszych 6 miesiącach) |
| Prezerwatywy męskie | 2,0 (98%) | 15,0 (85%) |
| Stosunek przerywany[10]. | 4,0 (96%) | 15,0-28,0 (72% - 85%) |
| Środki plemnikobójcze | 6,0 (94%) | 26,0 (74%) |
| Brak metody (współżycie bez zabezpieczenia) | 85,0 (15%) | 85,0 (15%) |
| Metody naturalne (podwójnego sprawdzenia objawowo-termiczna) | 0,1 (99,9%)[11] - 0,9 (99,1%)[12] | 0,19 (99,81%)[11] - 7,5 (92,5%)[12] |
Spis treści |
[edytuj] Metody antykoncepcji
Metody antykoncepcyjne nie wymagają od partnerów przestrzegania okresów abstynencji seksualnej, są uznawane przez WHO za metody antykoncepcyjne sensu stricto. Ich przeznaczenie, działanie, budowa są bardzo zróżnicowane. Zasadniczo dzielą się na metody mechaniczne, hormonalne, wkładki domaciczne, metody chirurgiczne oraz inne.
[edytuj] Naturalne planowanie rodziny
Uznawanie Naturalnego planowania rodziny (NPR) za antykoncepcję zależy od przyjętej jej definicji. WHO zalicza NPR do metod antykoncepcji[13].
[edytuj] Metody mechaniczne
Polegają na mechanicznym blokowaniu, za pomocą izolujących błon gumowych, możliwości wniknięcia spermy do macicy i niedopuszczeniu do zapłodnienia. Do metod tych zalicza się prezerwatywę, kapturek dopochwowy. Wadą metod mechanicznych jest konieczność "zainstalowania" ich bezpośrednio przed albo nawet w trakcie stosunku. Ich zaletą jest natomiast możliwość natychmiastowego użycia bez wstępnych skomplikowanych zabiegów, brak wymogu lekarskiej konsultacji oraz zmniejszenie ryzyka zakażenia niektórymi chorobami przenoszonymi drogą płciową. W celu uzyskania lepszej skuteczności zaleca się łączenie metod mechanicznych z chemicznymi. Prezerwatywy są zwykle już fabrycznie pokrywane środkiem plemnikobójczym. W przypadku kapturka i diafragmy środki plemnikobójcze należy zakupić osobno.
[edytuj] Metody chemiczne
Polegają na stosowaniu preparatów, które unieszkodliwiają plemniki, pozbawiając je możliwości ruchu. Środki te stosuje się tuż (do 10-15 minut) przed stosunkiem, wprowadzając je do pochwy bezpośrednio w postaci globulek lub w postaci żelu, pianki, maści wraz z mechanicznymi środkami antykoncepcyjnymi. Już od starożytności jako nośnika płynnych środków chemicznych (np. roztworu octu) używano gąbek. Metody chemiczne nie zapobiegają zakażeniom chorobami roznoszonymi drogą płciową i stwarzają ryzyko uczuleń.
[edytuj] Metody hormonalne
Polegają na stosowaniu środków hormonalnych, które blokują wydzielanie hormonów odpowiedzialnych za dojrzewanie komórek jajowych i owulację, a także powodują zmiany w śluzie szyjkowym i błonie śluzowej macicy oraz jajowodów. Stosuje się preparaty jednoskładnikowe, zawierające gestageny lub dwuskładnikowe, zawierające gestageny, octakalioestriol i etynyloestradiol.
[edytuj] Preparaty jednoskładnikowe
Jednoskładnikowe środki antykoncepcyjne zawierają tylko gestageny i występują w formie tabletek, zastrzyków, które należy powtarzać co trzy miesiące oraz metod polegających na wszczepianiu implantów z hormonem lub przyklejaniu na skórę plastrów, wydzielających do wnętrza organizmu odpowiednie dawki środka.
Działanie antykoncepcyjne tych środków polega głównie na zmienianiu właściwości śluzu w szyjce macicy i utrudnianiu wnikania plemników do dróg rodnych kobiety. Hormony te hamują również owulację, ale tylko u 70% kobiet (tabletki tego typu są zatem mniej skuteczne od dwuskładnikowych). Jeśli jednak dojdzie do zapłodnienia, gestageny utrudniają zagnieżdżanie się zarodka w macicy, gdyż zmieniona jest struktura błony śluzowej macicy. Takie działanie wszystkich tabletek, plastrów, zastrzyków oraz pozostałych preparatów jednoskładnikowych jest więc przyczyną śmierci zarodka[14][15].
Preparatami jednoskładnikowymi, są również środki nazywane antykoncepcją postkoitalną oraz wkładki domaciczne zapobiegające zagnieżdżeniu się zarodka w macicy.
[edytuj] Preparaty dwuskładnikowe
Zawarty w tych preparatach estragenowo-gestagenowych etynyloestradiol hamuje wydzielanie FSH, uniemożliwiając dojrzewanie pęcherzyków Graffa i tym samym komórek jajowych. Natomiast gestageny (również obecne w tabletkach) hamują owulację, czyli uwolnienie komórki jajowej. Zmieniają też śluz szyjki macicy, utrudniając wnikanie plemników do dróg rodnych kobiety. W ten sposób hormonalne środki antykoncepcyjne uniemożliwiają zapłodnienie i powstanie zarodka. Dodatkowo składniki tabletek antykoncepcyjnych, działając razem, uniemożliwiają zagnieżdżanie zapłodnionej komórki jajowej w błonie śluzowej macicy i powodują obumarcie zarodka.
Najczęściej stosowane w hormonalnych środkach antykoncepcyjnych gestageny to: Dezogestrel, Lewonorgestrel, Drospirenon, Gestoden, Norelgestromin.
Metody hormonalne przeznaczone dla kobiet są bardzo skuteczne, a niebezpieczeństwo wywołania skutków ubocznych, spowodowanych ingerencją w system hormonalny kobiety, zwłaszcza przez pigułki jest minimalne. Warunkiem skuteczności jest ich systematyczne połykanie (zgodnie z instrukcją) w celu utrzymania potrzebnego stężenia hormonów. Skuteczność tych metod zależy ściśle od systematyczności w stosowaniu. Wymienione metody mogą być nieskuteczne w związku z niektórymi chorobami i zażywaniem specyficznych leków.
Środki hormonalne mogą wywoływać u kobiet stany zapalne pochwy, wzrost ryzyka zakażeń grzybiczych i bakteryjnych, powstania groźnych zakrzepów i zatorów, rozwinięcia się ciąży pozamacicznej [16], oraz innych zachorowań[17], w tym raka piersi[18], ale zmniejszają prawdopodobieństwo zachorowania na raka jajnika i raka macicy[19].
Trwają intensywne prace nad stworzeniem hormonalnych środków antykoncepcyjnych dla mężczyzn. Problem jest złożony, gdyż istnieje niebezpieczeństwo wywołania feminizacji, a oprócz zahamowania samej produkcji plemników należy także unieczynnić plemniki już wyprodukowane[20].
[edytuj] Metody chirurgiczne
Polegają na podwiązaniu/przecięciu jajowodów u kobiet, a nasieniowodów u mężczyzn. Sterylizacja jest jedną z najskuteczniejszych metod antykoncepcyjnych, jednak i ona nie zapewnia 100% skuteczności, zanotowano bowiem przypadki samoistnego udrożnienia podwiązanych przewodów. W przypadku mężczyzn staje się skuteczna dopiero po kilku tygodniach od zabiegu. Wskaźnik Perla wynosi dla mężczyzn 0,1, dla kobiet 0,5. Wadą jest też niska odwracalność metody – powrót do płodności następuje jedynie w ok. 70% przypadków.
[edytuj] Metody inne
Są to m.in. stosunek przerywany, płukanie pochwy bezpośrednio po stosunku, a także tzw. karezza. Płukanie pochwy jest bardzo zawodne, a więc nie nadaje się do bezpiecznego stosowania. Stosunek przerywany jest bardziej skuteczną metodą antykoncepcji. Dla tej metody wskaźnik Pearla ocenia się na 15-28, a przy perfekcyjnym użyciu 4[10]. Dawniej sądzono, że metoda ta jest zupełnie nieskuteczna, gdyż już przed ejakulacją uwalniane są plemniki, ale wyniki badań[21][22][23] wskazują, że preejakulat nie zawiera plemników, chyba że pozostały one w penisie z poprzedniego wytrysku, po którym mężczyzna nie oddawał moczu. Brak danych na temat wskaźnika Pearla w przypadku karezzy.
[edytuj] Medyczne kryteria wyboru metody antykoncepcji
Do oceny metod antykoncepcji stosuje się następujące kryteria medyczne:
- skuteczność,
- odwracalność,
- bezpieczeństwo,
- akceptacja,
- korzyści poza-antykoncepcyjne[24].
[edytuj] Przyczyny stosowania antykoncepcji
Antykoncepcja jest stosowana z jednego lub kilku powodów:
- wiekowych - zbyt młody lub zbyt zaawansowany wiek kobiety lub mężczyzny;
- ekonomicznych - brak środków do utrzymania zadowalającego statusu materialnego rodziny;
- zdrowotnych - duże prawdopodobieństwo pogorszenia stanu zdrowia kobiety;
- genetycznych - duże prawdopodobieństwo obciążenia dziecka nieuleczalną wadą genetyczną;
- światopoglądowych - nieplanowanie posiadania potomstwa;
- obyczajowych - poza małżeństwem;
- innych.
[edytuj] Antykoncepcja a religie
Zgodnie ze stanowiskami przywódców poszczególnych Kościołów stosowanie antykoncepcji może być dopuszczalne, częściowo dopuszczalne lub niedopuszczalne.
[edytuj] Kościół katolicki
Kościół katolicki dopuszcza wyłącznie metody polegające na korzytaniu z okresów niepłodności (i to tylko, gdy istnieją ku temu "słuszne powody"[25]), odrzucając wszelkie inne jako sprzeczne z wyznawaną przez ten Kościół koncepcją osoby i płciowości ludzkiej. Jan Paweł II pisał, że antykoncepcja sztuczna jest sprzeczna z pełną prawdą aktu płciowego jako właściwego wyrazu miłości małżeńskiej[26].
Stosowanie metod nie pozwalających zagnieździć się zarodkowi w macicy wchodzi w zakres grzechu aborcji. Należy zwrócić uwagę, że Kodeks Prawa Kanonicznego oraz Kodeks Kanonów Kościołów Wschodnich, w przypadku spowodowania śmierci embrionu przewidują karę ekskomuniki. [27][28][29]
Metody które mogą prowadzić do śmierci embrionu (czyli grzechu zabójstwa w Kościele Katolickim) to m. in. :
- popularne tabletki hormonalne
- wkładka domaciczna
- pigułki przyjmowane po stosunku
- plastry i zastrzyki antykoncepcyjne, zawierające środki hormonalne
- metody o działaniu utrudniającym lub uniemożliwiającym implantację zarodka poprzez zmienienie struktury endometrium (błony śluzowej trzonu macicy)
- prezerwatywy nasączone środkiem wczesnoporonnym
[edytuj] Świadkowie Jehowy
Świadkowie Jehowy nie uznają stosowania środków wczesnoporonnych[30] Metody antykoncepcji są dozwolone. Według artykułu[31] 'Żaden fragment Pisma Świętego nie potępia regulacji urodzin', oraz '(...)jeżeli para małżeńska postanawia zapobiegać ciąży przez stosowanie jakiejś formy antykoncepcji, ma prawo do takiej decyzji i nikt nie powinien jej osądzać.'
Przypisy
- ↑ Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej: Wyrok Trybunału z dnia 18 października 2011 r.. [dostęp 2011-10-24]. Cytat: „embrionem ludzkim” (...) jest każda ludzka komórka jajowa począwszy od stadium jej zapłodnienia.
- ↑ Mac E. Hadley, Jon E. Levine, Endocrinology, Pearson Prentice Hall, 2007, ISBN 9780131876064
- ↑ Raport UNFPA: "Sytuacja Ludności Świata 2004. Konsensus kairski - ocena po dziesięciu latach: ludność, zdrowie reprodukcyjne i globalne działania na rzecz zwalczania ubóstwa.". [dostęp 2011-12-07].
- ↑ Ekolodzy chcą limitować dzieci, bo zagrażają środowisku. tvn24.pl, 02.02.2009. [dostęp 2011-10-25].
- ↑ Franciszek L. Ćwik. Dzieci są nadzieją Afryki. „Nasz Dziennik”. 171 (3797), 2010-07-24. ISSN 1429-4834.
- ↑ http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs351/en/
- ↑ Hatcher RA i inni, The Essentials of Contraception Technology, Baltimore, John Hopkins University, Population Information Program, 2001.
- ↑ KI. Kennedy, S. Parenteau-Carreau, A. Flynn, B. Gross i inni. The natural family planning--lactational amenorrhea method interface: observations from a prospective study of breastfeeding users of natural family planning.. „Am J Obstet Gynecol”. 165 (6 Pt 2), s. 2020-6, Dec 1991. PMID 1755462.
- ↑ M. Vekemans. Postpartum contraception: the lactational amenorrhea method.. „Eur J Contracept Reprod Health Care”. 2 (2), s. 105-11, Jun 1997. PMID 9678098.
- ↑ 10,0 10,1 Collier, Aine (2007). The Humble Little Condom: A History. Amherst, NY: Prometheus Books. ISBN 978-1-59102-556-6.
- ↑ 11,0 11,1 Rötzer J., 1978. The Sympto-Thermal Method: Ten Years of Change. The Linacre Quarterly 45:358.
- ↑ 12,0 12,1 Rice, J., and Lanctot, C.A., 1978. Results of a Recent Study of the Sympto-Thermal Method of Natural Family Planning. Linacre Quarterly 45:388
- ↑ http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs351/en/
- ↑ Speroff L., Darney P. D., Antykoncepcja, Kraków 2007
- ↑ 7. Mishell D. R., Family Planning, w: Katz V.L., i in., (red.), Comprehensive Gynaecology, Mosby 2007, s. 275-325
- ↑ Antykoncepcja
- ↑ Por. Spagnolo s. 143-145. Por. także: V. Beaumont, J. L. Beaumont. Le risque vasculaire des contraceptifs oraux: realite et mecanisme. L' Evaluation du risque. "La Presse Medicale" 1989 nr 18 (24) s. 1203-1206; Editorial. Whipping un panic about the Pill. "Nature" 1995 nr 377 s. 663. Dr Ellen Grant, "Sexual Chemistry – Understanding Our Hormones, The Pill and HRT"
- ↑ Hulka B. S., Moorman P. G., Breast cancer: hormones and other risk factors., Maturitas, 38(1):103-116, 2001
- ↑ Eksplozja hormonów 3 w: Vivienne Parry Cała prawda o hormonach, s. 167, Świat Książki, Warszawa 2007 ISBN 978-83-247-0410-1
- ↑ Janiec Waldemar (red.), Kompendium farmakologii Wydanie II, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006, ISBN 83-200-3589-9
- ↑ Zukerman, Z.; Weiss, DB; Orvieto, R (April 2003). "Short Communication: Does Preejaculatory Penile Secretion Originating from Cowper's Gland Contain Sperm?". Journal of Assisted Reproduction and Genetics 20 (4): 157–159. doi:10.1023/A:1022933320700. PMID 12762415.
- ↑ Free M, Alexander N (1976). "Male contraception without prescription. A reevaluation of the condom and coitus interruptus" (PDF). Public Health Rep 91 (5): 437–45. PMID 824668. PMC 1440560. http://www.pubmedcentral.nih.gov/picrender.fcgi?artid=1440560&blobtype=pdf
- ↑ "Researchers find no sperm in pre-ejaculate fluid". Contraceptive Technology Update 14 (10): 154–156. October 1993. doi:10.1016/j.<a (inactive 2008-07-21). PMID 12286905.
- ↑ Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w sprawie antykoncepcji. [dostęp 2011-10-15].
- ↑ Paweł VI: Encyklika "Humanae vitae" - O zasadach moralnych w dziedzinie przekazywania życia ludzkiego (pol.). opoka.org.pl. [dostęp 2011-10-24]. Cytat: Jeśli więc istnieją słuszne powody dla wprowadzenia przerw między kolejnymi urodzeniami dzieci, wynikające bądź z warunków fizycznych czy psychicznych małżonków, bądź z okoliczności zewnętrznych, Kościół naucza, że wolno wówczas małżonkom uwzględniać naturalną cykliczność właściwą funkcjom rozrodczym i podejmować stosunki małżeńskie tylko w okresach niepłodności, regulując w ten sposób ilość poczęć, bez łamania zasad moralnych, które dopiero co wyłożyliśmy.
- ↑ http://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/encyclicals/documents/hf_jp-ii_enc_25031995_evangelium-vitae_pl.html - Evangelium Vitae, p. 13
- ↑ [1] - Instrukcja Dignitas personae dotycząca niektórych problemów bioetycznych, str. 13
- ↑ [2] - Kodeks Prawa Kanonicznego, Kan. 1398 §2
- ↑ [3] - Kodeks Kanonów Kościołów Wschodnich, Kan. 1450 §2
- ↑ ich lista jest wymieniona w rozdziale dotyczącym Kościoła katolickiego.
- ↑ Czy antykoncepcja jest sprzeczna z zasadami Bożymi?. WatchOver.org. [dostęp 11 października 2011].
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Portal edukacyjny nt. antykoncepcji www.antykoncepcja.pl
- Eugeniusz Siwik: Antykoncepcja. Planowanie rodziny u progu XXI w.
- Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w sprawie antykoncepcji. [dostęp 2011-10-15].
- Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w sprawie antykoncepcji. [dostęp 2011-10-15].
