Kriowulkan
 |
Ten artykuł od 2012-06 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Możliwe, że ten artykuł w całości albo w części zawiera informacje nieprawdziwe. Informacje bez źródeł w każdej chwili mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Pomóż Wikipedii i dodaj przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
Kriowulkan – wulkan, który zamiast stopionej skały wyrzuca materiał kriogeniczny, tzw. kriomagmę – jest to mieszanina takich cieczy jak woda lub płynna postać amoniaku lub metanu[1]. Kriowulkany tworzą się na lodowych księżycach, a także możliwe, że na innych obiektach astronomicznych o niskiej temperaturze (np. obiekty pasa Kuipera).
Energia potrzebna do erupcji zazwyczaj pochodzi ze zjawiska pływów (analogicznego do ziemskich pływów morskich) pojawiającego się przy oddziaływaniach między księżycem a planetą, wokół której krąży. Możliwe także, że zamarznięte półprzezroczyste materiały prowadzą do wywołania podpowierzchniowego efektu cieplarnianego, który powoduje gromadzenie się ciepła, które topi lód i wywołuje wybuch kriowulkanu.
Obserwacje [edytuj]
Pierwszym zaobserwowanym wybuchem kriowulkanu była erupcja na Trytonie, największym księżycu Neptuna, zarejestrowana w 1989 przez przelatującą w jego pobliżu sondę Voyager 2.
27 listopada 2005 próbnik Cassini sfotografował gejzery na południowym biegunie księżyca Enceladus.
Istnieją również pośrednie dowody na to, że podobne procesy zachodzą w zewnętrznym Układzie Słonecznym, a także mogą być obecne na pewnych lodowych księżycach takich jak Europa, Tytan, Ganimedes czy Miranda. Sonda Cassini sfotografowała na Tytanie kilka obiektów mogących być kriowulkanami. Uważa się, że wulkanizm tego typu może być znaczącym źródłem metanu w atmosferze tego księżyca.
