Planeta skalista

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Cztery planety skaliste Układu Słonecznego, w jednakowej skali.

Planeta skalista, planeta typu ziemskiego – typ planety, która ma skalną lub skalno-lodową powłokę jądra metalicznego. Charakteryzuje ją duża gęstość w porównaniu z gazowymi olbrzymami, stała powierzchnia i niewielka masa – do kilku lub kilkunastu mas Ziemi.

Budowa wewnętrzna[edytuj | edytuj kod]

Budowa wewnętrzna planet skalistych oraz Księżyca.

Planety skaliste mają metaliczne, żelazne lub żelazno-niklowe jądro, które może generować pole magnetyczne. Natężenie pola nie jest w prosty sposób związane z wielkością ciała, chociaż wnętrza mniejszych planet stygną szybciej i ich pole magnetyczne szybciej zanika. Jądro okrywa płaszcz zbudowany ze skał w większości będących w stanie stałym, stanowiący zwykle większą część masy ciała. Najbardziej zewnętrzną warstwą jest skorupa, odróżniająca się chemicznie od płaszcza i powstała w większości na skutek procesów magmowych.

W Układzie Słonecznym[edytuj | edytuj kod]

W Układzie Słonecznym planetami typu ziemskiego są: Merkury, Wenus, Ziemia i Mars, ciałem tego typu jest również ziemski Księżyc. Tworzą one tzw. wewnętrzny Układ Słoneczny, którego granicą jest pas planetoid pomiędzy Marsem a Jowiszem. Planety te nie mają pierścieni, mają też niewiele naturalnych satelitów – Merkury i Wenus nie mają żadnych, Marsa okrążają dwa niewielkie księżyce podobne do planetoid, a Ziemia tworzy ze swoim jedynym Księżycem układ podwójny.

Spośród księżyców planet zewnętrznych tylko Io i Europa, księżyce Jowisza, mają gęstość i budowę podobną do planet skalistych. Inne satelity planet-olbrzymów są ciałami skalno-lodowymi albo obiektami podobnymi do planetoid. Także planety karłowate, w tym Ceres, mają gęstości wskazujące na dużą zawartość lodu.

Pozasłoneczne planety skaliste[edytuj | edytuj kod]

Superziemia Gliese 581 e - wizja artystyczna

Niewiele planet skalistych odkryto do tej pory poza naszym układem planetarnym. Ze względu na ich znikomą masę (w porównaniu do gwiazd czy gazowych olbrzymów) są one wykrywane obecnie jedynie w wyjątkowych okolicznościach – i nie każdą techniką. Aktualnie odkrywa się najcięższe przedstawicielki tej klasy planet, tzw. superziemie (superearths), niepodobne do planet naszego Układu Słonecznego. Mimo to skaliste planety pozasłoneczne prawdopodobnie są szeroko rozpowszechnione we Wszechświecie. Szacuje się, że mogą istnieć w blisko 1/3 znanych już układów planetarnych. Łączna ich liczba powinna być więc rzędu miliardów albo nawet bilionów w samej tylko Drodze Mlecznej. Żadna taka planeta nie została dotąd zaobserwowana bezpośrednio; dokładniejsze badania pozasłonecznych planet skalistych, obejmujące ukształtowanie powierzchni, klimat i tektonikę, będą mogły być prowadzone dopiero przy pomocy doskonalszych teleskopów, które są dopiero projektowane.

Pierwszy odkryty pozasłoneczny układ planetarny PSR 1257+12 zawiera trzy planety o masach zbliżonych do Ziemi. Jednak centralną gwiazdą układu jest pulsar, a same planety ukształtowały się z pozostałości po eksplozji supernowej, której pozostałością jest ten pulsar.

Pierwszą planetą, co do której mamy pewność, że jest ciałem skalistym, jest COROT-7 b[1]. Planeta ta ma gęstość nieznacznie większą niż Ziemia i pięciokrotnie większą masę, a jej powierzchnia jest prawdopodobnie pokryta lawą, ze względu na bardzo wysoką temperaturę (~2000 K) związaną z bliskością gwiazdy.

Najbardziej podobne do Ziemi planety pozasłoneczne[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Planeta ziemiopodobna.

Poniższa tabela wymienia planety o najwyższym indeksie ESI, opisującym podobieństwo do Ziemi[2]. O ile nie wskazano inaczej, dane pochodzą z Encyklopedii Pozasłonecznych Układów Planetarnych[3]:

Planeta ESI Masa planety
M
Okres obiegu
[ d ]
Półoś wielka orbity
[ j.a. ]
Ziemia 1 1 365,2564 1
Gliese 667 Cc 0,83 3,8 +1,5−1,2[4] 28,140 +0,050−0,065[4] 0,125 +0,012−0,013[4]
Kepler-62e ¹ 0,83 36 +0−36 122,387 ± 0,0008 0,427 ± 0,004
tau Ceti e ² 0,77 4,3 ± 2,0 168,12 ± 2 0,552 ± 0,02
Gliese 581 g ² 0,76 3,2 36,652 ± 0,052 0,14601 ± 0,00014
Gliese 667 Cf 0,76 2,7 +1,4−1,2[4] 39,026 +0,194−0,211[4] 0,156 +0,014−0,017[4]
HD 40307 g ² 0,73 7,1 ± 2,6 197,8 +5,7−9 0,6 ± 0,034
Kepler-61b 0,73 59,87756 ± 0,00020[5]
Gliese 163 c 0,73 7,26 ± 0,89 25,645 ± 0,0235 0,1254 ± 0,0001
Kepler-22b ¹ 0,71 <35 289,8623 ± 0,02 0,849 ± 0,018
Kepler-62f ¹ 0,67 35 +0−35 267,291 ± 0,005 0,718 ± 0,007
Mars 0,64 0,105 686,9601 1,524
Gliese 667 Ce 0,60 2,7 +1,6−1,4[4] 62,24 ± 0,55[4] 0,213 +0,019−0,022[4]
Gliese 581 d 0,53 6,04 66,64 ± 0,14 0,22

¹ prawdopodobnie nie jest ciałem typu ziemskiego
² istnienie planety nie jest pewne

Przypisy

  1. First Solid Evidence for a Rocky Exoplanet. 2009-09-16. [dostęp 2014-02-17].
  2. The Habitable Exoplanets Catalog (ang.). W: Planetary Habitability Laboratory [on-line]. University of Puerto Rico at Arecibo. [dostęp 2014-02-17].
  3. Jean Schneider: Interaktywny Katalog Planet Pozasłonecznych. W: Encyklopedia pozasłonecznych układów planetarnych [on-line]. [dostęp 2013-06-26].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 4,8 Guillem Anglada-Escudé, Mikko Tuomi i in.. A dynamically-packed planetary system around GJ 667C with three super-Earths in its habitable zone. „Astronomy & Astrophysics”, 2013-06-07 (pol.). 
  5. Sarah Ballard, David Charbonneau i in.. Exoplanet Characterization by Proxy: a Transiting 2.15 R_Earth Planet Near the Habitable Zone of the Late K dwarf Kepler-61. „The Astrophysical Journal”, 2013-04.  arXiv:1304.6726 (ang.)