Menander

Menander (stgr. Μένανδρος Menandros, 342-291 p.n.e.) – starożytny poeta grecki, syn Diopejthesa, główny przedstawiciel komedii nowej i komedii charakterów. Był uczniem Teofrasta oraz przyjacielem Epikura. Zapewne duży wpływ na jego zainteresowanie teatrem miał wuj Aleksis, znany komediopisarz.

Napisał ok. 100 sztuk znanych z odkrytych fragmentów np. Sąd rozjemczy, Heros. Wywarł wpływ, za pośrednictwem Plauta i Terencjusza, na ukształtowanie się nowożytnej komedii obyczajowej.

W 1905 oraz 1957 odkryto w Egipcie część dzieł Menandra. Dość dużą sensację wywołał także fakt odkrycia w Bibliotece Watykańskiej w grudniu 2003 r. około czterechset linijek Menandra, z czego połowa pochodzi z nieznanej sztuki.

Sztuki Menandra, które są najbardziej kompletne:

• Kobieta z Samos (czasem zwana Samijką; Σαμία ἢ Κηδεία Samia e Kedeia) – tekst dość dobrze zachowany; być może najwcześniejsza sztuka Menandra

• Odludek albo Mizantrop (Δύσκολος ἢ Μισάνθρωπος Dyskolos e Misanthropos) – jedyna sztuka zachowana w całości; zajęła I miejsce na Lenajach w 317 p.n.e.

• Tarcza (Ἀσπίς Aspis) – początek dobrze zachowany, IV i V akt fragmentarycznie

• Sąd polubowny (Sąd rozjemczy; Ἐπιτρέποντες Epitrepontes) – dość dobrze zachowany, tekst urywa się przy samym końcu; prawdopodobnie jedna z późniejszych komedii Menandra

Wymienione wyżej cztery pozycje zostały przetłumaczone na język polski przez Jerzego Łanowskiego w serii Biblioteki Narodowej (Ossolineum; BN II 203, 1982), acz dostępne jest także wcześniejsze tłumaczenie Sądu..., dokonane przez Jerzego Manteuffela w tej samej serii (BN II 67, 1951).

W Biblii św. Paweł cytuje zdanie z tekstu Menandra: "Wskutek złych rozmów psują się dobre obyczaje." (1Kor 15,33)

Zobacz też

• literatura starożytnej Grecji.