Michaił Lermontow

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Michaił Lermontow
Portret autorstwa Piotra Zabołockiego, 1837
Portret autorstwa Piotra Zabołockiego, 1837
Podpis Michaił Lermontow
Imiona i nazwisko Michaił Jurjewicz Lermontow (ros. Михаил Юрьевич Лермонтовн)
Data i miejsce urodzenia 15 października 1814
Imperium Rosyjskie Moskwa
Data i miejsce śmierci 27 lipca 1841
Imperium Rosyjskie Piatigorsk
Zawód pisarz, tłumacz, malarz
Narodowość rosyjska
Język rosyjski
Obywatelstwo rosyjskie
Edukacja Uniwersytet Moskiewski
Okres 1830–1841
Gatunki proza, liryka, dramat
Ważne dzieła Bohater naszych czasów, Demon, Śmierć poety
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Źródła Michaił Lermontow w Wikiźródłach
Wikicytaty Michaił Lermontow w Wikicytatach

Michaił Jurjewicz Lermontow (ros. Михаил Юрьевич Лермонтов; ur. 3 października?/15 października 1814 w Moskwie, Imperium Rosyjskie, zm. 15 lipca?/27 lipca 1841 w Piatigorsku, Imperium Rosyjskie) – rosyjski pisarz, prozaik, dramaturg. Jeden z najwybitniejszych twórców XIX w., związany z romantyzmem[1]. Autor poematów romantycznych opartych na motywach ludowych, pejzażowej, refleksyjno-filozoficznej i patriotycznej liryki oraz dramatówю Twórca pierwszej rosyjskiej powieści psychologicznej (Bohater naszych czasów)[2]. Klasyk literatury rosyjskiej.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z zamożnej rodziny szlacheckiej; syn kapitana Jurija Lermontowa i Marii Arseniewej. Jego rodzina według tradycji wywodzi się od Szkota Learmontha, osiadłego w Rosji w początkach XVII w[3]. Po śmierci matki (1817) wychowywany był przez babkę Jelizawietę Aleksiejewną Arseniewą, bez większego kontaktu z ojcem. Chłopiec uczył się w domu, w dzieciństwie władał już językiem francuskim, którego uczył go francuski guwerner, oraz niemieckim. Uczył się też od najmłodszych lat rysunku i malarstwa, jego nauczycielem był Piotr Jefimowicz Zabołocki, który też namalował kilka portretów poety. Lermontow kilkakrotnie odbył wraz babką wycieczki na Kaukaz (1818, 1820, 1825), które wywarły duży wpływ na jego wczesną twórczość.

W 1828 rozpoczął studia na Uniwersytecie Moskiewskim. W 1832 wyjechał na dwa lata do Petersburga, gdzie uczęszczał do szkoły podchorążych gwardii. Sympatyzował z dekabrystami. Poznał też dobrze angielski, czytał Byrona, którego później tłumaczył na rosyjski, i Shelleya.

Atak rosyjskich huzarów gwardii w czasie szturmu Warszawy w 1831 roku, obraz Lermontowa z 1837 roku

Debiutem był poemat Chadży Abrek[4] z 1828, który ukazał się drukiem w 1835. W 1837 roku napisał wiersz Śmierć poety, w którym oskarżał koła polityczne Rosji o śmierć Puszkina; został za to zesłany na Kaukaz, gdzie Rosja toczyła wojnę z buntującą się lokalną ludnością. Śmierć poety podobnie jak teksty prozą (m.in. powieść Bohater naszych czasów), utwory dramatyczne oraz rosnąca popularność innych jego wierszy, zrobiła z niego najważniejszego poetę rosyjskiego w latach bezpośrednio po śmierci Puszkina, z trwającym przez stulecia wpływem na całą rosyjską literaturę. Charakter jego utworów jest wyraźnie buntowniczy, bezpośrednio godzący w system carski, uznany za szczególnie niebezpieczny przez swoją do dziś uderzającą nowoczesnością estetykę i narastającą popularność.

Pomnik Lermontowa w miejscu śmiertelnego pojedynku w Piatigorsku

Po kilku miesiącach zesłania Lermontow powrócił do Rosji, ale w 1840 za pojedynek z synem francuskiego ambasadora został przez sąd wojenny powtórnie skazany na zsyłkę na Kaukaz. Zginął w 1841 roku w Piatigorsku, w pojedynku zaaranżowanym przez carską policję.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Lermontow tworzył pod wpływem europejskich romantyków, takich jak Byron, Schiller. Dla początków jego twórczości charakterystyczne są melancholia, pesymizm i bunt przeciw ograniczaniu wolności w Rosji. Później pojawiły się także wątki refleksyjno-filozoficzne. W odróżnieniu jednak od innych poetów romantyzmu, poezja jego zaskakująco oszczędna formalnie, nowoczesna. Lermontow wywarł swoimi utworami do dziś trwający wpływ na rosyjską literaturę. Buntowniczy charakter jego utworów jest obok ich estetyki jednym z głównych powodów tej aktualności.

Wybrana twórczość[5][edytuj | edytuj kod]

Proza[edytuj | edytuj kod]

  • 1834 – Panorama Moskwy (ros. Панорама Москвы)
  • 1832-1837 – Wadim (ros. Вадим) – powieść nieukończona
  • 1836-1837 – Kniaginia Ligowskaja (ros. Княгиня Лиговская)
  • 1837 – „Ja choczu rasskazat’ wam” (ros. „Я хочу рассказать вам”)
  • 1839 – Bohater naszych czasów[6] (ros. Герой нашего времени)
  • 1841 – Kawkaziec (ros. Кавказец)
  • 1841 – Sztoss[7] (ros. Штосс)

Dramaty[edytuj | edytuj kod]

  • 1828 – Cygany (ros. Цыганы)
  • 1830 – Hiszpanie[8] (ros. Испанцы)
  • 1830 – Menschen und Leidenschaften (ros. Menschen und Leidenschaften)
  • 1831 – Strannyj czełowiek (ros. Странный человек)
  • 1835 – Maskarada[9][10] (ros. Маскарад)
  • 1836 – Arbienin (ros. Арбенин)
  • 1834-1836 – Dwa brata (ros. Два брата)

Poematy[edytuj | edytuj kod]

  • 1828:
    • Czerkiesi[11] (ros. Черкесы)
    • Kawkazskij plennik (ros. Кавказский пленник)
    • Korsar (ros. Корсар)
    • Chadży Abrek[12] (ros. Хаджи Абрек)
  • 1829:
    • Priestupnik. Powiest' (ros. Преступник. Повесть)
    • Olieg (ros. Олег)
    • Dwa brata (ros. Два брата)
  • 1830:
    • Dwie niewolnicy (ros. Две невольницы)
    • Dżulio. Powiest (ros. Джюлио. Повесть)
  • 1831:
    • Anioł śmierci[11] (ros. Ангел смерти)
    • Ispowied' (ros. Исповедь)
    • Moriak. Otrywok (ros. Моряк. Отрывок)
    • Izmaił-Bej[11] (ros. Измаил-Бей. Восточная повесть)
  • 1833-1834 – Auł Bastundży (ros. Аул Бастунджи)
  • 1837:
  • 1838:
    • Tambowskaja kaznaczejsza (ros. Тамбовская казначейша)
    • Zbieg[11] (ros. Беглец)
  • 1835-1836, 1839 – Saszka[11] (ros. Сашка. Нравственная поэма)
  • 1839:
  • Ostatni syn wolności[11] (ros. Последний сын вольности. Повесть)
  • Kałły. Czerkiesskaja powiest' (ros. Каллы. Черкесская повесть)
  • <Azraił> (ros. ‹Азраил›)
  • Litwinka. Powiest' (ros. Литвинка. Повесть)
  • Bojar Orsza[11] (ros. Боярин Орша)

Wiersze[15][16][edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. http://portalwiedzy.onet.pl/14578,,,,lermontow_michail_jurjewicz,haslo.html.
  2. http://encyklopedia.pwn.pl/haslo/3931757/lermontow-michail-j.html.
  3. [1]
  4. Abrekiem nazywają Kabardyjczycy tego, który uczynił ślub, że nie spocznie dopóki nie zabije tylu nieprzyjaciół, ilu ślubował (przypis do polskiego przekładu Stanisława Budzińskiego z 1854) [za:] Chadży Abrek, [w: Biblioteka Warszawska Pismo poświecone naukom, sztukom i przemysłowi]. T. III. 1854. OCLC 233597059. [dostęp 27 lipca 2010]. (pol.)
  5. https://ru.wikisource.org/wiki/Михаил_Юрьевич_Лермонтов.
  6. http://pbl.ibl.poznan.pl/dostep/index.php?s=d_biezacy&f=zapisy_szczeg&p_zapis=359947.
  7. http://www.biblionetka.pl/book.aspx?id=70310.
  8. http://www.biblionetka.pl/book.aspx?id=126218.
  9. http://pbl.ibl.poznan.pl/dostep/index.php?s=d_biezacy&f=zapisy_szczeg&p_zapis=425829.
  10. http://www.biblionetka.pl/book.aspx?id=63747.
  11. 11,00 11,01 11,02 11,03 11,04 11,05 11,06 11,07 11,08 11,09 11,10 Michaił Lermontow: Wybór poezji. T. II: Poematy. Warszawa: PIW, 1956.
  12. Polski przekład: Chadży Abrek, [w: Biblioteka Warszawska Pismo poświecone naukom, sztukom i przemysłowi]. 1854, s. 434–444. OCLC 233597059. [dostęp 27 lipca 2010]. (pol.)
  13. http://www.biblionetka.pl/book.aspx?id=277312.
  14. http://www.biblionetka.pl/book.aspx?id=29954.
  15. Michaił Lermontow: Wybór poezji. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1972.
  16. Michaił Lermontow: Wybór poezji. T. I: Liryki. Warszawa: PIW, 1956.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]