Michaił Lermontow

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Michaił Lermontow
Portret autorstwa Piotra Zabołockiego, 1837 rok
Portret autorstwa Piotra Zabołockiego, 1837 rok
Podpis Michaił Lermontow
Imiona i nazwisko Michaił Jurjewicz Lermontow
(Михаил Юрьевич Лермонтовн)
Data i miejsce urodzenia 15 października 1814
Imperium Rosyjskie Moskwa
Data i miejsce śmierci 27 lipca 1841
Imperium Rosyjskie Piatigorsk
Narodowość rosyjska
Język rosyjski
Obywatelstwo rosyjskie
Edukacja Uniwersytet Moskiewski
Okres 1830–1841
Gatunki proza, liryka, dramat
Ważne dzieła Bohater naszych czasów, Demon, Śmierć poety
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Źródła Michaił Lermontow w Wikiźródłach
Wikicytaty Michaił Lermontow w Wikicytatach
Atak rosyjskich huzarów gwardii w czasie szturmu Warszawy w 1831 roku, obraz Lermontowa z 1837 roku
Pomnik Lermontowa w miejscu śmiertelnego pojedynku w Piatigorsku

Michaił Jurjewicz Lermontow (ros. Михаил Юрьевич Лермонтов; ur. 3 października?/15 października 1814 w Moskwie, zm. 15 lipca?/27 lipca 1841 w Piatigorsku) – rosyjski pisarz, jeden z najwybitniejszych twórców XIX w. w Rosji. Poeta, prozaik, dramaturg.

Życie[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z zamożnej rodziny szlacheckiej; syn kapitana Jurija Lermontowa i Marii Arseniewej. Jego rodzina miała wywodzić swe pochodzenie ze Szkocji (Learmonth), ale badania naukowe nie potwierdzają tego[1]. Po śmierci matki (1817) wychowywany był przez babkę Jelizawietę Aleksiejewną Arseniewą, bez większego kontaktu z ojcem. Chłopiec uczył się w domu, w dzieciństwie władał już językiem francuskim, którego uczył go francuski guwerner, oraz niemieckim. Uczył się też od najmłodszych lat rysunku i malarstwa, jego nauczycielem był Piotr Jefimowicz Zabołocki, który też namalował kilka portretów poety. Lermontow kilkakrotnie odbył wraz babką wycieczki na Kaukaz (1818, 1820, 1825), które wywarły duży wpływ na jego wczesną twórczość.

W 1828 rozpoczął studia na Uniwersytecie Moskiewskim. W 1832 wyjechał na dwa lata do Petersburga, gdzie uczęszczał do szkoły podchorążych gwardii. Sympatyzował z dekabrystami. Poznał też dobrze angielski, czytał Byrona, którego później tłumaczył na rosyjski, i Shelleya.

Debiutem był poemat Chadży Abrek[2] z 1828, który ukazał się drukiem w 1835. W 1837 roku napisał wiersz Śmierć poety, w którym oskarżał koła polityczne Rosji o śmierć Puszkina; został za to zesłany na Kaukaz, gdzie Rosja toczyła wojnę z buntującą się lokalną ludnością. Śmierć poety podobnie jak teksty prozą (m.in. powieść Bohater naszych czasów), utwory dramatyczne oraz rosnąca popularność innych jego wierszy, zrobiła z niego najważniejszego poetę rosyjskiego w latach bezpośrednio po śmierci Puszkina, z trwającym przez stulecia wpływem na całą rosyjską literaturę. Charakter jego utworów jest wyraźnie buntowniczy, bezpośrednio godzący w system carski, uznany za szczególnie niebezpieczny przez swoją do dziś uderzającą nowoczesnością estetykę i narastającą popularność.

Po kilku miesiącach zesłania Lermontow powrócił do Rosji, ale w 1840 za pojedynek z synem francuskiego ambasadora został przez sąd wojenny powtórnie skazany na zsyłkę na Kaukaz. Zginął w 1841 roku w Piatigorsku, w pojedynku zaaranżowanym przez carską policję.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Lermontow tworzył pod wpływem europejskich romantyków, takich jak Byron, Schiller. Dla początków jego twórczości charakterystyczne są melancholia, pesymizm i bunt przeciw ograniczaniu wolności w Rosji. Później pojawiły się także wątki refleksyjno-filozoficzne. W odróżnieniu jednak od innych poetów romantyzmu, poezja jego zaskakująco oszczędna formalnie, nowoczesna. Lermontow wywarł swoimi utworami do dziś trwający wpływ na rosyjską literaturę. Buntowniczy charakter jego utworów jest obok ich estetyki jednym z głównych powodów tej aktualności.

Najważniejsze dzieła[edytuj | edytuj kod]

  • Liryki (wiersze:)
    • Chadży Abrek (Хаджи Абрек, trans. Hadži Abrek) (1828 druk 1835)[3]poemat
    • Skargi Turka (Żałoby Turka) (1829)
    • Napoleon (1829)
    • Nowogród (Nowgorod) (1830)
    • Pieśń barda (1830)
    • Uczta Asmodeusza (Pir Asmodieja) (1830)
    • Mój dom (1831)
    • Przepowiednia (Priedskazanije) (1831)
    • 11 czerwca 1831 (1831 ijunia 11 dnia)wiersz autobiograficzny
    • Anioł (Angieł) (1831)
    • Mój demon (Moj diemon) (1831)
    • Ziemia i niebo (Ziemla i niebo) (1831)
    • Żagiel (Parus) (1832)
    • Pragnienie (Żełanije) (1832)
    • Nie, jam nie Byron (Niet, ja nie Bajron) (1832)
    • Chcę żyć! chcę smutku! (Ja żyt choczu! choczu pieczali!) (1832)
    • Nie pragnę, by nieczuły świat... (Ja nie choczu, cztob swiet uznal...) (1837)
    • Śmierć poety (Smiert poeta) (1837) – oda
    • Borodino (1837) – ballada
    • Patrzę w dni przyszłe, pełne trwogi... (Glażu na buduszcznost's bojaznju...) (1838)
    • Rozmyślanie (Duma) (1838) – elegia
    • Poeta (Poet) (1838)
    • Nie ufaj sobie (Nie wier' sebie) (1839)
    • I smutek i nuda (I skuczno i grustno) (1840)
    • Rycerz w niewoli (Plennyj rycar) (1840)
    • Dziennikarz, czytelnik i pisarz (Żurnalist, czitatiel i pisatiel) (1840)
    • Żegnaj mi, Rosjo nieumyta... (Proszczaj, niemyta Rossija) (1841)
    • Ojczyzna (Rodina) (1841)
    • Ostatnia droga (Poslednieje nowosielje) (1841)
    • Prorok (1841)
    • Nie kocham żarem namiętności... (Niet, nie tiebia tak pyłko ja lublu) (1841)
  • Oleg (1829) – poemat
  • Hiszpanie (Ispancy) (1830) – tragedia
  • Ludzie i namiętności (Menschen und Leidenschaften – tytuł niem.) (1830) – dramat
  • Wadim (1834) – powieść historyczna (nie ukończona)
  • Księżna Ligowska (Kniaginia Ligowskaja) (1836) – powieść
  • Maskarada (Maskarad) (1837) – dramat
  • Pieśń o carze Iwanie Wasylewiczu, o młodym opryczniku i o udałym kupcu Kałasznikowie (Piesnia pro caria Iwana Wasiljewicza, mołodogo opricznika i udałogo kupca Kałasznikowa) (1837) – poemat
  • Skarbnikowa z Tambowa (Tambowskaja kaznaczejsza) (1838) – poemat
  • Mcyri (1839) – poemat
  • Bohater naszych czasów (Gieroj naszego wriemieni) (1840) – powieść
  • Demon (Diemon) (1841) – poemat

Przypisy

  1. Drzewo genealogiczne Lermontowa na stronie The Past of Russia (do 5 pokolenia, po rosyjsku)
  2. Abrekiem nazywają Kabardyjczycy tego, który uczynił ślub, że nie spocznie dopóki nie zabije tylu nieprzyjaciół, ilu ślubował (przypis do polskiego przekładu Stanisława Budzińskiego z 1854) [za:] Chadży Abrek (w:) Biblioteka Warszawska Pismo poświecone naukom, sztukom i przemysłowi. T. III. 1854. OCLC 233597059. [dostęp 27 lipca 2010]. (pol.)
  3. polski przekład: Chadży Abrek (w:) Biblioteka Warszawska Pismo poświecone naukom, sztukom i przemysłowi. T. III. 1854, s. 434–444. OCLC 233597059. [dostęp 27 lipca 2010]. (pol.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]