Miejsce pamięci na ulicy Górczewskiej w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Miejsce pamięci – wygląd obecny

Miejsce pamięci na ulicy Górczewskiej w Warszawie – miejsce pamięci narodowej zlokalizowane przy ul. Górczewskiej 32 na warszawskiej Woli, w pobliżu skrzyżowania z al. Prymasa Tysiąclecia. Znajdujące się tam krzyż i tablice pamiątkowe upamiętniają miejsce największych egzekucji dokonanych przez Niemców w trakcie rzezi Woli. W pierwszych dniach sierpnia 1944 roku w miejscu tym zamordowano blisko 10 000 polskich mężczyzn, kobiet i dzieci.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Rzeź Woli.

W pierwszych dniach sierpnia 1944 niemieckie oddziały skierowane do stłumienia powstania warszawskiego dokonały masowej eksterminacji mieszkańców dzielnicy Wola. W myśl wyraźnych rozkazów Hitlera mordowano bez względu na wiek i płeć każdego schwytanego Polaka. Miejscem największych zbrodni stał się rejon ul. Górczewskiej i Moczydła, w szczególności podwórko kamienicy przy zbiegu ul. Górczewskiej z ul. Zagłoby (obecnie nie istniejącą), położone nieopodal nasypu kolejowego[a]. Masowe egzekucje prawdopodobnie rozpoczęły się tam już 4 sierpnia[1] i były kontynuowane do 8 sierpnia – przy czym ich największe natężenie przypadło na dzień 5 sierpnia („czarna sobota”)[2].

Historycy oceniają, że w pobliżu obecnego miejsca pamięci zostało rozstrzelanych od 4500[2] do 10 000[3] Polaków – mężczyzn, kobiet i dzieci. Ze względu na spalenie większości zwłok przez Niemców nie jest możliwe precyzyjne ustalenie liczby zamordowanych. Wiadomo jednak, że w gronie ofiar znaleźli się m.in. mieszkańcy domów przy ulicach: Działdowskiej, Gostyńskiej, Górczewskiej, Moczydło, Płockiej, Rabsztyńskiej, Skierniewickiej, Sokołowskiej, Staszica, Syreny, Szlenkierów, św. Wojciecha, Tyszkiewicza, Wawelberga, Zbożowej i Żytniej. Niemcy zamordowali tam również ok. 360 pacjentów i pracowników Szpitala Wolskiego przy ul. Płockiej oraz trzech księży pełniących posługę w kościele św. Wojciecha przy ul. Wolskiej.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Już w pierwszą rocznicę zbrodni na miejscu masowych egzekucji ustawiono i poświęcono drewniany krzyż. Uroczystość odbyła się z inicjatywy pracowników Szpitala Wolskiego (obecnie Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc), pod których opieką miejsce pamięci znajduje się do dnia dzisiejszego[4]. Na przełomie lat 40. i 50. ustawiono tam również tablicę pamiątkową z piaskowca, wykonaną według standardowego wzoru przyjętego dla upamiętnienia wszystkich miejsc straceń w Warszawie (tzw. tablice Tchorka).

Kontrowersje[edytuj | edytuj kod]

W 2004 roku w bezpośrednim sąsiedztwie miejsca pamięci został wybudowany salon samochodowy Nissan wraz z parkingiem. Pojawiła się wówczas propozycja przeniesienia krzyża pod pobliski nasyp kolejowy[4]. Projekt ten spotkał się jednak z gwałtownymi protestami środowisk kombatanckich i prawicowych, które argumentowały, że jego realizacja stanowić będzie profanację miejsca kaźni i zafałszowywanie historii (krzyż bardzo dokładnie wskazywał miejsce egzekucji). Ostatecznie miejsce pamięci pozostało nienaruszone, a Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa oraz władze m.st. Warszawy podjęły działania mające na celu jego modernizację i rozbudowę.

Obecny stan miejsca pamięci[edytuj | edytuj kod]

W 2010 roku miejsce pamięci uzupełniono o kolejną tablicę pamiątkową, zawierającą szczegółowy opis dokonanej tam zbrodni. Ponadto Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa zamówiła i sfinansowała pomnik w postaci stalowego krzyża o wysokości 8 metrów, który postawiono na miejscu dawnego drewnianego krzyża. Wizerunek Chrystusa – widoczny na metalowej obudowie krzyża – został skomponowany w formie wypalonego, wyżarzonego śladu. Krzyż jest także czerniony od dołu. Symbolizuje to masowe palenie zwłok zamordowanych Polaków, które Niemcy prowadzili w tym miejscu po zakończeniu egzekucji. Pomnik został oficjalnie odsłonięty w dniu 5 sierpnia 2012 – w 68. rocznicę rzezi Woli[5].

Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa planuje, iż odsłonięcie krzyża stanowić będzie wstęp do szerszego upamiętnienia ofiar dokonanej w tym miejscu masakry. Obecnie rozważane jest m.in. uzupełnienie miejsca pamięci o tablicę z nazwiskami pomordowanych osób oraz zagospodarowanie terenu w sposób umożliwiający zasłonięcie znajdującego się w tle salonu samochodowego[5].

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Masowe egzekucje odbywały się także na podwórzu domu przy ul. Górczewskiej 51, na terenie fabryki kotłów „Simplex” przy ul. Górczewskiej 53 oraz w warsztatach kolejowych na Moczydle. Patrz: Maja Motyl, Stanisław Rutkowski, Powstanie Warszawskie – rejestr miejsc i faktów zbrodni, GKBZpNP-IPN, Warszawa 1994, s. 53.

Przypisy

  1. Antoni Przygoński: Powstanie warszawskie w sierpniu 1944 r. T. I. Warszawa: PWN, 1980, s. 249. ISBN 83-01-00293-X.
  2. 2,0 2,1 Maja Motyl, Stanisław Rutkowski: Powstanie Warszawskie – rejestr miejsc i faktów zbrodni. Warszawa: GKBZpNP-IPN, 1994, s. 53.
  3. Antoni Przygoński: Powstanie warszawskie w sierpniu 1944... T. I. op.cit., s. 298.
  4. 4,0 4,1 Jacek Dytkowski. Oddajmy hołd pomordowanym (wywiad z prof. Janem Zielińskim). „Nasz Dziennik”. 181 (4416), 4 sierpnia 2012. 
  5. 5,0 5,1 Jacek Dytkowski. Krzyż dla męczeńskiej Woli. „Nasz Dziennik”. 180 (4415), 3 sierpnia 2012. 
Wikimedia Commons