Naczynie krwionośne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Prosty schemat ilustrujące układ krążenia człowieka.

Naczynia krwionośne – część układu krążenia. Służą one do transportowania krwi przez organizm. Są trzy główne rodzaje naczyń krwionośnych: tętnice, które odtransportowują krew z serca, naczynia włosowate, za pośrednictwem których następuje wymiana substancji między krwią a tkankami i żyły, które transportują krew z powrotem do serca.

Podział[edytuj | edytuj kod]

Naczynia krwionośne dzielą się w ogólności na tętnice, żyły i naczynia włosowate[1]. Tętnice rozdzielają się na tętniczki, i dalej na naczynia włosowate, które z kolei łączą się w żyłki i dalej w żyły[2].

Fizjologia[edytuj | edytuj kod]

Naczynia krwionośne nie biorą aktywnego udziału w transportowaniu krwi. Tętnice, a także – do pewnego stopnia – żyły mogą zmieniać swoją średnicę dzięki działaniom warstwy mięśniowej. Przykładowym czynnikiem wywołującym wazokonstrykcję jest wazopresyna, zaś wazodilatacjętlenek azotu(II). Regulacje takie są kontrolowane przez autonomiczny układ nerwowy. Pozwalają one na regulowanie przepływu krwi oraz są wykorzystywane w termoregulacji[3].

Tlen (związany z hemoglobiną w czerwonych krwinkach) jest najważniejszą substancją przenoszoną przez krew. W tętnicach nasycenie hemoglobiny tlenem wynosi 97%, a ciśnienie parcjalne tlenu jest równe 95 mm Hg. W żyłach natomiast hemoglobina jest wysycona tlenem średnio w 70%, zaś ciśnienie parcjalne tlenu jest równe ok. 40 mm Hg. W małym krwiobiegu wartości te są odwrócone. Tętnica płucna prowadzi do płuc krew z niską zawartością tlenu, aby została tam natlenowana, zaś żyła płucna wyprowadza z płuc krew z wysoką zawartością tlenu; mimo to terminy krew tętnicza i krew żylna oznaczają odpowiednio krew natlenowaną i krew odtlenowaną[4].

Ciśnienie krwi w naczyniach krwionośnych jest tradycyjnie wyrażane w milimetrach słupa rtęci (1 mm Hg = 133 Pa). Średnia wartość ciśnienia krwi w tętnicach u dorosłego człowieka wynosi około 120 mm Hg ciśnienia skurczowego i 80 mm Hg ciśnienia rozkurczowego. Dla porównania ciśnienie krwi w układzie żylnym nie zmienia się w rytm skurczów serca, natomiast zależy ono od aktualnej pozycji ciała i umiejscowienia oraz rodzaju żyły. Dla dorosłego człowieka w pozycji leżącej różni się ono o 10-15 mm Hg, przy czym w żyłach głównych jest ono najniższe (ok. 0 mm Hg), natomiast w żyłkach – najwyższe[5].

Przenikalność śródbłonka jest decydująca dla przekazywania substancji dla tkanek. Jest ona zwiększona podczas stanu zapalnego w odpowiedzi na działanie histaminy, prostaglandyn i interleukin. Zjawisko to leży u podłoża większości objawów zapalenia (opuchliznę, zaczerwienienie i ocieplenie).

Choroby[edytuj | edytuj kod]

Naczynia krwionośne mają ogromne znaczenie w niemal każdym schorzeniu. Rak na przykład nie może się rozwijać jeśli nie wywoła angiogenezy (nie wytworzy nowych naczyń krwionośnych), aby zapewnić dla siebie niezbędne substancje. Natomiast choroba niedokrwienna serca, wywołana najczęściej przez miażdżycę tętnic wieńcowych[6] jest najpowszechniejszą przyczyną śmierci na świecie[7][8].

Przenikalność naczyń krwionośnych jest zwiększona podczas zapalenia. Fizyczny uraz może doprowadzić do krwawienia w wyniku uszkodzenia śródbłonka. Natomiast niedrożność naczynia krwionośnego w wyniku miażdżycy, zakrzepu lub obecności ciała obcego prowadzi do niedokrwienia tkanek podlegających danej tętnicy, lub nawet ich nekrozy. W naczyniu krwionośnym, w którym wystąpiły problemy z drożnością, powstają zawirowania w przepływie krwi, podczas gdy normalnie jest on laminarny. Zawirowania te „dopychają” cholesterol lub chylomikrony do śródbłonka, powiększając w ten sposób zator[9].

Układowe zapalenia naczyń powstają w wyniku choroby autoimmunologicznej lub infekcji.

Przypisy

  1. krwionośne naczynia. Encyklopedia PWN.
  2. Organizm człowieka. Zrozumiały i pełny przewodnik po budowie i funkcjach ludzkiego organizmu. Londyn: Marshall Editions Limited, 1989.
  3. Władysław Z. Traczyk: Fizjologia człowieka w zarysie. Wyd. VIII uaktualnione. Warszawa: Wydawnictwo lekarskie PZWL, s. 363–364.
  4. Stanisław Konturek: Fizjologia człowieka. Wyd. VI poszerzone. T. III: Oddychanie, czynności nerek, równowaga kwasowo-zasadowa, płyny ustrojowe. Kraków: 2001, s. 146.
  5. Stanisław Konturek: Fizjologia człowieka. Wyd. VII poprawione i uzupełnione. T. II: Układ krążenia. s. 202–203.
  6. wieńcowa choroba. Encyklopedia PWN. [dostęp 12-12-2011].
  7. CAUSES OF DEATH 2008 SUMMARY TABLES (ang.). Światowa Organizacja Zdrowia.
  8. Ten leading causes of death in 2008 (ang.). Światowa Organizacja Zdrowia. [zarchiwizowane z adresu 2011-05-18].
  9. Multiphase Flow and Fluidization, Gidaspow et al., Academic Press, 1992.