Necpaly

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Necpaly
Państwo  Słowacja
Kraj Żylina
Powiat Martin
Starosta Peter Majk
Powierzchnia 42,171833 km²
Wysokość 510 m n.p.m.
Populacja (2004)
• liczba ludności
• gęstość

826
20 os./km²
Nr kierunkowy 043
Tablice rejestracyjne MT
brak współrzędnych
Dwór

Necpaly - wieś w północnej Słowacji, w powiecie Martin, w kraju żylińskim.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Wieś położona jest we wschodniej części Kotliny Turczańskiej, u zachodnich podnóży Wielkiej Fatry. Zabudowania wsi rozłożone są u wylotu Doliny Necpalskiej, po obu stronach Necpalskiego Potoku.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1269 r., jednak jak wskazują przypadkowe znaleziska archeologiczne, tereny te zamieszkane były już znacznie dawniej. W katastrze wsi znaleziono m.in. brązowe i złote przedmioty z końca epoki brązu, zaliczane do kultury łużyckiej, zaś u podnóży Brotnicy (836 m n.p.m.) na południe od wsi odkryto ślady osadnictwa z okresu rzymskiego, wiązanego z kulturą puchowską.

Wieś należała początkowo do Necpalskich, a od XVI do XIX w. do rodziny Justhów. Ci drudzy, związani z prądami reformacyjnymi, założyli w Necpalach ewangelicką łacińską szkołę średnią, a później gimnazjum artykularne (istniejące w latach 1592-1834), dzięki czemu wieś stała się głównym ośrodkiem protestantyzmu w Turcu. Już w XVIII w. powstała we wsi papiernia, pracująca do 1924 r., działały też tartak i browar. Mieszkańcy trudnili się rolnictwem i rzemiosłem, natomiast z końcem XIX w. zaznaczyła się intensywna emigracja zarobkowa.

W 1944 r. w czasie Słowackiego Powstania Narodowego w Necpalach mieścił się sztab 5. związku taktycznego wojsk powstańczych. Wieś była ostatnią miejscowością w Kotlinie Turczańskiej, oddaną wojskom niemieckim przez wycofujących się w góry powstańców. Okres ten i liczne ofiary faszystów upamiętnia w Necpalach kilka pomników i tablic pamiątkowych.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Hochmuth Zdenko a kolektív: Veľká Fatra. Turistický sprievodca ČSSR č. 3, wyd. Šport, slovenské telovýchovné vydavateľstvo, Bratislava 1980;
  • Vavrík Bartolomej i in.: Turiec. Turistický sprievodca, wyd. Šport, slovenské telovýchovné vydavateľstvo, Bratislava 1986;
  • Malá Fatra - Martinské hole. Turistická mapa 1:50 000. Edícia turistických máp č. 121, wyd. VKÚ Harmanec 1993. ISBN 80-85510-10-3;