Słowacja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Slovenská republika
Republika Słowacka
Flaga Słowacji
Herb Słowacji
Flaga Słowacji Herb Słowacji
Hymn: Nad Tatrou sa blýska
(Nad Tatrami się błyska)
Położenie Słowacji
Język urzędowy słowacki[1][2]
Stolica Bratysława
Ustrój polityczny republika (system parlamentarno-gabinetowy)
Typ państwa państwo unitarne
Głowa państwa prezydent Ivan Gašparovič
Szef rządu premier Robert Fico
Powierzchnia
 • całkowita
128. na świecie
49 035 km²
Liczba ludności (2011)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
 • narody i grupy etniczne
111. na świecie
5 397 036[3]
110 osób/km²
Słowacy: 80,7%[4]
Węgrzy: 8,5%[4]
Romowie: 2,0%[4]
PKB (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

95,8 mld[5] USD
17 706[5] USD
PKB (PPP) (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

133,1 mld[5] USD
24 605[5] USD
Jednostka monetarna 1 euro = 100 eurocentów (EUR, €)
Niepodległość rozpad Czechosłowacji
1 stycznia 1993
Strefa czasowa UTC +1 – zima
UTC +2 – lato
Kod ISO 3166 SK
Domena internetowa .sk
Kod samochodowy SK
Kod samolotowy OM
Kod telefoniczny +421
Mapa Słowacji
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Słowacja w Wikipodróżach
Wikinews Wiadomości w Wikinews
Wikicytaty Republika Słowacka w Wikicytatach
Wikisłownik Hasło Słowacja w Wikisłowniku
Slovakia topo.jpg
Słowacja z kosmosu
Widok z Zamku Bratysławskiego na centrum Bratysławy
Koszyce, widok na miasto i teatr

Słowacja, Republika Słowacka (słow. Slovensko, Slovenská republika[6]) – państwo śródlądowe w Europie Środkowej. Graniczy z Austrią (106,7 km), Polską (541,1 km), Czechami (251,8 km), Ukrainą (97,8 km) oraz Węgrami (654,8 km). Łączna długość granicy lądowej wynosi 1652,2 km[7]. Do 1993 wchodziła w skład Czechosłowacji. Od 19 stycznia 1993 r. członek ONZ, od 29 marca 2004 członek NATO, od 1 maja 2004 należy do Unii Europejskiej, oraz , a od 1 stycznia 2009 – do strefy euro. Stolicą państwa jest Bratysława, położona nad Dunajem przy granicy z Austrią i Węgrami.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Geografia Słowacji.

Położenie i ukształtowanie powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Słowacja to państwo położone w Europie Środkowej, rozpościerające się na obszarze liczącym 49 034,7 km²[8]. Terytorium Słowacji pełni funkcję pomostu między wschodem i zachodem, czyli – między byłym Związkiem Radzieckim a Europą Zachodnią oraz między północą a południem, tj. pomiędzy Skandynawią a Bałkanami[9].

Słowacja znajduje się po południowej stronie wododziałowego łuku Karpat i – w niewielkiej części – na nizinach naddunajskich. Jest krajem górskim, ponieważ 61% jej powierzchni zajmują liczne pasma Karpat Zachodnich, takie jak: Tatry, Białe Karpaty, Małe Karpaty, Niżne Tatry, Rudawy Słowackie, Wielka Fatra, Mała Fatra oraz Karpat Wschodnich, takie jak: Bieszczady i Wyhorlat. Najwyższy punkt Słowacji stanowi tatrzański szczyt górski Gerlach (2655 m n.p.m.). Góry obfitują w rozległe kotliny śródgórskie, z których największe to: Kotlina Koszycka i Kotlina Liptowska. Tereny nizinne zajmują stosunkowo niewielką część powierzchni kraju. Stanowią je trzy niziny: najmniejsza Nizina Zahorska na południowo-zachodnim skraju państwa, największa Nizina Naddunajska nad Dunajem, na południu i na południowym wschodzie Nizina Wschodniosłowacka z najniższym punktem powierzchni państwa przy przecięciu rzeki Bodrog z granicą państwa (94,7 m n.p.m.).

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Słowacja należy do strefy klimatu umiarkowanego. Pogórza północnej Słowacji charakteryzują się klimatem chłodnym[10], natomiast niziny południowej Słowacji – ciepłym. Między tymi obszarami zaznacza się klimat umiarkowanie ciepły[11]. Średnia roczna temperatura powietrza waha się od 6 °C do 10 °C (stycznia: od 0 °C do –6 °C; lipca: od 16 °C do 20 °C)[12]. Ilość opadów jest dostateczna (400–1200 mm rocznie), ale na nizinach zdarzają się susze, dlatego też stosuje się sztuczne nawadnianie.

Flora[edytuj | edytuj kod]

Lasy, głównie iglaste i mieszane, zajmują około 40% powierzchni kraju, z największymi kompleksami leśnymi w środkowej Słowacji. Na Nizinie Naddunajskiej i na Nizinie Wschodniosłowackiej pierwotnie dominował step i lasostep, ale tereny te już dawno zostały zajęte pod intensywne rolnictwo.

Fauna[edytuj | edytuj kod]

Świat zwierzęcy Słowacji należy do krainy palearktycznej. Z racji położenia w centrum Europy fauna Słowacji jest typowa dla kontynentalnych terenów Europy Środkowej. Na skutek tego jednak, iż terytorium kraju sięga aż po Dunaj i Nizinę Węgierską, występują w niej liczne elementy panońskie (zwłaszcza stepowe) czy nawet południowoeuropejskie (bałkańskie), natomiast z uwagi na to, że większa część Słowacji ma charakter górzysty i w dużej mierze jest pokryta lasami w faunie tego obszaru występuje szereg gatunków pochodzenia północnego (borealnego).

Spośród kręgowców występują na terenie Słowacji 3 gatunki z rodziny minogowatych. Na 61 stwierdzonych gatunków ryb jest 45 żyjących w wodach płynących, 9 w wodach stojących, 5 w potokach górskich i 2 w zarastających zbiornikach wodnych na bagnach i mokradłach. Do tych ostatnich należy rzadka muławka bałkańska, występująca m.in. na Wyspie Żytniej na Dunaju.

Fauna płazów liczy 18 gatunków. Gady reprezentuje 12 gatunków, wśród nich żółw błotny, największy wąż środkowoeuropejski – wąż Eskulapa, jaszczurka zielona i okularowiec panoński (typowy przedstawiciel fauny bałkańskiej).

Awifauna Słowacji obejmuje 315 gatunków, z czego 204 gatunki gniazdujące. Spośród nich 127 gatunków związanych jest z biotopami wodnymi, a 124 gatunki z lasami. Jest wśród nich jeden z największych i najbardziej zagrożonych ptaków Europy – drop wielki (ok. 300 osobników), gniazdujący m.in. na Wyspie Żytniej.

W stanie dzikim żyje na Słowacji 78 gatunków ssaków, z czego najwięcej (41) – w lasach. Są wśród nich wszystkie największe drapieżniki Środkowej Europy: niedźwiedź brunatny, wilk, ryś, żbik, wydra. Szczególnej ochronie podlegają dwa gatunki wysokogórskie: kozica i świstak oraz 22 gatunki nietoperzy, a także niektóre inne rzadkie gatunki, jak endemiczna darniówka tatrzańska czy smużka leśna[13].

Spośród bezkręgowców należy wymienić ponad 3500 gatunków motyli, z czego znaczna część związana jest z występującymi głównie na południu kraju ciepłolubnymi zespołami roślinnymi.

Hydrologia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Rzeki Słowacji.

Słowacja ma gęstą sieć rzeczną, której 96% należy do zlewni Dunaju (zlewisko Morza Czarnego), a pozostałe 4% – do zlewni Wisły (zlewisko Morza Bałtyckiego). Największe rzeki Słowacji (według przepływu) to: Dunaj, Wag (Váh), Hron, Morawa (Morava), Bodrog, Latorica, Laborec, a najdłuższe – Wag (Váh; 403 km), Hron (284 km), Ipola (Ipeľ; 232 km), Nitra (197 km), Hornad (Hornád; 193 km), Dunaj (172 km).

Największym i zarazem najgłębszym jeziorem jest Wielki Staw Hińczowy (Veľké Hincovo pleso).

Ochrona przyrody[edytuj | edytuj kod]

Aktualnie na terenie Słowacji funkcjonują następujące kategorie chronionych obszarów i obiektów przyrodniczych:

Parki narodowe (słow. Národný park; NP)[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Parki narodowe na Słowacji.

Według stanu z 2012 r. na Słowacji istniało 9 parków narodowych:

Obszary chronionego krajobrazu (słow. Chránená krajinná oblasť; CHKO)[edytuj | edytuj kod]

Są to wielkopowierzchniowe (co najmniej 1000 ha, zwykle znacznie więcej) formy ochrony terenu (nie tylko samej przyrody!) z rozrzuconymi ekosystemami, istotnymi dla zachowania różnorodności biologicznej i stabilności ekologicznej, o charakterystycznym krajobrazie i/lub specyficznymi formami historycznego osadnictwa i działalności ludzkiej. Według stanu z 2012 r. na terenie Słowacji istniało 14 takich obszarów:

Rezerwaty przyrody[edytuj | edytuj kod]

(słow. Prírodná rezervácia; PR)

Pomniki przyrody[edytuj | edytuj kod]

(słow. Prírodná pamiatka; PP)

Areały chronione[edytuj | edytuj kod]

(słow. Chránený areál; CHA)

Historia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Historia Słowacji.

Słowacja w prahistorii[edytuj | edytuj kod]

Tereny zachodniej i południowej Słowacji od epoki żelaza zamieszkiwali Celtowie. Do dużego znaczenia doszło plemię Bojów. Budowało ono rozległe grody oppida, np. w miejscu dzisiejszej Bratysławy. Osady te stały się ośrodkami rozwiniętej gospodarki, m.in. wytwarzano w nich monety wzorowane na greckich heksadrachmach.

Wschodnia część kraju znajdowała się w orbicie wpływów trackich i kontrolowana była przez Daków.

W późniejszym czasie ziemiami słowackimi zawładnęły plemiona germańskie, wciąż jednakże istniały skupiska celtyckiej ludności na terenach peryferyjnych. Germanowie tych ziem to głównie Markomanowie na zachodzie i Kwadowie w południowo środkowej części kraju.

W latach 20-50 n.e. Kwadowie założyli królestwo, któremu przewodził Vannius – dawny najemnik rzymski. Było ono zależne od iliryjskiego Królestwa Pannoni.

W późniejszych latach rozwój Germanów spowodował wojny markomańskie, podczas których Rzymianie zapuszczali się na ziemie słowackie. W czasie jednej z takich wypraw (ok. 179 r.) legiony rzymskie doszły aż do okolic dzisiejszego Trenczyna, pozostawiając na skale, na której dziś wznosi się trenczyński zamek, wykutą okolicznościową inskrypcję.

Słowackie ziemie pozostawały w rękach Germanów aż po czasy wielkiej wędrówki ludów, kiedy to wyludniły się na skutek wojny Gepidów z Longobardami.

Średniowiecze[edytuj | edytuj kod]

W VIII wieku na terenach dzisiejszej Słowacji powstało Księstwo Nitrzańskie. W 833 roku zostało podbite przez Mojmira I i odtąd aż do 906 roku obszar ten wraz z Czechami i Morawami tworzył państwo wielkomorawskie. W państwie tym działali m.in. św. Cyryl i Metody. Był to, oprócz XX wieku, jedyny okres w historii kraju, gdy był on związany administracyjnie z Czechami. Od 1001 lub 1003 roku, tereny Słowacji należały do Polski, po czym zostały podbite przez Królestwo Św. Stefana[14]. Od tego czasu stanowiły integralną część Węgier, tworząc jego północne komitaty (Górne Węgry, węg. Felvidék). Północ kraju zamieszkana była przez ludność pochodzenia słowiańskiego, południe zaś stanowiło obszar intensywnej kolonizacji szlachty węgierskiej. Wielkorządcą Górnych Węgier, był w okresie późnego średniowiecza magnat polskiego pochodzenia, Ścibor ze Ściborzyc, w którego posiadaniu była połowa zachodniej Słowacji.

Słowacja w rękach Habsburgów[edytuj | edytuj kod]

W 1526 roku, wraz z przejściem Węgier pod władanie dynastii Habsburgów Słowacja stała się częścią monarchii habsburskiej.

Status Słowacji w obrębie monarchii habsburskiej pozostawał niezmieniony nawet po reformie konstytucyjnej z 1867 roku, nadal stanowiła część Węgier i nie posiadała autonomii. Idée fixe ówczesnych panslawistów słowackich i czeskich było utworzenie w ramach państwa Habsburgów federacji ludów słowiańskich obejmującej Czechów, Słowaków, Rusinów oraz Słoweńców, mającej być przeciwwagą dla wpływów niemiecko-węgierskich w CK Monarchii (choć wielu Słowaków uważało się za „słowiański szczep węgierski” i ich celem było jedynie uzyskanie szerszej autonomii w węgierskiej części Austro-Węgier). Pomysły te nie zostały jednak zrealizowane z powodu niechęci Węgrów do dzielenia się władzą aż do czasu rozkładu wspólnego państwa w 1918 roku.

Czechosłowacja[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Zobacz więcej w artykule Czechosłowacja, w sekcji Historia.

Słowacja połączyła się wówczas – niezupełnie dobrowolnie i świadomie – z Czechami tworząc Czechosłowację. Do terytoriów zamieszkanych przez większość słowacką włączono też sporo terenów, gdzie Węgrzy byli większością lub jedyną narodowością – praktycznie cały południowy pas państwa był etnicznie węgierski, również stolica – Bratysława – zamieszkana była przez wielonarodowościową społeczność, wśród której Słowacy stanowili mniejszość. Było to złamanie zasady samostanowienia narodów głoszonej na konferencji w Wersalu – realnym powodem był fakt, że etnicznie słowackie ziemie były w większości mało urodzajne i górzyste, natomiast pas naddunajski obfitował w urodzajne gleby. Węgrzy nigdy się nie pogodzili z utratą ziem zamieszkanych przez rodaków, co było przyczyną napiętych stosunków czechosłowacko-węgierskich w okresie międzywojennym.

Pierwsza Republika Słowacka[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Pierwsza Republika Słowacka.

Po układzie monachijskim z jesieni 1938 uzyskała szeroką autonomię w ramach Czechosłowacji (własny rząd cieszący się szerokimi kompetencjami). W latach 1939-1945 formalnie pozostawała niepodległym państwem (Pierwsza Republika Słowacka na czele z księdzem Jozefem Tiso i Vojtechem Tuką), w rzeczywistości uzależniona była jednak od III Rzeszy. Musiała się jednak zrzec na korzyść Węgier swych terytoriów na południu – z Koszycami włącznie (były to ziemie zamieszkane w większości przez Węgrów oraz Rusinów – Ruś Zakarpacka).

Information icon.svg Osobny artykuł: Atak słowacki na Polskę 1939.

Słowacja wzięła udział w ataku na Polskę w 1939 roku jako sojusznik III Rzeszy[15]. 1 września 1939 roku premier ksiądz Josef Tiso wydał swoim oddziałom rozkaz zaatakowania Polski bez uprzedniego wypowiedzenia jej wojny, co motywował rzekomym zagrożeniem Słowacji przez armię polską. Armia słowacka pod dowództwem Ferdinanda Čatloša[16] zaatakowała Polskę o godzinie 5.00 siłą trzech dywizji w kierunkach: podhalańskim, nowosądeckim i bieszczadzkim[17]. Po upadku Polski w nagrodę Słowacja uzyskała kilkanaście wsi na Spiszu i na Orawie. Słowackie wojsko brało udział również w wojnie niemiecko-sowieckiej 1941-45. 29 sierpnia 1944 wybuchło słowackie powstanie narodowe, które trwało kilka miesięcy. Po jego stłumieniu przez wojska niemieckie dalsze partyzanckie walki trwały do końca wojny.

Słowacja powojenna[edytuj | edytuj kod]

W 1945 tereny Słowacji wróciły do federacji z Czechami na tych samych zasadach co przed 1938. W 1968 w wyniku reform „praskiej wiosny” rozszerzono autonomię Słowacji (duży wpływ na to miał przywódca państwa Alexander Dubček, sam z pochodzenia Słowak). Pokojowy podział Czechosłowacji na dwa suwerenne państwa nastąpił 1 stycznia 1993.

Ustrój polityczny i dzieje najnowsze[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Ustrój polityczny Słowacji.

Słowacja jest republiką demokratyczną o systemie rządów parlamentarno-gabinetowych. Na czele państwa stoi prezydent, wybierany w wyborach powszechnych (od 1999) na kadencję pięcioletnią. Ratyfikuje on umowy międzynarodowe, wysyła i przyjmuje ambasadorów, jest zwierzchnikiem sił zbrojnych. Jego kompetencje w polityce wewnętrznej są ograniczone: nominowanie premiera i rządu, oraz inicjatywy ustawodawczej, możliwość rozwiązania parlamentu przed terminem w określonych konstytucyjnie sytuacjach. Prezydent nie posiada prawa weta. Prezydent dzieli się władzą wykonawczą z premierem, który stoi na czele gabinetu posiadającego poparcie większości jednoizbowego parlamentu – 150-osobowej Rady Narodowej Republiki Słowackiej. Zarówno rząd, jak i prezydent w drodze specjalnej procedury referendalnej mogą zostać odwołani przez społeczeństwo, co jak na Europę Środkową jest rozwiązaniem nader oryginalnym.

Podstawy prawne funkcjonowania systemu partyjnego Słowacji[edytuj | edytuj kod]

Podstawy prawne tworzenia i działalności partii politycznych zawarte są w art. 29 Konstytucji Republiki Słowackiej, w ustawie o zrzeszaniu się w partiach i ruchach politycznych, a także w wybranych postanowieniach ustawy o wyborach do Słowackiej Rady Narodowej. Finansowanie partii uregulowane jest w ustawie o ograniczeniu wydatków partii i ruchów politycznych na propagandę przed wyborami do Rady Narodowej. Partie i ruchy polityczne na Słowacji są jedynymi podmiotami politycznymi, które umożliwiają obywatelom tego państwa zdobycie mandatów parlamentarnych.

1998-2002[edytuj | edytuj kod]

Na czele rządu Słowacji stał od 1998 Mikuláš Dzurinda – chrześcijański demokrata. W latach 1998-2002 przewodniczył szerokiej antymecziarowskiej koalicji socjalistów, chadeków i mniejszości węgierskiej. Głównym celem ówczesnego rządu było poprawienie fatalnego wizerunku Słowacji po kilkuletnich rządach Vladimíra Mečiara oraz integracja z UE i NATO. Funkcję prezydenta pełnił w latach 1999-2004 Rudolf Schuster, w kwietniu 2004 Słowacy zdecydowali się powierzyć ten urząd Ivanowi Gašparovičowi, byłemu współpracownikowi (do 2000) Vladimíra Mečiara, przewodniczącemu Rady Narodowej w latach (1992-1998).

2002-2006[edytuj | edytuj kod]

W 2002 Mikuláš Dzurinda stanął na czele bardziej jednorodnej ideowo koalicji centroprawicowej (centroprawicowa Słowacka Unia Chrześcijańska i Demokratyczna (SDKÚ), chadecki Ruch Chrześcijańsko-Demokratyczny (KDH), Partia Węgierskiej Koalicji (SMK) i (do 2005) liberalny Sojusz Nowego Obywatela (ANO)). Opozycję stanowiły populistyczno-lewicowy SMER – sociálna demokracia (Kierunek) z byłym działaczem komunistycznym Robertem Fico na czele, Ruch na rzecz Demokratycznej Słowacji (HZDS) Vladimíra Mečiara, Słowacka Partia Narodowa (SNS) kierowana przez Jána Slotę oraz Słowacka Partia Komunistyczna (KSS).

Za drugiej jego kadencji udało się, pomimo obstrukcyjnych działań podejmowanych przez prezydenta Rudolfa Schustera m.in.: wejść do NATO i UE oraz przeprowadzić śmiałe reformy gospodarcze (m.in. podatek liniowy CIT, PIT i VAT na poziomie 19%, niskie koszty zatrudnienia pracowników, ograniczenie wydatków socjalnych, prywatyzacja większości państwowych przedsiębiorstw, komercjalizacja służby zdrowia i państwowego szkolnictwa). Rząd Mikuláša Dzurindy był pierwszym rządem w Europie Środkowej, który wybrano na ponowną kadencję.

2006-2010[edytuj | edytuj kod]

W latach 2006-2010 funkcję premiera pełnił Robert Fico, popierany przez lewicowo-nacjonalistyczną koalicję Partii Ludowej – Ruchu dla Demokratycznej Słowacji, Słowacką Partię Narodową oraz zwycięski SMER – sociálna demokracia, którego jest przewodniczącym. Pomimo zwycięstwa Smeru w wyborach parlamentarnych w 2010, Fico nie zdołał utworzyć kolejnego rządu.

2010-2012[edytuj | edytuj kod]

W lipcu 2010 władzę w kraju przejęła koalicja czterech partii prawicowych, a stanowisko premiera zajęła Iveta Radičová. Rząd Radičovej nie dotrwał do końca kadencji parlamentu. W styczniu 2011 zmieniono podstawową stawkę VAT na 20%[18]. W październiku 2011 przegrał głosowanie nad wotum zaufania połączone z głosowaniem nad akceptacją programu Europejskiego Funduszu Stabilizacji Finansowej. W konsekwencji, w marcu 2012 odbyły się wcześniejsze wybory parlamentarne, w których większość mandatów uzyskał SMER[19]. 4 kwietnia 2012 na czele nowego rządu stanął ponownie Robert Fico.

Zobacz też (ustrój polityczny)[edytuj | edytuj kod]

Prawa człowieka[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Prawa człowieka na Słowacji.

Departament Stanu USA w 2010 roku donosił:

Rząd na ogół respektuje prawa swoich obywateli, jednak pojawiły się problemy w niektórych obszarach. Znaczące problemy praw człowieka zawierały nadal doniesienia o złym traktowaniu przez policję Romów i długotrwałe przetrzymywanie w areszcie; ograniczaniu wolności religii, obawach o uczciwość sądownictwa, korupcji w krajowym rządzie, samorządzie terytorialnym i publicznej służbie zdrowia, przemocy wobec kobiet i dzieci; handlu kobietami i dziećmi; społecznej dyskryminacji i przemocy wobec Romów i innych mniejszości[20].

Prawa człowieka są zagwarantowane w Konstytucji Słowacji z 1992 roku i przez wiele międzynarodowych przepisów podpisana przez Czechosłowację i Słowację w latach 1948 i 2006 r.[21]

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Słowacja jest państwem unitarnym. Dzieli się na 8 krajów i 79 powiatów. Kraje dzielą się na powiaty (okresy), a te na gminy (obce) miejskie lub wiejskie. Jednostki administracyjne szczebla krajowego i gminnego są również jednostkami samorządu terytorialnego.

Nazwa polska Nazwa słowacka Stolica Powierzchnia
(w tys. km²)
Ludność (2001 rok)[3] Ludność (2011 rok)[3]
1 Bratislavsky vlajka.svg Kraj bratysławski Bratislavský kraj Bratysława 2,03 599 012 602 436
2 Trnavsky vlajka.svg Kraj trnawski Trnavský kraj Trnawa 4,15 551 003 554 741
3 Trenciansky vlajka.svg Kraj trenczyński Trenčiansky kraj Trenczyn 4,5 605 582 594 328
4 Nitriansky vlajka.svg Kraj nitrzański Nitriansky kraj Nitra 6,34 713 422 689 867
5 Zilinsky vlajka.svg Kraj żyliński Žilinský kraj Żylina 6,79 692 332 688 851
6 Banskobystricky vlajka.svg Kraj bańskobystrzycki Banskobystrický kraj Bańska Bystrzyca 9,46 662 121 660 563
7 Presovsky vlajka.svg Kraj preszowski Prešovský kraj Preszów 8,99 789 968 814 527
8 Kosicky vlajka.svg Kraj koszycki Košický kraj Koszyce 6,75 766 012 791 723
Slovakiakrajenumbers.png
Mapa podziału administracyjnego

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Gospodarka Słowacji.
Ekonomiczne dane statystyczne na rok 2005
PKB (PSN)
tys. na mieszkańca
PKB
tys. na mieszkańca
• wzrost PKB
96,35 mld USD
17,7 USD
30,7 mld USD
7,9 USD
5,5%
waluta: euro = 100 eurocentów EUR
struktura
zatrudnienia:
rolnictwo 5,8%
przemysł 29,3%
usługi 64,9%
udział % w PKB • rolnictwo 5,5%
• przemysł 28,4%
• usługi 65,9%
• budownictwo 9,0%
budżet:
• dochody
• wydatki

22,7 mld USD
23,2 mld USD
inflacja: 4,4%
dług publiczny: 36,1% PKB
dług zagraniczny: 26,54 mld USD
rezerwy złota i dewizy: 15,5 mld USD
siła robocza: 2,629 mln ludzi
bezrobocie: 10,2%
inwestycje 27,6% PKB
tempo wzrostu produkcji przemysłowej 7,8%
źródła energii: – paliwa kopalne bd
• energia wodna bd
• energia atomowa bd
elektryczność:
• produkcja
• konsumpcja

30,57 mld kWh
24,8 mld kWh
ropa naftowa:
• produkcja
• konsumpcja

3808 bar/d
71 400 bar/d
gaz ziemny:
• produkcja
• konsumpcja

165 mln m³
6,72 mld m³
import: 41,84 mld USD
import
(najważniejsi partnerzy)
Niemcy: 25,1%
Czechy: 19,3%
Rosja: 10,5%
Austria: 6,1%
Polska: 4,7%
Węgry: 4,6
Włochy: 4,5%
eksport: 39,64 mld USD
eksport
(najważniejsi partnerzy)
Niemcy: 26,2%
Czechy: 14,1%
Austria: 7,1%
Włochy: 6,7%
Polska: 6,3%
Węgry: 5,7

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

W 2012 roku kraj ten odwiedziło 1,511 mln. turystów (3,4% więcej niż w roku poprzednim), generując dla niego przychody na poziomie 2,299 mld dolarów[22].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Slovakia demography.png
Zmiana liczby ludności Słowacji w latach 1993-2010 (w milionach)
  • Liczba mieszkańców: 5 397 036 (2011)[23]
  • Średnia gęstość zaludnienia: 110 os./km²
  • Przyrost naturalny: 0,15% (2005)
  • Skład etniczny:
  • Średnia długość życia:
    • mężczyźni: 71 lat (2005)
    • kobiety: 79 lat (2005)

Religia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Religia na Słowacji.

Podział wyznaniowy na Słowacji w 2011 roku:

Zmiany demograficzne na Słowacji według spisów 1950–2011[24][25]

Narodowość Spis 1950 Spis 1961 Spis 1970 Spis 1980 Spis 1991 Spis 2001 Spis 2011
populacja  % populacja  % populacja  % populacja  % populacja  % populacja  % populacja  %
Słowacy 86,6 85,3 85,5 4 317 008 86,5 4 519 328 85,7 4 614 854 85,8 4 352 775 80,7
Węgrzy 10,3 12,4 12,2 559 490 11,2 567 296 10,8 520 528 9,7 458 467 8,5
Romowie1 75 802 1,4 89 920 1,7 105 738 2,0
Czesi 1,2 1,1 1,0 57 197 1,1 59 326 1,1 44 620 0,8 30 367 0,6
Rusini 1,4 0,9 0,7 17 197 0,3 24 201 0,4 33 482 0,6
Ukraińcy 13 281 0,3 10 814 0,2 7 430 0,1
Inni 0,5 1,2 0,4 0,4 22 105 0,4 74 518 1,4 408 777 7.5
Suma 3 442 317 4 174 046 4 537 290 4 991 168 5 274 335 5 379 455 5 397 036
1 Przed 1991 Romowie nie byli uznawani za odrębną grupę etniczną


Największe miasta[edytuj | edytuj kod]

# Miasto Ludność Kraj
Bratysława
Koszyce
Nitra
Bańska Bystrzyca
1 Coat of Arms of Bratislava.svg Bratysława[26] 433 tys. kraj bratysławski
2 Coat of arms of Košice.png Koszyce 233 tys. kraj koszycki
3 Coa Slovakia Town Eperjes.svg Preszów 95 tys. kraj preszowski
4 Nitra CoA.svg Nitra 90 tys. kraj nitrzański
5 Žilina Erb.svg Żylina 86 tys. kraj żyliński
6 Banska Bystrica Erb.svg Bańska Bystrzyca 79 tys. kraj bańskobystrzycki
7 Coa Slovakia Town Nagyszombat.svg Trnawa 67 tys. kraj trnawski
8 MartinCOA.PNG Martin 58 tys. kraj żyliński
9 Coat of arms of Trenčin.png Trenczyn 56 tys. kraj trenczyński
10 Poprad CoA - new version.svg Poprad 52 tys. kraj preszowski
11 Coat of arms of Prievidza.png Prievidza 50 tys. kraj trenczyński
12 Zvolen Erb.svg Zwoleń 43 tys. kraj bańskobystrzycki

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Obiekty wpisane na listę światowego dziedzictwa kulturalnego UNESCO:

Obiekty wpisane na listę światowego dziedzictwa przyrody UNESCO:

Obiekty wpisane na listę dzieł dziedzictwa ustnego i niematerialnego UNESCO:

  • fujara – najbardziej typowy słowacki instrument muzyczny

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg

Przypisy

  1. Zákon Národnej rady Slovenskej republiky o štátnom jazyku Slovenskej republiky (słow.). W: Ministerstvo kultúry Slovenskej republiky, Štátny jazyk [on-line]. [dostęp 2010-01-27]. [zarchiwizowane z adresu 2007-06-30].
  2. Prvá hlava. Prvý oddiel. Základné ustanovenia. Čl.6 (słow.). W: Ústava Slovenskej republiky [on-line]. Bratislava: Kancelária Národnej rady Slovenskej republiky. Organizačný odbor, ISBN 80-89052-20-7, 2004. [dostęp 2010-01-27].
  3. 3,0 3,1 3,2 Dane z ostatniego spisu ludności z 2011 roku. Štatistický úrad SR: Development in the number of inhabitants – 2011, 2001, 1991, 1980, 1970 (ang.). [dostęp 21-07-2012].
  4. 4,0 4,1 4,2 Dane z ostatniego spisu ludności z 2011 roku. Štatistický úrad SR: Population by nationality – 2011, 2001, 1991 (ang.). [dostęp 21-07-2012].
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Dane dotyczące PKB na podstawie Międzynarodowego Funduszu Walutowego za rok 2012: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2014 (ang.). [dostęp 11-04-2014].
  6. Slovensko. Základné údaje (słow.). W: Úrad vlády Slovenskej republiky [on-line]. [dostęp 2010-01-27].
  7. Štatistické údaje o štátnych hraniciach (słow.). minv.sk. [dostęp 2013-12-12].
  8. Mestská a obecná štatistika (słow.). W: Štatistický úrad Slovenskej republiky [on-line]. [dostęp 2009-07-25].
  9. Tibor Blážik: Slovensko ako spojnica sever-juh a východ-západ. Acta Facultatis Rerum Naturalium Universitatis Comenianae. Bratislava: 1996, seria: Geographica, nr 39.
  10. Martin Votruba: Upper Liptov Climate (ang.). W: Slovak Studies Program [on-line]. University of Pittsburgh. [dostęp 2010-06-11].
  11. Martin Votruba: Slovakia’s Weather (ang.). W: Slovak Studies Program [on-line]. University of Pittsburgh. [dostęp 2010-06-11].
  12. Róbert Čeman (red.): Slovenská republika. Zemepisný atlas. Bratislava: Mapa Slovakia Plus s.r.o., 2005, s. 4-19. ISBN 80-8067-138-9.
  13. Ponec Jozef, Mihálik Štefan: Prírodné rezervácie na Slovensku, wyd. Vydavateľstvo Osveta, Martin 1981, s. 18-20.
  14. Nie jest jasne, w którym momencie Słowacja odpadła od Polski. W historiografii przyjmowane są przede wszystkim dwa możliwe przedziały czasowe: 1007-1009 i 1030-1031, z czego drugi przeważa w nowszych pracach (Labuda G.,Granice południowe Polski w X i XI wieku, czyli castrum Trecen w dokumentach biskupstwa wrocławskiego (1155, 1245) w Studia nad początkami państwa polskiego, tom II, s. 212-239). Spotkać można też daty 1018 i 1029.
  15. Igor Baka. „Udział Słowacji w agresji na Polskę w 1939 roku”.
  16. Agresja słowacka na Polskę w 1939 roku, Oblicza Historii nr 03/2004.
  17. Charles K. Kliment, Břetislav Nakládal: Germany’s First Ally. Schiffer Publishing, 1998. ISBN 0-7643-0589-1. (ang.) (wydanie czeskie: 2003, ISBN 80-206-0596-7).
  18. Stawki VAT w UE. http://www.vatlive.com/vat-rates/european-vat-rates/eu-vat-rates/.
  19. Wyniki wyborów na Słowacji. http://slowacja-dokumentacja.pl/2012/03/wyniki-wyborow/.
  20. U.S. Dept. of State, 2009 Human Rights Report: Slovakia, March 11, 2010.
  21. Ministerstwo Spraw Zagranicznych Słowacji.
  22. UNWTO Tourism Highlights, 2013 Edition (ang.). UNWTO, 06 2013. [dostęp 2014-02-04]. s. 8.
  23. Spis powszechny 2011.
  24. Demografické údaje zo sèítania ¾udu 1921.
  25. Population and Housing Census. Resident population by nationality.
  26. Największe miasto Słowacji pod względem liczby mieszkańców (433 tys. mieszkańców w 2014), http://visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1230&p1=6465 (Strona Główna Bratysławy)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Antoni Wrzosek: Czechosłowacja. W: Antoni Wrzosek (red.): Geografia Powszechna. T. III: Europa (bez ZSSR). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1965.
  2. Henryk Batowski: Rozpad Austro-Węgier 1914-1918. Sprawy narodowościowe i działania dyplomatyczne. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1982, wydanie II poprawione i uzupełnione. ISBN 83-08-00581-0.
  3. Michał Parczewski, Sylwester Czopek (red.): Początki sąsiedztwa. Pogranicze etniczne polsko-rusko-słowackie w średniowieczu. Rzeszów: Muzeum Okręgowe w Rzeszowie, Instytut Archeologii UJ w Krakowie,, 1996, seria: Materiały z konferencji – Rzeszów 9-11 V 1995. ISBN 83-905798-1-2.
  4. Michał Jagiełło: Słowacy w polskich oczach. Obraz Słowaków w piśmiennictwie polskim. T. I, II. Warszawa: Biblioteka Narodowa, Podhalańska Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Targu, 2005. ISBN 83-7009-451-1.
  5. Leszek Engelking: Słowacja. W: J. Tyszkiewicz: Słownik Historyczny Europy Środkowo-Wschodniej. T. I: Państwa Grupy Wyszehradzkiej. Warszawa: Stowarzyszenie Wschód-Zachód, 2006.
  6. Jerzy Skowronek, Mieczysław Tanty, Tadeusz Wasilewski: Słowianie południowi i zachodni VI-XX wiek. Książka i Wiedza, Warszawa, seria: 2005. ISBN 83-05-13401-6.
  7. Jerzy Tomaszewski: Czechy i Słowacja. Warszawa: Trio, 2006. ISBN 83-7436-040-1.
  8. Wiesława Rusin, Barbara Zygmańska: Słowacja. Przewodnik Pascala. Bielsko-Biała: Pascal, 2006. ISBN 83-7304-679-8.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]